Thymele Logo
Search

Φλούξους [ουσ. ουδ.]

Articles Icon 1
Videos Icon 5
Videos Icon 5
[1]

Ορισμός

Διεθνές καλλιτεχνικό –και συχνά αντι-καλλιτεχνικό– κίνημα, το οποίο συγκροτήθηκε τη δεκαετία του 1960 ως δικτυακή συλλογικότητα που αξιοποιούσε την τέχνη της επιτέλεσης, τα απλά καθημερινά αντικείμενα και τις οδηγίες δράσης ως κύρια εκφραστικά μέσα, προωθώντας αντι-εμπορευματικές, αναπαραγώγιμες πρακτικές και δίνοντας έμφαση στην τυχαιότητα, το χιούμορ, τη θεσμική κριτική και την κατάργηση των ορίων ανάμεσα στην τέχνη και την καθημερινή ζωή.

Ανάπτυξη

Το κίνημα Φλούξους αναπτύχθηκε από τη δεκαετία του 1960 ως ένα διεθνές, συλλογικό, διαμεσικό [intermedia] δίκτυο ανταλλαγής ιδεών και ανατροπής των κυρίαρχων αντιλήψεων περί τέχνης, στο οποίο συμμετείχαν καλλιτέχνες/καλλιτέχνιδες, αλλά και θεωρητικοί/θεωρητικές επιστήμονες. Παραδίδεται ότι πήρε το όνομά του, όταν ο ιδρυτής του, Jurgis Mačiūnas [Γιούργκις Ματσιούνας], έμπηξε ένα μαχαίρι σε ένα λεξικό, πέφτοντας τυχαία στη λατινική λέξη fluxus. Το περιστατικό αυτό ανακαλεί τον τρόπο με τον οποίο ο Tristan Tzara [Τριστάν Τζαρά] καθιέρωσε την ονομασία «ντανταϊσμός». Η έννοια της ρευστότητας και της τυχαιότητας που ενσωματώνει η λέξη fluxus (= ροή, κίνηση ή αλλαγή) συμπυκνώνει τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά των δύο αυτών πρωτοποριών. Οι Dick Higgins [Ντικ Χίγκινς] και George Brecht [Τζωρτζ Μπρεχτ], εμπνεόμενοι από τις μουσικές πρακτικές του John Cage [Τζων Κέιτζ], μετέφεραν στο Φλούξους την καίρια επιρροή του: τη θεωρία του Ζεν, την αυθεντικότητα και την υπέρβαση της οπτικής αίσθησης. Άλλα γνωστά μέλη του δικτύου ήταν ο Benjamin Patterson [Μπέντζαμιν Πάτερσον], ο Nam-June Paik [Ναμ Τζουν Πάικ], η Yoko Ono [Γιόκο Όνο], ο La Monte Young [Λα Μόντε Γιάνγκ], ο Joseph Beuys [Γιόζεφ Μπόις] και ο Ben Vautier [Μπεν Βοτιέ].


Σύμφωνα με τα μανιφέστα του κινήματος (1963 και 1965), το Φλούξους όφειλε να «καθαρίσει» τον κόσμο από την «αστική ασθένεια», την ελιτίστικη ψευδαισθητική τέχνη και τον εμπορευματοποιημένο πολιτισμό, προωθώντας μια αντι-τέχνη ανοιχτή σε όλους. Η θέση του ότι «οτιδήποτε μπορεί να είναι τέχνη κι οποιοσδήποτε/οποιαδήποτε μπορεί να το κάνει» αποκαλύπτει και το έντονα πολιτικό υπόβαθρο του κινήματος. Παράλληλα, τα μέλη του απέρριπταν την πρωτοκαθεδρία του/της καλλιτέχνη/καλλιτέχνιδος και της εικόνας, καλλιεργούσαν τον πειραματισμό και μετέτρεπαν το παιχνίδι, το χιούμορ και τη φάρσα σε καλλιτεχνικά γεγονότα. Οι δημιουργοί του Φλούξους αξιοποίησαν τον σαρκασμό και την αμεσότητα των χάπενινγκ, χρησιμοποιώντας το σώμα τους μέσα από επιτελέσεις, αλλά και απλά καθημερινά αντικείμενα, εμπνευσμένα από τα ντανταϊστικά έτοιμα αντικείμενα [ready-made]. Δημιουργούσαν συχνά τα χαρακτηριστικά Fluxkits, ενώ διέθεταν τα έργα τους σε αυτοσχέδιους χώρους, όπως τα Fluxshops ή Fluxhalls. Η πιο χαρακτηριστική μορφή έκφρασης του κινήματος ήταν οι σύντομες οδηγίες δράσης ή «σενάρια» [event scores], τα οποία περιέγραφαν καθημερινές ή παράλογες ενέργειες με απλό, σχεδόν ποιητικό τρόπο. Οι επιτελέσεις αυτές μπορούσαν να είναι εξαιρετικά λιτές, όπως το «να φτιάξεις μια σαλάτα» μπροστά στο κοινό (Alison Knowles [Άλισον Νόουλς]). Στόχος δεν ήταν η θεαματική παρουσίαση, αλλά η μετατόπιση της προσοχής των θεατών/θεατριών, ώστε να αντιληφθoύν το συνηθισμένο ως φορέα αισθητικής εμπειρίας.


Οι δράσεις του κινήματος παρουσιάζονταν κυρίως στα φεστιβάλ Φλούξους, που διοργάνωνε ο Mačiūnas στη Νέα Υόρκη και την Ευρώπη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η επιτέλεση της Σιγκέκο Κουμπότα [Shigeko Kubota], Vagina Painting (1964): με ένα πινέλο στερεωμένο στο εσώρουχό της και χρησιμοποιώντας κόκκινη μπογιά, η καλλιτέχνις ζωγράφισε φύλλα χαρτιού τοποθετημένα στο δάπεδο, σε μια χειρονομία που παραπέμπει στην έμμηνο ρήση και ταυτόχρονα λειτουργεί ως κριτικό σχόλιο στην ανδροκρατούμενη δομή του καλλιτεχνικού πεδίου με έμμεση αναφορά στον Jackson Pollock [Τζάκσον Πόλλοκ]. Στο πεδίο της μουσικής, το Piano Activity (1962) του Philip Corner [Φίλιπ Κόρνερ] θεωρείται θεμελιώδες έργο του Φλούξους, που αμφισβήτησε ριζικά τη λειτουργία του μουσικού οργάνου, την έννοια της εκτέλεσης και τον ρόλο του κοινού.


Οι αντισυμβατικές αρχές του Φλούξους συνεχίζουν να ασκούν καθοριστική επιρροή στα σύγχρονα είδη της τέχνης της επιτέλεσης, της εννοιακής τέχνης, της βίντεο-τέχνης και της πειραματικής μουσικής, καθώς δεν αποσκοπούν στη δημιουργία τελειωμένων «έργων», αλλά στη διαμόρφωση καταστάσεων, διαδικασιών και εμπειριών που αντιμετωπίζουν την τέχνη όχι ως κλειστό σύστημα, αλλά ως μια ανοιχτή και παιγνιώδη πρακτική που μπορεί να διεισδύσει και να αλληλεπιδράσει με κάθε έκφανση της ζωής.

Αγγλικά
Fluxus
Γαλλικά
Fluxus, le
Γερμανικά
Fluxus, das
Ιταλικά
Fluxus, il

Σχετικοί όροι

ομάδα Γκουτάι, ζωγραφική δράσης, σωματικές πρακτικές, τέχνη του σώματος, αβάν-γκαρντ

Μη προτεινόμενοι όροι

νεοντανταϊσμός

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"The name Fluxus derived from the latin word that denotes a continuous passing or flowing, suggests the fluidity between media that marks the artistic activity of the period. Called 'the most radical and experimental art movement of the sixties,' Fluxus was christened in 1961 by Maciunas. Between 1962 and 1978, the year of his death, he took it upon himself to coordinate the activities of a disparate group of artists and nonartists whose work, which drew on a multiplicity of forms and perspectives, might best be described as intermedia. [...]

And in one of his most frequently quoted manifestos, Fluxus art amusement, Maciunas states that Fluxus is 'the fusion of Spike Jones, Vaudeville, gag, children's games and Duchamp'."


«Το όνομα Φλούξους, το οποίο προέρχεται από τη λατινική λέξη που δηλώνει τη συνεχή ροή ή το πέρασμα, υποδηλώνει τη ρευστότητα μεταξύ των μέσων, η οποία χαρακτηρίζει τη καλλιτεχνική δραστηριότητα της περιόδου. Αποκαλούμενο ως "το πιο ριζοσπαστικό και πειραματικό καλλιτεχνικό κίνημα της δεκαετίας του '60", το Φλούξους βαφτίστηκε το 1961 από τον Maciunas. Μεταξύ 1962 και 1978, τη χρονιά του θανάτου του, ο Maciunas έθεσε ως στόχο του να συντονίσει τις δραστηριότητες μιας ετερόκλητης ομάδας καλλιτεχνών και μη-καλλιτεχνών, των οποίων το έργο, αντλώντας από μια πληθώρα μορφών και προοπτικών, θα μπορούσε καλύτερα να περιγραφεί ως διαμεσικό (intermedia). [...]

Και σε ένα από τα πιο συχνά αναφερόμενα μανιφέστα του, το Fluxus art amusement, ο Maciunas δηλώνει ότι το Φλούξους αποτελεί "ένα κράμα από τον Spike Jones, το βωντβίλ, τις φάρσες, τα παιδικά παιχνίδια και τον Duchamp".»

Απόσπασμα από το κείμενο της Elizabeth Armstrong [Ελίζαμπεθ Άρμστρονγκ], Fluxus and the Museum, στο οποίο παρουσιάζονται βασικά χαρακτηριστικά του κινήματος, καθώς και ο ρόλος του Mačiūnas ως ιδρυτικής φυσιογνωμίας του Φλούξους.

Armstrong, Ε. (1993). Fluxus and the museum. Στο S. Anderson, E. Armstrong, A. Huyssen, B. Jenkins, D. Kahn, O. F. Smith, & K. Stiles. In the spirit of fluxus (σσ. 12–21). Minneapolis: Walker Art Center. Βλ. σ. 16.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Σύντομη ιστορία του κινήματος με στιγμιότυπα από καλλιτεχνικές δράσεις σημαντικών εκπροσώπων του.

Στιγμιότυπα από το πρώτο φεστιβάλ Φλούξους στο Βισμπάντεν της Γερμανίας το 1962.

Βιντεοσκοπημένη επιτέλεση του Joseph Beuys με τίτλο Felt TV, 1970.

La Monte Young, Σύνθεση #7, 1960, Νέα Υόρκη.

Yoko Ono, Cut Piece, Yamaichi Concert Hall, Κιότο, (1964).

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Στιγμιότυπο από την επιτέλεση της Σιγκέκο Κουμπότα, Vagina Painting, 1965, Perpetual Fluxfest, Cinematheque, Νέα…

Στιγμιότυπο από την επιτέλεση του Nam-June Paik, Zen for Head, 1962.

Στιγμιότυπο από την επιτέλεση των Jurgis Mačiūnas και Billie Hutching, Black & White κατά τη…

Jurgis Mačiūnas, Fluxus Manifesto, 1963, MoMA.

Τόσι Ιτσιγιανάγκι [Toshi Ichiyanagi]. IBM για τον Merce Cunningham [Μερς Κάνινγκχαμ]. 1960 (Η…

βασική

Anderson, S., Armstrong, E., Huyssen, A., Jenkins, B., Kahn, D., Smith O. F., & Stiles, K. (1993). In the spirit of fluxus. Minneapolis: Walker Art Center.

Higgins, H. (2002). Fluxus experience. Berkeley: University of California Press.

Kellein, T., & Hendricks, J. (1995). Fluxus. London: Thames and Hudson.

Kellein, T. (2007). The dream of fluxus: George Maciunas: An artist's biography. London: Hansjörg Mayer.

Knapstein, G. (1997). Fluxus. Μια μακριά ιστορία με πολλούς κόμβους: Fluxus στη Γερμανία 1962-1994. (Ο. Καλδή & Ο. Νέσσελερ, Μετ.). Αθήνα: Πέργαμος.

Krinzinger, U. (Επιμ.). (1990). Fluxus subjektiv/redaction. Wien: Galerie Krinzinger.

Smith, O. (1998). Fluxus: The history of an attitude. San Diego: San Diego State University Press.

Stegmann, P. (Επιμ.). (2007). Fluxus East: Fluxus-Netzwerke in Mitteleuropa/Fluxus networks in central eastern Europe. Berlin: Kunstlerhaus Bethanien.

Williams, E., & Noel, A. (1997). Mr. Fluxus: A collective portrait of George Maciunas 1931-1978. London: Thames and Hudson.

συμπληρωματική

Dempsey, A. (2004). Styles, schools and movements: An encyclopaedic guide to modern art. London: Thames and Hudson.

Friedman, K. (Επιμ.). (1998). The fluxus reader. London: Academy Editions.

Goldberg, R. (2011). Performance art: From futurism to the present. London: Thames & Hudson.

Hopkins, D. (2000). After modern art: 1945-2000. Oxford: Oxford University Press.

Martel, R. (2001). Art action: 1958-1998: Happening, fluxus, intermédia, zaj, art corporel/body art, poésie action/action poetry, actionnisme viennois, viennese actionism, performance, arte acción, sztuka performance, performans, akció muvészet. Quebec: Editions Intervention.

Δασκαλοθανάσης, Ν. (2023). Ιστορία της τέχνης 1945-1975: Από τη μοντέρνα στη σύγχρονη τέχνη: Ζωγραφική, γλυπτική, αρχιτεκτονική (Μ. Παπαρούνης, Επιμ.). Αθήνα: Futura.

APA

Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. (n.d.). Φλούξους. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/φλούξους

Chicago

"Φλούξους." Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. Accessed 17 April 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/φλούξους.

1741