Thymele Logo
Search

μοντέρνος χορός [ουσ. αρσ., επίθετο]

Articles Icon 1
Videos Icon 4
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Είδος σκηνικού χορού που αναπτύχθηκε στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες στα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα ως αντίδραση στην αυστηρή τυπολογία και δομή του κλασσικού μπαλέτου, επιδιώκοντας την εκφραστική αυτονομία του σώματος και την ανάδειξη της χορεύτριας ή του χορευτή ως αυτόνομου δημιουργού.

Ανάπτυξη

Ο μοντέρνος χορός αναδύθηκε μέσα από την επιτακτική ανάγκη για σωματική και εκφραστική ελευθερία, απορρίπτοντας τους αυστηρούς κανόνες, τη γεωμετρική πειθαρχία και την αισθητική των πουέντ και του λευκού τουτού που χαρακτήριζαν το κλασσικό μπαλέτο. Πέρα από αισθητικό ρεύμα, λειτούργησε ως πεδίο έντονων κοινωνικοπολιτισμικών διεργασιών, επαναπροσδιορίζοντας τη θέση της γυναίκας στη δημόσια σκηνή και τις εθνικές ταυτότητες της Δύσης. Κατά την περίοδο της διαμόρφωσής του, άντλησε από τις θεωρίες των François Delsarte [Φρανσουά Ντελσάρτ], Émile Jaques-Dalcroze [Εμίλ Ζακ-Νταλκρόζ] και Rudolf Laban [Ρούντολφ Λάμπαν], οι οποίοι ερεύνησαν τη σχέση της κίνησης με τον ρυθμό, τον χώρο και τη συναισθηματική έκφραση. Τα ρεύματα αυτά συνδέθηκαν στενά με τον ελεύθερο χορό [Free Dance] και τον γερμανικό εκφραστικό χορό [Ausdruckstanz], προτάσσοντας την αυθεντικότητα των κινήσεων και τον αυτοσχεδιασμό έναντι της τεχνητής προσήλωσης σε παγιωμένα πρότυπα.


Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η Σχολή Denishawn [Ντενισόν] (1915), ιδρυθείσα από τους Ruth St. Denis [Ρουθ Σαιντ Ντένις] και Ted Shawn [Τεντ Σων], αποτέλεσε την κοιτίδα ανάπτυξης του είδους. Η σχολή συνδύαζε το ενδιαφέρον για τις ανατολικές πνευματικές παραδόσεις με μια θεατρική προσέγγιση, προωθώντας τον χορό ως μέσο ψυχικής ανάτασης. Από αυτό το περιβάλλον αναδείχθηκαν οι σημαντικότερες μορφές του αμερικανικού μοντέρνου χορού. Η Martha Graham [Μάρθα Γκράχαμ] διαμόρφωσε μια ριζοσπαστική τεχνική βασισμένη στην εναλλαγή μυικής έντασης και χαλάρωσης [contraction and release], τονίζοντας τη σχέση του σώματος με τη βαρύτητα και τον εσωτερικό παλμό της αναπνοής. Παράλληλα, η Doris Humphrey [Ντόρις Χάμφρεϋ] εισήγαγε την έννοια της πτώσης και της επαναφοράς [fall and recovery], εξερευνώντας την ισορροπία μεταξύ αντίστασης και ενδοτικότητας στις φυσικές δυνάμεις. Ο συνεργάτης της Charles Weidman [Τσαρλς Ουάιντμαν] προσέδωσε στη χορογραφία έναν ανθρωποκεντρικό και συχνά χιουμοριστικό χαρακτήρα, ενισχύοντας τη θεατρική διάσταση της κίνησης.


Σημαντική υπήρξε η συμβολή δημιουργών που χρησιμοποίησαν τον μοντέρνο χορό ως εργαλείο κοινωνικής και φυλετικής διεκδίκησης. Η Katherine Dunham [Κάθριν Ντάνχαμ] υπήρξε πρωτοπόρος στη σύνθεση αφρικανικών και αφρο-καραϊβικών παραδοσιακών χορών με τις μοντέρνες τεχνικές, εδραιώνοντας ένα συστηματικό κινητικό λεξιλόγιο. Η Pearl Primus [Περ Πρίμους], με το έργο Strange Fruit (1945), συνέδεσε τον χορό με την ιστορική μνήμη και την καταγγελία του ρατσισμού. Ο Alvin Ailey [Άλβιν Έιλυ] ενσωμάτωσε στοιχεία τζαζ, γκόσπελ και αφρικανικού χορού, προσφέροντας με τη χορογραφία-σταθμό Revelations (1960) ένα ρεπερτόριο που ανέδειξε την πολιτισμική δύναμη του αφρικανικού μεταποικιακού στοιχείου. Η μετάβαση προς τον μεταμοντερνισμό προετοιμάστηκε από το έργο των Merce Cunningham [Μερς Κάνινγκχαμ] και John Cage [Τζων Κέιτζ], οι οποίοι εισήγαγαν το στοιχείο της τυχαιότητας [chance operations] και αμφισβήτησαν τη συμβατική ανάγκη για αφηγηματικότητα και μουσικότητα.


Στον ελληνικό χώρο, ο μοντέρνος χορός αναπτύχθηκε μέσα από έμμεσες συνδέσεις και αντιθέσεις με τις πρακτικές και τις ιδέες της Isadora Duncan [Ιζαντόρα / Ισιδώρα Ντάνκαν] και της Εύας Πάλμερ Σικελιανού [Eva Palmer-Sikelianou]. Η αναγωγή σε ένα αρχαιοελληνικό ιδεώδες, που η κάθε μια προσέγγιζε με διαφορετικό τρόπο, αποτελεί τον κοινό κεντρικό τους άξονα. Μείζων εκπρόσωπος υπήρξε η Κούλα Πράτσικα, η οποία, επηρεασμένη από τις σπουδές της στο Ινστιτούτο Dalcroze και την επαφή με τον γερμανικό εκφραστικό χορό, ίδρυσε το 1930 τη Σχολή Χορού και Ρυθμικής. Η σχολή αυτή αποτέλεσε το φυτώριο για τις επόμενες γενιές: η Ραλλού Μάνου μετέφερε την τεχνική της Γκράχαμ στην Ελλάδα και ίδρυσε το 1951 το Ελληνικό Χορόδραμα, ενώ η Ζουζού Νικολούδη δημιούργησε το 1966 τα Χορικά σε συνεργασία με τον Νικηφόρο Ρώτα, εστιάζοντας στη λειτουργία του Χορού στο αρχαίο ελληνικό δράμα. Οι δημιουργοί αυτές, συνεργαζόμενες με κορυφαίους καλλιτέχνες του ελληνικού μοντερνισμού, όπως ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Γιάννης Τσαρούχης και ο Κάρολος Κουν, και συνομιλώντας με ιδέες διάχυτες στην εποχή τους (ελληνικότητα, παράδοση, σχέση χορού και άλλων τεχνών) διαμόρφωσαν μια αυθεντική χορευτική γλώσσα που έθεσε τις ιστορικές βάσεις για την ανάπτυξη του μοντέρνου χορού στην Ελλάδα.

Αγγλικά
modern dance
Γαλλικά
danse moderne, la
Γερμανικά
moderner Tanz, der
Ιταλικά
danza moderna, la

Σχετικοί όροι

σωματικότητα, κινησιολογία, εκφραστικό μέσο, αφηγηματικότητα

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Χορός

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

«[...] η επονομαζόμενη αμερικανική μεταμοντέρνα σκηνή με τους πρωτοποριακούς πειραματισμούς της μπόρεσε να εκφράσει το πνεύμα του μοντερνισμού σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από αυτόν που ιστορικά αποκαλείται "μοντέρνος χορός" (βλ. Μάρθα Γκράχαμ κ.ά.) με την εμβληματική προσωπικότητα του Μερς Κάνινγκχαμ να εκπροσωπεί την μεθόριο μεταξύ μοντερνισμού και μεταμοντερνισμού.»

Η θεωρητικός και κριτικός χορού Κλημεντίνη Βουνελάκη συζητά την παράδοξη (ιστορικά) σχέση του μοντέρνου και μεταμοντέρνου χορού με το ευρύτερο κίνημα του μοντερνισμού, καθώς και την οργανική μη-γραμμική σχεσιακότητα των δύο ιστορικα περιγεγραμμένων κινημάτων, μέσω του παραδείγματος του έργου του Μερς Καννινγκχαμ.

Βουνελάκη, Κ. (2021). Σώματα Αλλιώς. 15 χορογράφοι ανάμεσα στον 20ο και στον 21ο αιώνα. Αθήνα: Ποταμός, σελ. 14.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Martha Graham: απόσπασμα από το Night Journey (1947-βίντεο 1961)

Χορογραφία: Martha Graham Μάρθα Γκράχαμ

Katherine Dunham Κάθριν Ντάνχαμ, Dance Company. Απόσπασμα από το Ballet Creole, (1952) Film: British…

Απόσπασμα από την παράσταση του Θεάτρου Τέχνης σε σκηνοθεσία Καρόλου Κουν (κινηματογράφηση γενικής δοκιμής στην…

Merce Cunningham Dance Company. Απόσπασμα από το Beach Birds for Camera (1993). Merce Cunningham…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Ruth St. Denis [Ρουθ Σαιντ Ντένις] και Ted Shawn [Τεντ Σων] σε υπαίθρια πόζα, 1915,…

Εύα Πάλμερ Σικελιανού [Eva Palmer-Sikelianou] σε υπαίθρια χορευτική στάση, με ασάνδαλα πόδια και χειροϋφασμένο μεταξωτό…

Mary Wigman [Μαίρη Βίγκμαν] στο σόλο Hexentanz [Χορός της μάγισσας], δεύτερη εκδοχή, 1926· χορογραφία και…

Πορτρέτο του Alvin Ailey [Άλβιν Έιλυ] από τον φωτογράφο Carl Van Vechten [Καρλ Βαν Βέχτεν]

βασική

Anderson, J. (1992). Ballet & Modern Dance: A Concise History. Princeton , New Jersey: Princeton Book Company.

Au, S. (2002). Ballet and Modern Dance (World of Art). London: Thames & Hudson.

Brown, J., M. & Woodford, C., H. & Mindlin, N. (Eds) (1998). The Vision of Modern Dance: In the Words of Its Creator. London: Dance Books Ltd.

Cohen, Selma Jean. (1966). The Modern Dance: Seven Statments of Belief. Middletown, Connecticut: Wesleyan University Press

Daly, A. (2011) Done into Dance: Isadora Duncan in America. Middletown: Wesleyan University Press.

De Frantz, T.(2004). Dancing Revelations: Alvin Ailey's Embodiment of African American Culture. Oxford:Oxford University Press

Foster, S.L. (Ed.) (1995), Choreographing History. Bloomington, IN: Indiana University Press.

Foulkes, J, L. (2002). Modern Bodies: Dance and American Modernism from Martha Graham to Alvin Ailey. Chapel Hill, London:The University of North Carolina Press.

Long, R. A. (1989). The Black Tradition in Modern Dance. London: Multimedia Books Limited.

Σαβράμη Κ.(2014). Ζουζού Νικολούδη: Χορικά. Αθήνα: DIAN.

Φεσσά, Ε. (2004). Χορός και θέατρο, Αθήνα: Εκδόσεις Έφεσος

Χασιώτη, Ν. (2021). Ο σύγχρονος χορός στην Ελλάδα. Αθήνα: Carpe Librum.

συμπληρωματική

Adshead-Lansdale, J. (Ed) (1994). Dance History: An Introduction. London, New York: Routledge.

Carter, A. (Επιμ.) (2004). Rethinking Dance History. A Reader. London and New York: Routledge.

Graham, M. (1991). Martha Graham: Blood Memory: An Autobiography. New York: Doubleday.

Humphrey, D. and Pollack, B. (επιμ.) (1991). The Art of Making Dances. USA: Princeton Book Company.

Karina, L. & Kant, Μ. (2003). Hitler’s Dancers: German Modern Dance and the Third Reich (J. Steinberg, Μετ.). New York and Oxford: Berghahn Books.

Partsch-Bergsohn, I. Bergsohn, H. (2003). The Makers of Modern Dance in Germany: Rudolf Laban, Mary Wigman, Kurt Jooss. Hightstown, NJ : Princeton Book Co.

Savrami, K. (2019). Tracing the Landscape of Dance in Greece. Cambridge Scholars Publisher.

Tsintziloni, S. (2015) Koula Pratsika and her dance school: embracing gender, class and the nation in the formative years of contemporary dance education in Greece. In Research in Dance Education, 16/3, p. 276-290.

Wigman, M. (1966). The Language of Dance. (W. Sorrel, Trans.), Middletown, Connecticut: Wesleyan University Press.

Μπαρμπούση, Β. (2004). Ο Χορός στον 20ό Αιώνα: σταθμοί και πρόσωπα. Αθήνα: Καστανιώτης.

Μπαρμπούση, Β. (2014). Η Τέχνη του Χορού στην Ελλάδα. Σχολή Πράτσικα: Ιδεολογία-Πράξη-Αισθητική. Αθήνα: Gutenberg.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. μοντέρνος χορός. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/μοντέρνος-χορός

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «μοντέρνος χορός». Ανακτήθηκε 30 September 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/μοντέρνος-χορός.

MLA

«μοντέρνος χορός». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 30 September 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/μοντέρνος-χορός.

1326