αυλαία [ουσ. θηλ.]

«Ανάλογα γυμνή, παρά τους βαριούς διακόσμους του πλαισίου της, ήταν και η σκηνή των πρώτων ιταλικών θεάτρων. Αλλά όταν, ουσιαστικά, η μεσαία πόρτα του ρωμαϊκού "frons scenae" διαπλατύνθηκε στο έπακρο για να παρουσιάσει, πίσω της, τις προοπτικές των αναγεννησιακών πινάκων ως φόντο της θεατρικής δράσης, η παρεμβολή μιας αυλαίας ήρθε να οριοθετήσει την κρίσιμη μετάβαση: από το άνοιγμα του "μετώπου", κι άρα από το άνοιγμα αυτού του κυκλώπειου ματιού, προς το φανταστικό βάθος μιας δισδιάστατης προοπτικής. (Ας μην ξεχνάμε, εξ άλλου, ότι frons - frontis σημαίνει "μέτωπο" κι ότι στο μέτωπό τους, οι Κύκλωπες, είχαν το μοναδικό τους μάτι). Η αυλαία, έτσι, έγινε ένα είδος βλεφάρου (κυκλώπειων διαστάσεων), σε κάθε ανοιγοκλείσιμο του οποίου μπορούσε να φανερώνεται κι από ένα νέο τοπίο.»

«Η Νανά, όρθια, τυλιγμένη με μία γούνα, περίμενε να βγει στη σκηνή κουβεντιάζοντας με τους υψηλούς επισκέπτες της. Καθώς ο κόμης Μυφά ανέβηκε να ρίξει μια ματιά στη σκηνή ανάμεσα από δύο κουίντες, ο βοηθός τού έκανε νόημα να περπατά πιο σιγά. Μία γαλήνια ζέστη ερχόταν από ψηλά. Στα παρασκήνια, που φωτίζονταν από δυνατές δέσμες φωτός, μερικοί μιλούσαν χαμηλόφωνα, στέκονταν κι έπειτα προχωρούσαν στις μύτες των ποδιών. Ο γκαζιέρης ήταν στο πόστο του, κοντά σ’ ένα πολύπλοκο σύστημα με στρόφιγγες. Ένας πυροσβέστης, ακουμπώντας σε μία κουίντα, τέντωνε το κεφάλι του προσπαθώντας να δει, ενώ πάνω ψηλά ο άνθρωπος που ανοιγόκλεινε την αυλαία περίμενε υπομονετικά, αδιαφορώντας για το έργο, ν’ ακούσει το κουδούνι για να τραβήξει τα σχοινιά του. Mέσα σ’ αυτή την αποπνιχτική ατμόσφαιρα, μες στα σιγανά βήματα και τους ψιθύρους, η φωνή των ηθοποιών από τη σκηνή ακουγόταν παράξενη, υπόκωφη, εντυπωσιακά ψεύτικη. Πιο μακριά, πέρα από τους συγκεχυμένους ήχους της ορχήστρας, σαν μια τεράστια ανάσα, η αίθουσα ανέπνεε, και αυτή η πνοή κάπου κάπου φούσκωνε και ξεσπούσε σε θορύβους, γέλια και χειροκροτήματα. Ένιωθες το κοινό δίχως να το βλέπεις, ακόμα και όταν το τελευταίο σιωπούσε.»

«Οι νέοι όμως τύποι θεάτρου δεν αποτελούν το κυρίαρχο είδος της θεατρικής αρχιτεκτονικής του 15ου, 16ου και του μισού 17ου αιώνα. Τα ουμανιστικά (ακαδημαϊκά) θέατρα, σχεδιασμένα υπό την επίδραση των ρωμαϊκών προτύπων και της πραγματείας του Βιτρούβιου, με κορυφαίο δείγμα το Teatro Olimpico της Vicenza, συνυπήρχαν με το μεσαιωνικό σύστημα της πολυτοπικής σκηνικής δράσης, την εφήμερη σκηνή-πατάρι με την υποτυπώδη αυλαία (απόγονο του ρωμαϊκού siparium) που χρησιμοποιούσαν οι περιοδεύοντες θίασοι και, τέλος, το θέατρο σάλας (teatro da sala), δηλαδή το στεγασμένο θέατρο, το οποίο αποτελεί εξέλιξη της παράδοσης των θεατρικών παραστάσεων σε αίθουσες χορού και συμποσίων αριστοκρατικών κατοικιών.»

«Ενα ημιδιάφανο παραπέτασμα παρεμβάλλεται μεταξύ της σκηνής και της πλατείας, καθιστώντας τα πάντα δυσδιάκριτα, καθώς η αναπαράσταση είναι για τον Καστελούτσι μια διαδικασία οπτικής αποκάλυψης, στην οποία καθοριστικό ρόλο παίζουν η αδιαφάνεια και η θολότητα. Το αποτέλεσμα της αλήθειας στο θέατρο δεν είναι άμεσα ορατό και, γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, ο σκηνοθέτης πολύ συχνά στις παραστάσεις του κάνει χρήση μέσων που την κρύβουν και δημιουργούν ψευδαίσθηση, όπως μάσκες, παραπετάσματα, φίλτρα, δίχτυα και πέπλα, θαμπωμένα τζάμια, ατμούς, αυλαία. Επομένως, η αλήθεια δεν είναι ποτέ μονοσήμαντη, αλλά διαθλάται και κρύβεται.»

The Curtains

Paint

On the great front curtain

The peace dove militant

Of my brother Picasso.

Stretch the cord of wire behind

And there hang

The screen that gently flutters

With its two overlapping waves of gauze:

The screen that lets

The working woman disappear

Handing out her leaflets,

And Galileo disappear

Recanting.

The screen may be

Of coarse linen or of silk

Of white leather or of red

Don’t ask me

That depends on the play.

Only do not make the screen too dark

For you must project thereon

The captions of the event to come

Thus to create suspense

And proper expectation.

Make my screen half high,

Don’t shut off the stage!

Leaning back the spectator

Should see

How cunningly you prepare for him

Should see

The tin moon come swaying down,

And the cottage roof brought in.

Do not disclose over much

Yet disclose something to him.

Friends

Let him discover

You are not conjuring

But working.

Bertolt Brecht (1961)

Οι αυλαίες

Ζωγράφισε

Στη μεγάλη αυλαία

Την ειρηνόφιλη - κι όμως μαχητική - περιστερά

Του αδερφού μου Πικάσο.

Τέντωσε το συρματόσχοινο από πίσω

Και κρέμασε εκεί

Το παραπέτασμα που τρεμοπαίζει απαλά

Με τα δύο επικαλυπτόμενα κύματα από γάζα·

Το παραπέτασμα που αφήνει

Τη γυναίκα εργάτρια να εξαφανίζεται

Καθώς μοιράζει τα φυλλάδιά της,

Και τον Γαλιλαίο να χάνεται

Ενώ ανακαλεί τα λόγια του.

Το παραπέτασμα μπορεί να είναι

Από χοντρό λινό ή από μετάξι,

Από λευκό δέρμα ή από κόκκινο·

Μη με ρωτάς,

Αυτό εξαρτάται από το έργο.

Μόνο μην κάνετε το παραπέτασμα πολύ σκοτεινό,

Γιατί πρέπει να προβάλλετε πάνω του

Τις λεζάντες της επερχόμενης δράσης,

Ώστε να δημιουργηθεί αγωνία

Και η σωστή προσμονή.

Κάντε το παραπέτασμα μισού ύψους,

Μην κλείνετε τη σκηνή!

Ο θεατής, γερμένος πίσω,

Πρέπει να βλέπει

Πόσο επιδέξια ετοιμάζετε για χάρη του,

Να βλέπει

Την τσίγκινη σελήνη να κατεβαίνει κλυδωνιζόμενη

Και τη στέγη της καλύβας να μπαίνει στη σκηνή.

Μη φανερώνετε υπερβολικά,

Αλλά δείξτε του κάτι.

Φίλοι,

Αφήστε τον να καταλάβει

Πως δεν κάνετε μαγεία,

Αλλά δουλεύετε.

Bertolt Brecht (1961), Ηρώ Βαλσαμάκη, Μετ.

«Οι αποδοκιμασίες σταμάτησαν, αλλά οι θεατές και πάλι δεν χειροκροτούσαν. Ωστόσο, δεν άργησε να γίνει κι αυτό. Μόλις κατάλαβαν πως δεν ήταν ντροπή να χτυπήσουν τις παλάμες τους, οι θεατές άρχισαν να χειροκροτούν. Σαν αποτέλεσμα, η αυλαία ξανάνοιξε πολλές φορές και στο τέλος της παράστασης η καλλιτέχνις αποθεώθηκε. Από κείνη τη μέρα και μετά, δεν έχασα ούτε μια εμφάνιση της Ισιδώρας Ντάνκαν. Η ανάγκη να τη δω μου υπαγορευόταν από μέσα μου, από μια καλλιτεχνική αίσθηση που ήταν στενά δεμένη με την τέχνη της.»