Thymele Logo
Search

υπαρξιστικό θέατρο [ουσ. ουδ.]

Articles Icon 1
Videos Icon 3
Videos Icon 3
[1]

Ορισμός

Όρος που αναφέρεται στα θεατρικά έργα που συνέγραψαν, περί τα μέσα του 20ου αιώνα, οι θεμελιωτές του φιλοσοφικού ρεύματος του Υπαρξισμού, Jean-Paul Sartre [Ζαν-Πωλ Σαρτρ], Albert Camus [Αλμπέρ Καμύ] και Gabriel Marcel [Γκαμπριέλ Μαρσέλ], με στόχο να διοχετεύσουν την υπαρξιστική κοσμοαντίληψη στη δραματουργία τους. Το υπαρξιστικό θέατρο αναδεικνύει και πραγματεύεται βασικές συνιστώσες της υπαρξιστικής θεώρησης όπως: η ύπαρξη με τις αντιφάσεις και τις αγωνίες της, η συνύπαρξη, η ελευθερία, ο ανθρωπισμός, το παράλογο, η ενοχή, η κοινωνική ευθύνη κ.ά.

Ανάπτυξη

Το φιλοσοφικό ρεύμα του υπαρξισμού αναπτύχθηκε κατά το πρώτο μισό του 20ού αιώνα από στοχαστές όπως ο Martin Heidegger [Μάρτιν Χάιντεγγερ], ο Karl Jaspers [Καρλ Γιάσπερς], ο Jean-Paul Sartre, η Simone de Beauvoir [Σιμόν ντε Μπωβουάρ], ο Albert Camus και ο Gabriel Marcel, ενσωματώνοντας ιδέες και θεωρήσεις που είχαν προηγουμένως διατυπώσει οι Søren Kierkegaard [Σαίρεν Κίρκεγκωρ], Φιόντορ Ντοστογιέφσκι [Fyodor Dostoevsky] και Friedrich Nietzsche [Φρήντριχ Νίτσε]. Ο Υπαρξισμός πραγματεύεται την «ανθρώπινη κατάσταση» (condition humaine) μέσω της βασικής του θεώρησης ότι «η ύπαρξη προηγείται της ουσίας», αντίληψη η οποία θέτει σε προτεραιότητα και προσδίδει αξία αποκλειστικά στο ενσυνείδητο ανθρώπινο ον. Οι Sartre, Camus και Beauvoir πρεσβεύουν τον άθεο υπαρξισμό, που απορρίπτει κάθε μορφή μεταφυσικής, ενώ ο Marcel είναι ένθεος υπαρξιστής. Οι ιδέες του υπαρξισμού διαδόθηκαν, κατά κύριο λόγο, μέσα από το λογοτεχνικό έργο και ακολούθως από τη δραματουργία των εκπροσώπων του, και λιγότερο από τα θεωρητικά τους δοκίμια.


Στη δραματουργία του Sartre ο άνθρωπος ρίχνεται σε έναν χωρίς Θεό κόσμο, όπου είναι απολύτως ελεύθερος να αυτοπροσδιοριστεί και να αυτοπραγματωθεί μέσα από τις επιλογές και τις πράξεις του, ενώ στη συνέχεια οφείλει να αναλάβει τις ευθύνες του. Όμως, το υποκείμενο δεν είναι μόνο του στον κόσμο, εξ ου και η περίφημη φράση από το θεατρικό έργο Κεκλεισμένων των θυρών του Sartre: «Η κόλαση είναι οι άλλοι». Η δραματουργία του Camus πραγματεύεται το συναίσθημα του παραλόγου, το οποίο εντοπίζεται στο «χάσμα ανάμεσα σε ό,τι δεν δικαιολογείται και στο μάταιο, μα δυνατό πόθο του ανθρώπου για σαφήνεια», ενώ η ρήση του «Επαναστατώ, άρα υπάρχω» ορίζει τη δράση ως οντολογική συνιστώσα του ανθρώπου. Η φράση από τον Καλιγούλα του Camus: «Αυτό που με κάνει δυστυχισμένο είναι ότι τα καταλαβαίνω όλα» αναδεικνύει το ανέφικτο της ευτυχίας για τον άνθρωπο και την αγωνιώδη προσπάθειά του να την κατακτήσει. Η Beauvoir αφιερώνεται στη γυναικεία χειραφέτηση και στο γίγνεσθαι της θηλυκότητας που εκφράζει μέσα από τη ρήση της «Δεν γεννιέσαι γυναίκα. Γίνεσαι γυναίκα». Ο Marcel, ως Χριστιανός υπαρξιστής, επικεντρώνεται στη διερεύνηση της συνείδησης, ενώ στη δραματουργία του η πίστη λειτουργεί ως το μέσο κατανόησης του μυστηρίου της ύπαρξης.


Το υπαρξιστικό θέατρο πραγματεύεται παρόμοιες θεματικές με το θέατρο του παραλόγου και ιδιαιτέρως με τα θεατρικά έργα του Samuel Beckett [Σάμιουελ Μπέκετ], καθώς τα δραματικά πρόσωπα είναι εγκλωβισμένα σε ανεξέλεγκτες και απρόσμενες καταστάσεις, ενίοτε αλληγορικές, όπου το τυχαίο και η σύμπτωση παίζουν καθοριστικό ρόλο. Ωστόσο, τα βασικά χαρακτηριστικά της δραματουργίας διαφέρουν σημαντικά. Στο υπαρξιστικό θέατρο η γλώσσα είναι απολύτως λειτουργική ως σύστημα επικοινωνίας και κατανόησης, τα δραματικά πρόσωπα είναι σαφώς διαγεγραμμένα και διακριτά, ενώ υπάρχει πλοκή και εξέλιξη του μύθου. Το πολιτικό στοιχείο και η ανάληψη κοινωνικής δράσης είναι βασικά χαρακτηριστικά των έργων του Sartre και του Camus, καθώς αμφότεροι ήταν ενταγμένοι στο Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα, ενώ συμμετείχαν σε κοινωνικούς αγώνες που αφορούσαν την αποαποικιοποίηση, αλλά και τις διαδηλώσεις του Μάη του '68.


Τα πιο γνωστά θεατρικά έργα του υπαρξιστικού θεάτρου είναι: του Sartre: Οι μύγες [Les mouches, 1943], Κεκλεισμένων των θυρών [Huis clos, 1944] και Τα βρώμικα χέρια [Les mains sales, 1948]· του Camus: Καλιγούλας [Caligula, 1938], Η παρεξήγηση [Le malentendu, 1944], Οι δίκαιοι [Les justes, 1949], Κατάσταση πολιορκίας [Etat de siege, 1948]· της Beauvoir Τα άχρηστα στόματα [Les bouches inutiles, 1945] κ.ά.

Αγγλικά
existentialist theatre
Γαλλικά
théâtre existentialiste, le
Γερμανικά
existenzialistisches Theater, das
Ιταλικά
teatro esistenzialista, il

Συνώνυμα

θέατρο του υπαρξισμού

Μη προτεινόμενοι όροι

υπαρξιακό θέατρο

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

«Αναφερόμενος στη μυθοποιΐα του νέου γαλλικού θεάτρου που επιδιώκει να απομακρυνθεί από την αστική παράδοση, ο Σαρτρ τονίζει ότι αυτό που της προσδίδει έναν ιδιαίτερο τόνο είναι η τοποθέτηση του δραματικού προσώπου μέσα σε μια κατάσταση συγκεκριμένη που υφίσταται εξ αντικειμένου. Μέσα σ’ αυτήν εκτυλίσσεται ο μύθος, μέσα σ’ αυτήν αποκτά ο ήρωας τις σωστές διαστάσεις του. Το νέο θέατρο (του Ανούιγ, της Μπωβουάρ, του Καμύ) είναι «θέατρο καταστάσεων». Μ’ αυτόν τον χαρακτηρισμό, που ισχύει φυσικά και για το δικό του θέατρο, ο Σαρτρ εννοεί πως συμβαίνουν εδώ τα εξής: α) Η νέα δραματουργία δεν κάνει θέατρο χαρακτήρων: τα πρόσωπα δεν διαθέτουν a priori έναν αυστηρά διαγεγραμμένο χαρακτήρα αλλά, αντ’ αυτού, μια συνείδηση της ελευθερίας τους … β) Το νέο θέατρο αποδεικνύει πως δεν υπάρχει τίποτε το καθοδικότερο από το ατομικό: το άτομο βιώνει έντονα το άγχος που του προκαλεί η συνειδητοποίηση της ελευθερίας του … γ) Το νέο θέατρο δεν πραγματεύεται απόλυτες έννοιες: ο άνθρωπος «εν καταστάσει» είναι ο συγκεκριμένος άνθρωπος μέσα στο πλέγμα των πραγματικών συνθηκών που τον περιορίζουν ... 'Ετσι, η μυθοποΐα του υπαρξιστικού θεάτρου, του θεάτρου των καταστάσεων, είναι συχνά μια διαδικασία απομυθοποίησης του ανθρώπου που, όμως, καθόλου δεν σημαίνει υποτίμηση της ανθρώπινης ύπαρξης, παραίτηση ή απαισιόδοξη στάση έναντι του κόσμου».

Τα κύρια χαρακτηριστικά του υπαρξιστικού θεάτρου κατά τον Sartre.

Μπακονικόλα-Γεωργοπούλου, Χ. (19912). Φιλοσοφία και δραματουργία. Από το «Είναι και το Μηδέν» στο θέατρο του Sartre. Αθήνα: Βιβλιογoνία, σσ. 30-32.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Κεκλεισμένων των θυρών του J.P. Sartre, μετάφραση και ραδιοσκηνοθεσία: Γρηγόρης Γρηγορίου. Ηχογράφηση για τη…

Εκπομπή με τίτλο De la résistance à l'existentialisme. Quand naissait le théâtre d'aujourd'hui à Paris

Η Παρεξήγηση του A. Camus, μετάφραση: Τηλέμαχος Μουδατσάκις, σκηνοθεσία: Γιώργος Ρεμούνδος. Ηχογράφηση για…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Σκηνή από την παράσταση Οι μύγες του J.P. Sartre σε σκηνοθεσία του Charles Dullin [Σαρλ…

Ο Jean Paul Sartre στην Pont des Arts, Παρίσι, Γαλλία 1946. Φωτογραφία του Henri Cartier-Bresson…

Στιγμιότυπο από τη δραματοποιημένη μεταφορά του έργου Η Πανούκλα [La Peste] του Albert…

βασική

Freeman, E. (2021). The Theatre of Albert Camus: A Critical Study. Hassell Street Press.

Goldmann, L., & MacDonald, S. (1970). The Theatre of Sartre. The Drama Review: TDR, 15(1), 102–119. doi.org...

McBride, W. L. (Ed.) (1997). Existentialist Literature and Aesthetics. London: Routledge.

McCall, D. (1967). The Theatre of Jean-Paul Sartre. New York: Columbia University Press.

Sartre, J.-P. (1973). Un Théatre de situations (M. Contat, M. Rybalka, Eds.). Paris: Gallimard.

Van Den Hoven, A. (2012). Sartre’s Conception Of Theater: Theory And Practice. Sartre Studies International, 18(2), 59–71. www.jstor.org...

Καμύ, Α. (1998). Η παρεξήγηση (Γ. Θηβαίος, Μετ.). Αθήνα: Δωδώνη.

Καμύ, Α. (2021). Οι δίκαιοι (Γ. Θηβαίος, Μετ.). Αθήνα: Ηριδανός.

Καμύ, Α. (1971). Ο Επαναστατημένος Άνθρωπος (Τζ. Τσακίρη, Μετ.). Αθήνα: Εκδόσεις Μπουκουμάνη

Μπακονικόλα-Γεωργοπούλου, Χ. (1991). Φιλοσοφία και δραματουργία. Από το «Είναι και το Μηδέν» στο θέατρο του Sartre. Αθήνα: Βιβλιογoνία.

Μπακονικόλα-Γεωργοπούλου, Χ. (1997). Το τραγικό, η τραγωδία και ο φιλόσοφος στον εικοστό αιώνα. Αθήνα: Καρδαμίτσα.

Πεφάνης, Γ. Π. (1996). Jean-Paul Sartre. Τέσσερα μελετήματα για το έργο και τη φιλοσοφία του. Αθήνα: Αιγόκερως.

Σαρτρ, Ζ.-Π. (1987). Σφυρηλάτες του μύθου (οι νέοι δραματουργοί της Γαλλίας) (Π. Κατσέλης, Μετ.). Στο Οι Μύγες (Γ. Πρωτόπαπας, Μετ.) (σσ. 9-19). Αθήνα: Δωδώνη.

συμπληρωματική

De Beauvoir, S. (2020). What Is Existentialism? London: Penguin.

Kaufmann, W. (1975). Existentialism from Dostoevsky to Sartre: Basic Writings of Existentialism by Kaufmann, Kierkegaard, Nietzsche, Jaspers, Heidegger, and Others. London: Penguin.

Σαρτρ, Ζ.-Π. (2008). Το Είναι και το μηδέν: Δοκίμιο φαινομενολογικής οντολογίας (Κ. Παπαγιώργης, Μετ.). Αθήνα: Παπαζήση.

Σαρτρ, Ζ.-Π. (2020). Ο Υπαρξισμός είναι ένας ανθρωπισμός (Α. Χατζημωυσής, Μετ.). Αθήνα: Δώμα.

APA

Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. (n.d.). υπαρξιστικό θέατρο. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/υπαρξιστικό-θέατρο

Chicago

"υπαρξιστικό θέατρο." Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. Accessed 17 April 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/υπαρξιστικό-θέατρο.

1741