Thymele Logo
Search

ανάδυση / σβήσιμο [ουσ. θηλ., ουσ. ουδ.]

Articles Icon 1
Videos Icon 8
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Τεχνικές οπτικοακουστικής μετάβασης που χρησιμοποιούνται στον φωτιστικό και ηχητικό σχεδιασμό μιας παράστασης και περιγράφουν τις βαθμιαίες αλλαγές κατά τις οποίες η ένταση του φωτισμού ή του ήχου αυξάνεται ή μειώνεται σταδιακά.

Ανάπτυξη

Η ανάδυση είναι η τεχνική μέσω της οποίας επιτυγχάνεται η βαθμιαία αύξηση του φωτός ή του ήχου από το σκοτάδι ή τη σιωπή, και μπορεί να φτάσει έως τον ύψιστο βαθμό έντασης. Αντίθετα, το σβήσιμο είναι η τεχνική μέσω της οποίας πραγματοποιείται η βαθμιαία μείωση του φωτός ή του ήχου, έως την πλήρη συσκότιση ή σιωπή. Τις τεχνικές αυτές επεξεργάζονται και εφαρμόζουν ο/η σχεδιαστής/σχεδιάστρια φωτισμού και ο/η σχεδιαστής/σχεδιάστρια ήχου, μέσα από ψηφιακές κονσόλες φωτισμού και ήχου, σε συνεργασία με τον/τη σκηνοθέτη/σκηνοθέτρια, τον/τη μουσικό επιμελητή/επιμελήτρια ή συνθέτη/συνθέτρια, τον/τη χορογράφο και τον/την υπεύθυνο/υπεύθυνη σκηνής. Οι τεχνικές αυτές συμβάλλουν στην αφηγηματική συνοχή και την αισθητική της παράστασης, σηματοδοτούν την αρχή ή το τέλος μιας ενότητας, διαμορφώνουν τον ρυθμό και τη ροή της παράστασης, καλλιεργούν τη σκηνική ατμόσφαιρα και κατευθύνουν την προσοχή του κοινού στα εκάστοτε επιθυμητά παραστασιακά στοιχεία.


Οι τεχνικές της ανάδυσης ή του σβησίματος του φωτός συνδέονται άμεσα με την ιστορία του θεατρικού φωτισμού και την πρόοδο της θεατρικής τεχνολογίας. Η πρώτη συστηματική προσπάθεια ελέγχου της έντασης και της κατεύθυνσης του φωτός στο θέατρο αποδίδεται στον Nicola Sabbatini [Νικόλα Σαμπατίνι], αρχιτέκτονα και σκηνογράφο της εποχής του Μπαρόκ. Στο έργο του Εγχειρίδιο για την κατασκευή σκηνών και μηχανών στο θέατρο [Pratica di fabricar scene e machine ne' teatri, 1638], ο Sabbatini περιγράφει μηχανισμούς σκηνικού φωτισμού που επέτρεπαν τη σταδιακή μετάβαση από το φως στο σκοτάδι και αντίστροφα, μέσω ρυθμιζόμενων λυχνιών και κινούμενων διαφραγμάτων. Κατά το πρώτο μισό του 19ου αιώνα, ο φωτισμός με φωταέριο εισήγαγε τον συγκεντρωτικό έλεγχο της έντασης από πίνακα βαλβίδων, ο οποίος επέτρεπε για πρώτη φορά τη βαθμιαία και συγχρονισμένη μεταβολή του φωτός σε ολόκληρη τη σκηνή και την αίθουσα. Με την εφεύρεση και διάδοση του ηλεκτρικού φωτισμού στα τέλη του 19ου αιώνα, η ελεγχόμενη μεταβολή της φωτεινότητας επετεύχθη μέσω της χρήσης ρυθμιστών έντασης [dimmers]. Κατά τον 20ό αιώνα, οι δυνατότητες αυτές εξελίχθηκαν ραγδαία χάρη στην ψηφιακή τεχνολογία και τα συστήματα αυτοματισμού του φωτισμού.


Στο πεδίο της μουσικής σύνθεσης, οι εν λόγω τεχνικές αξιοποιούνται για την ομαλή εισαγωγή και λήξη ενός μουσικού έργου, ενώ συχνά το σβήσιμο δημιουργεί την εντύπωση συνέχισης της μουσικής, παρότι αυτή έχει πάψει να ακούγεται. Οι τεχνικές ανάδυσης/σβησίματος εφαρμόζονται μέσω προγραμμάτων και εφαρμογών επεξεργασίας ήχου και γνώρισαν ιδιαίτερη εξέλιξη από τα μέσα της δεκαετίας του 1920, με την άνθηση της ηλεκτρικής ηχογράφησης. Το πρώτο ηχογραφημένο μουσικό κομμάτι που αξιοποίησε την τεχνική του σβησίματος θεωρείται το "Open the Door, Richard!" (1946) των Jack McVea and His All Stars [Τζακ ΜακΒη εντ Χις Ολ Σταρς], ενώ από τα πρώτα που χρησιμοποίησαν την τεχνική της ανάδυσης ήταν το "Come See About Me" (1964) των Supremes [Σουπρίμς] και το "Eight Days a Week" (1964) των Beatles [Μπητλς]. Στη συνέχεια, η τεχνική του σβησίματος χρησιμοποιήθηκε εκτενώς στη μουσική παραγωγή των δεκαετιών 1970-1990, οπότε και άρχισε σταδιακά να φθίνει, λόγω των αλλαγών στη μουσική αισθητική και της ανόδου του ψηφιακού ήχου.

Αγγλικά
fade-in / fade-out
Γαλλικά
fondu en ouverture / fondu en fermeture, le; (ήχος: fondu entrant / fondu sortant)
Γερμανικά
Einblenden / Ausblenden, das
Ιταλικά
dissolvenza in apertura / dissolvenza in chiusura, la

Συνώνυμα

σταδιακή / βαθμιαία μετάβαση, σταδιακή / βαθμιαία εμφάνιση, σταδιακή / βαθμιαία εξαφάνιση

Σχετικοί όροι

κρεσέντο, ντικρεσέντο, ψηφιακός θεατρικός φωτισμός, προβολέας, ηχοτοπίο, cue / σήμα

Μη προτεινόμενοι όροι

φέιντ ιν, φέιντ άουτ, φέιντ-ιν / φέιντ-άουτ, ξεθώριασμα (ήχου/φωτός)

Πεδίο εφαρμογής

• Όψις και παραγωγή
• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]
• Εφαρμοσμένα είδη
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"In popular music, fading as a gradual increase or decrease in the sound level of an audio signal is a commonly used technique for the beginning or ending of a recording. [...] Fade-out [refers to] the gradual reduction in volume of a recorded song’s last seconds from full sound level to silence (Bartlett & Bartlett, 2009). In his short historical overview, Théberge (2003) emphasizes that the first known application of fade-out in popular music as an alternative to an arranged musical ending (e.g. by means of a cadence) was the R&B crossover hit 'Open the Door, Richard!' by the band Jack McVea and His All Stars released in 1946. As far as we can tell, there are two main reasons for the application of this technique to a song closure: first, from a technical perspective, the fade-out is a reaction to the technical constraint of keeping the recording duration of a 45 rpm single under 3 minutes (independent of the song structure); second, we can find arguments for psychological effects of this particular ending in terms of the listener’s perception. For example, Cates (1990) assumes that fading out makes recordings more interesting, and Kneif (1978, p. 27) interprets fade-out as a 'mood preservation technique' which enables dancing couples to maintain the mood they had while listening to the music after the music has stopped."


«Στη δημοφιλή/εμπορική μουσική, η διαδικασία της ανάδυσης/σβησίματος ως σταδιακής αύξησης ή μείωσης του επιπέδου ήχου ενός ηχητικού σήματος είναι μια τεχνική που χρησιμοποιείται συχνά για την αρχή ή το τέλος μιας ηχογράφησης. [...] Το σβήσιμο [αναφέρεται στη] σταδιακή μείωση της έντασης των τελευταίων δευτερολέπτων ενός ηχογραφημένου τραγουδιού από το πλήρες επίπεδο ήχου στη σιωπή (Bartlett & Bartlett, 2009). Στη σύντομη ιστορική ανασκόπησή του, ο Théberge (2003) τονίζει ότι η πρώτη γνωστή εφαρμογή του σβησίματος στη δημοφιλή μουσική ως εναλλακτική σε ένα ενορχηστρωμένο μουσικό τέλος (π.χ. μέσω μιας καταληκτικής πτώσης) ήταν το "Open the Door, Richard!" του συγκροτήματος Jack McVea and His All Stars, επιτυχία που υπερέβη τα όρια του κοινού του R&B όταν κυκλοφόρησε το 1946. Μπορούμε να πούμε ότι υπάρχουν δύο κύριοι λόγοι για την εφαρμογή αυτής της τεχνικής στο κλείσιμο ενός τραγουδιού: πρώτον, από τεχνικής απόψεως, το σβήσιμο είναι μια αντίδραση στον τεχνικό περιορισμό της διατήρησης της διάρκειας μιας ηχογράφησης ενός δίσκου 45 στροφών κάτω από 3 λεπτά (ανεξαρτήτως της δομής του τραγουδιού), δεύτερον, μπορούμε να αναφέρουμε επιχειρήματα για τα ψυχολογικά αποτελέσματα αυτού του συγκεκριμένου τέλους σε ό,τι αφορά την πρόσληψη από τους/τις ακροατές/ακροάτριες. Για παράδειγμα, ο Cates (1990) υποθέτει ότι το σβήσιμο κάνει τις ηχογραφήσεις πιο ενδιαφέρουσες, και ο Kneif (1978, σ. 27) ερμηνεύει το σβήσιμο ως μια "τεχνική διατήρησης της διάθεσης" που επιτρέπει στα ζευγάρια που χορεύουν να διατηρήσουν τη διάθεση που είχαν ενώ άκουγαν τη μουσική και μετά τη διακοπή της.»

Οι Kopiez κ.ά. συνδέουν το σβήσιμο με δύο αιτίες: τον τεχνικό περιορισμό της διάρκειας του δίσκου 45 στροφών και την ψυχολογική πρόσληψη του τέλους από το κοινό. Το παράθεμα τεκμηριώνει ότι η ανάδυση και το σβήσιμο δεν είναι μόνο τεχνικές μετάβασης, αλλά και επιλογές δραματουργίας του ηχογραφημένου τραγουδιού.

Kopiez, R., Platz, F., Müller, S., & Wolf, A. (2015). When the pulse of the song goes on: Fade-out in popular music and the pulse continuity phenomenon. Psychology of Music, 43/3, σσ. 359–374. Βλ. σσ. 359–360.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

"Open the Door, Richard!" [«Άνοιξε την πόρτα, Ρίτσαρντ!»] (1946) των Jack McVea and His All…

Παράδειγμα της τεχνικής του σβησίματος του ήχου στο "Hey Jude" [«Έι, Τζουντ»] των The Beatles…

Παράδειγμα της τεχνικής της ανάδυσης του ήχου (0:00-0:03) στο "Come See About Me" [«Έλα να…

Παράδειγμα της τεχνικής της ανάδυσης του ήχου (0:00-1:10) στο εισαγωγικό "Speak to Me" ["Μίλα μου"],…

Παράδειγμα της τεχνικής της ανάδυσης του φωτός (0:08-1:32) στο Boléro [Μπολερό], σε χορογραφία

«Φωτισμός» με τον κ. Turner: Ένα μάθημα για τον θεατρικό φωτισμό.

Παράδειγμα της τεχνικής του σβησίματος του φωτός (2:19:29-2:21:27) στην παράσταση Ο βυσσινόκηπος [Вишневый сад

Επίδειξη προγραμματισμού της ανάδυσης και του σβησίματος του φωτός σε ψηφιακή κονσόλα: για κάθε μετάβαση…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Η εφεύρεση των ρυθμιζόμενων λυχνιών του Sabbatini συνιστά μια πρώιμη μορφή των τεχνικών ανάδυσης και

Πίνακας βαλβίδων φωταερίου [jeu d'orgue] σε τομή θεάτρου όπερας: ο χειριστής παρακολουθεί τη σκηνική δράση…

Φορητός πίνακας ρυθμιστών έντασης σε εμπορικό κατάλογο θεατρικού εξοπλισμού (1937): η χειροκίνητη κίνηση των μοχλών…

Κονσόλα σκηνικού φωτισμού με 240 ελεγχόμενα κυκλώματα στην Κρατική Όπερα του Αμβούργου, φωτογραφία του

βασική

Dunham, R. E. (2019). Stage lighting: The fundamentals. (2η έκδ.). New York & London: Routledge.

Gillette, J. M., & McNamara, M. (2019). Designing with light: An introduction to stage lighting. London & New York: Routledge.

Keller, P. (2013). Light fantastic: The art and design of stage lighting. New York: W.W. Norton & Company.

Kopiez, R., Platz, F., Müller, S., & Wolf, A. (2015). When the pulse of the song goes on: Fade-out in popular music and the pulse continuity phenomenon. Psychology of Music, 43/3, σσ. 359–374.

Leonard, J. A. (2001). Theatre sound. London & New York: Routledge.

Palmer, S. (2019). Light: Readings in theatre practice. Basingstoke: Palgrave Macmillan..

Penzel, F. (1978). Theatre lighting before electricity. Middletown, CT: Wesleyan University Press.

Θανάσουλα, Χ. (2022). Σχεδιασμός Φωτισμών: Ζωγραφίζοντας επί σκηνής σε τέσσερις διαστάσεις. Αθήνα: Ιδιωτική έκδοση.

συμπληρωματική

Mitchell, K. (2008). The director's craft: A handbook for the theatre. London & New York: Routledge.

Plummer, M. (2023). The fairlight audio guide to DaVinci resolve 18. Melbourne: Blackmagic Design.

Shelley, S. (2019). A practical guide to stage lighting. New York & London: Focal Press.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. ανάδυση / σβήσιμο. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/ανάδυση-σβήσιμο

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «ανάδυση / σβήσιμο». Ανακτήθηκε 30 September 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/ανάδυση-σβήσιμο.

MLA

«ανάδυση / σβήσιμο». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 30 September 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/ανάδυση-σβήσιμο.

1326