Thymele Logo
Search

γεωτέχνη [ουσ. θηλ.]

Articles Icon 1
Videos Icon 8
Videos Icon 8
[1]

Ορισμός

Καλλιτεχνικό κίνημα που αναδύθηκε κυρίως στις ΗΠΑ στα τέλη της δεκαετίας του 1960, στο πλαίσιο της ευρύτερης ανάπτυξης της εννοιολογικής τέχνης, και χαρακτηρίζεται από την άμεση δημιουργία ή παρέμβαση έργων στο τοπίο, συχνά με τη χρήση φυσικών υλικών και σε μεγάλη κλίμακα. Τα έργα είναι συνήθως συνδεδεμένα με τον συγκεκριμένο τόπο (τοποσυναφή) και μπορεί να είναι μόνιμα ή εφήμερα, μετατοπίζοντας την καλλιτεχνική πρακτική από τον συμβατικό χώρο της γκαλερί και διευρύνοντας την έννοια της γλυπτικής, του καλλιτεχνικού αντικειμένου και της σχέσης έργου και τοπίου.

Ανάπτυξη

Η γεωτέχνη εντάσσεται στις καλλιτεχνικές πρακτικές που αναπτύχθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1960 σε συνάφεια με τον μεταμινιμαλισμό, την εννοιακή τέχνη και τη διεύρυνση της γλυπτικής. Στο επίκεντρό της βρίσκεται η σχέση του έργου με τον συγκεκριμένο τόπο και το τοπίο, ενώ η υλική υπόσταση του έργου συχνά υποχωρεί έναντι της ιδέας, της διαδικασίας και της εμπειρίας του χώρου. Οι καλλιτέχνες της γεωτέχνης επηρεάστηκαν από τη μινιμαλιστική γλυπτική, ιδίως ως προς τη σχέση έργου, χώρου και κοινού, μετατοπίζοντας, ωστόσο, το ενδιαφέρον από το αυτόνομο αντικείμενο προς το περιβάλλον μέσα στο οποίο αυτό δημιουργείται και προσλαμβάνεται.


Η γεωτέχνη περιλαμβάνει μεγάλης ή μικρότερης κλίμακας παρεμβάσεις στο τοπίο, με τη χρήση φυσικών υλικών, όπως χώμα, πέτρες, βράχοι και φυτική ύλη, αλλά και τεχνητών υλικών ή μηχανικών μέσων. Η άμεση σύνδεση του έργου με τον τόπο συνδέεται με τη διεύρυνση της έννοιας της γλυπτικής και του καλλιτεχνικού αντικειμένου. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η προβληματική της Rosalind E. Krauss [Ρόζαλιντ Κράους] στο κείμενο Sculpture in the Expanded Field [Γλυπτική στο διευρυμένο πεδίο] (1979), όπου η γλυπτική αναλύεται μέσα από νέες χωρικές σχέσεις, όπως η «κατασκευή τόπων» και η «σήμανση τόπων».


Πολλά έργα γεωτέχνης δημιουργούνται σε απομακρυσμένες ή δύσκολα προσβάσιμες περιοχές και είναι εφήμερα ή μεταβάλλονται με την πάροδο του χρόνου. Ως εκ τούτου, η πρόσληψή τους δεν περιορίζεται στην άμεση θέαση του έργου, αλλά μπορεί να περιλαμβάνει τη μετακίνηση και την περιπλάνηση του κοινού στον τόπο, καθώς και τη φωτογραφική ή κινηματογραφική τεκμηρίωσή τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Double Negative [Διπλό αρνητικό] (1969–1970) του Michael Heizer [Μίχαελ Χάιζερ], ενώ η ψηφιακή χαρτογράφηση και οι δορυφορικές απεικονίσεις έχουν διευρύνει μεταγενέστερα τις δυνατότητες πρόσβασης και τεκμηρίωσης τέτοιων έργων.


Η γεωτέχνη αναπτύχθηκε κυρίως στις ΗΠΑ στα τέλη της δεκαετίας του 1960, σε συνάρτηση με την αμφισβήτηση της εμπορευματοποίησης της τέχνης, την απομάκρυνση από τον συμβατικό εκθεσιακό χώρο και το αυξανόμενο ενδιαφέρον για το περιβάλλον. Σημαντικοί εκπρόσωποί της είναι οι Robert Smithson [Ρόμπερτ Σμίθσον], Nancy Holmes [Νάνσυ Χόλμς], Walter de Maria [Ουώλτερ Ντε Μαρία], Dennis Oppenheim [Ντέννις Όππενχαϊμ] και Richard Long [Ρίτσαρντ Λονγκ]. Εμβληματικά έργα αποτελούν το A Line Made by Walking [Γραμμή βαδίσματος] (1967) του Long, το Spiral Jetty [Σπειροειδής αποβάθρα] (1970) του Smithson και το The Lightning Field [Πεδίο κεραυνών] (1977) του De Maria.


Η γεωτέχνη συνδέθηκε επίσης με την τέχνη της επιτέλεσης και τις πρακτικές που επικεντρώνονται στη σχέση σώματος και τόπου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Silueta Series (1973–1980) της Ana Mendieta [Άνα Μεντιέτα], στην οποία η καλλιτέχνις δημιούργησε εφήμερες παρεμβάσεις στο τοπίο χρησιμοποιώντας το σώμα της ή το αποτύπωμά του και φυσικά υλικά. Τα έργα αυτά, τα οποία διασταυρώνουν τη γεωτέχνη, την επιτέλεση και τη φωτογραφική ή κινηματογραφική τεκμηρίωση, διερευνούν τη σχέση σώματος, φύσης, τόπου, μνήμης και ταυτότητας.


Στη σύγχρονη καλλιτεχνική πρακτική, η σχέση τέχνης και τοπίου επεκτείνεται και στις παραστατικές τέχνες. Το Shared Landscapes, που δημιουργήθηκε τον Μάιο του 2023 στη Λωζάννη, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα έργου που συνδέει επτά καλλιτεχνικές προτάσεις με τοπία μεταξύ δασών και αγρών, διερευνώντας συλλογικά τη σχέση ανθρώπου, φύσης και περιβάλλοντος μέσα από το θέατρο, την επιτέλεση και τη μουσική.

Εναλλακτικές Εκδοχές

τέχνη της γης
Αγγλικά
land art / earth art
Γαλλικά
land art, le
Γερμανικά
Land Art, die
Ιταλικά
land art, la

Σχετικοί όροι

μινιμαλισμός, μεταμοντερνισμός, ακτιβισμός, περιπατητική παράσταση, οικολογικό θέατρο

Πεδίο εφαρμογής

• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"It is impossible to return to the Land art of the 1960s and 70—its aesthetic categories, aspects of space-time (the newly rediscovered sense of “remoteness”) and the human condition. As the French philosopher Henri Bergson convinces us in his critique of measurable time, the vibrating universe moves and changes restlessly and our world, as much as its art, inevitably changes with it. Yet in the digital era in a time troubled by ecological negligence and climate change, when not only the frame of knowledge but also the art categories are constantly being revised, Land and Environmental Art retains validity that requires focused attention."


«Είναι αδύνατο να επιστρέψουμε στη γεωτέχνη των δεκαετιών του 1960 και του 70 – τις αισθητικές της κατηγορίες, τις πτυχές του χωροχρόνου (την πρόσφατα ανακαλυφθείσα αίσθηση του «απόμακρου») και την ανθρώπινη κατάσταση. Όπως επιχειρηματολογεί πειστικά ο Γάλλος φιλόσοφος Henri Bergson [Ανρί Μπεργκσόν] στην κριτική του για τον μετρήσιμο χρόνο, το παλλόμενο σύμπαν κινείται και αλλάζει αδιάκοπα και ο κόσμος μας, όσο και η τέχνη του, αναπόφευκτα αλλάζει μαζί του. Ωστόσο, στην ψηφιακή εποχή, σε μια εποχή που ταλανίζεται από την οικολογική αμέλεια και την κλιματική αλλαγή, όπου όχι μόνο το γνωσιακό πλαίσιο αλλά και οι κατηγορίες τέχνης αναθεωρούνται συνεχώς, η γεωτέχνη και η περιβαλλοντική τέχνη διατηρούν εγκυρότητα που απαιτεί εστιασμένη προσοχή.»

Στο απόσπασμα αυτό υπογραμμίζεται ότι η γεωτέχνη των δεκαετιών του 1960 και του 1970 δεν μπορεί να αναβιώσει αυτούσια, καθώς οι αισθητικές της κατηγορίες και η αντίληψη του χωροχρόνου μεταβάλλονται διαρκώς, όπως συνάγεται και από την μπερξονική κριτική του μετρήσιμου χρόνου. Παρ' όλα αυτά, στην ψηφιακή εποχή της οικολογικής κρίσης η γεωτέχνη διατηρεί την επικαιρότητά της ως πεδίο στοχασμού για τη σχέση ανθρώπου και φυσικού περιβάλλοντος.

Hölling, B. H. (2020). The Lands of Art: On Land (Art) and its Shifting Grounds. Landscape, 1, σσ. 53–68. Βλ. σ. 53.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

The Case for Land Art [Η υπεράσπιση της γεωτέχνης], βίντεο του καναλιού The…

Passing strange: British land art through time [Παράξενο πέρασμα: η βρετανική γεωτέχνη μέσα στον…

Εκπαιδευτικό βίντεο για το έργο γεωτέχνης του Richard Long, A line made by walking.…

Βίντεο αφιερωμένο στην πρώτη μεγάλης κλίμακας μουσειακή έκθεση για το έργο της Ana Mendieta [Άνα…

Shared Landscapes: Sieben Stücke zwischen Wald und Wiese [Κοινά τοπία: επτά έργα ανάμεσα στο…

Is Walking Art? [Είναι το περπάτημα τέχνη;], προωθητικό βίντεο της ταινίας τεκμηρίωσης του Χρήστου Ιωαννίδη…

Το Walking είναι μια πειραματική παράσταση και εγκατάσταση ειδικά σχεδιασμένη για συγκεκριμένο χώρο (τοποσυναφής

Το TERRA: Bodies and territories (2025), σε σκηνοθεσία και χορογραφία της Silvana Cardell [Σιλβάνα Καρντέλ]

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Robert Smithson, Spiral Jetty [Σπειροειδής αποβάθρα], 1970, Great Salt Lake, Γιούτα, ΗΠΑ.

Ο…

Robert Smithson, Partially Buried Woodshed [Μισοθαμμένη ξύλινη καλύβα], 1970, Kent State University, ΗΠΑ.

Robert Smithson, Asphalt Rundown [Κατρακύλα από άσφαλτο], 1969, Ρώμη.

Ως παρωδία της ζωγραφικής…

Richard Long, Walking a line in Perou [Περπατώντας σε μια γραμμή στο Περού], 1972,…

Walter De Maria, The Lightning Field [Πεδίο Κεραυνών], 1977, Νέο Μεξικό, ΗΠΑ.

Σε…

Ruth Oppenheim, Parallel Stress [Παράλληλη ένταση], 1970/2005. Ψηφιακή εκτύπωση, 118,9 × 84,1 εκ.

Ana Mendieta, Árbol de la vida [Δέντρο της ζωής], 1976. Φωτογραφία 20 x…

Το Hidden του Daniel Proietto [Ντανιέλ Πρόιετο], σε συνεργασία με το Norwegian National Ballet,…

βασική

Beardsley, J. (1998). Earthworks and beyond: contemporary art in the landscape. New York: Abbeville Press.

Boettger, S. (2002). Earthworks: art and the landscape of the sixties. Berkeley: University of California Press.

Boetzkes, A. (2013). The ethics of earth art. Minneapolis, London: University of Minnesota Press.

Goldberg, R. (1988). Performance art: from futurism to the present. N.Y.: Harry N. Abrams.

Jolivette, C. (2017). Landscape, art and identity in 1950s Britain. London: Taylor & Francis.

Kaiser, P., Kwon, M. (2012). Ends of the earth: Land art to 1974. Los Angeles: The Museum of Contemporary Art.

Kastner, J., Wallis, B. (Επιμ.). (2015). Land and environmental art. London: Phaidon.

Krauss, R. (1979). Sculpture in the expanded field. October, 8, σσ. 30–44. doi.org...

Krauss, Ε. R. (1981). Passages in modern sculpture. Cambridge, Massachusetts:The MIT Press.

Krauss, Ε. R. (2023). Η πρωτοτυπία της πρωτοπορίας. Κείμενα για την τέχνη (Ρ. Σινοπούλου, Μετ.). Αθήνα: Πλέθρον.

‌Lailach, M., & Grosenick, U. (2007). Land art. Hong Kong, Koln: Taschen.

Malpas, W. (2007). Land art in the U.K.: A complete guide to landscape, environmental, earthworks, nature, sculpture and installation art in the UK. London: Phaidon Press.

O'Dea, R. (2023). Robert Smithson, land art, and speculative realities. U.K.: Taylor & Francis.

Tiberghien, G. A. (1993). Land art. Paris: Carré.

Weilacher, U. (1999). Between landscape architecture and land art. Basel, Berlin, Boston: Birkhauser.

συμπληρωματική

Boettger, S. (2012). Looking at, and overlooking, women working in land art in the 1970s. Στο Nature: Documents of contemporary art (J. Kastner, Επιμ.), σσ. 31–43. Cambridge, MA: The MIT Press.

DeLue, R. Z., Elkins, J. (Επιμ.). (2008). Landscape theory. London: Routledge.

Griffin, T. κ.ά. (2005, Καλοκαίρι). Remote possibilities: A roundtable discussion on land art’s changing terrain. Artforum, σσ. 289–95.

Kwon, M. (2002). One place after another: Site-specific art and locational identity. Cambridge, MA: MIT Press.

Lippard, L. R. (1973). Six years: The dematerialization of the art object from 1966 to 1972. New York: Praeger.

Lippard, L. R. (1983). Overlay: Contemporary art and the art of prehistory. New York: Pantheon Books.

Matilsky, B. J. (1992). Fragile ecologies: Contemporary artists’ interpretations and solutions. New York: Rizzoli.

Miles, M. (1997). Art, space and the city: Public art and urban futures. London: Routledge.

Performing Landscape. (χ.χ.). Performinglandscape.eu. performinglandscape.eu...

Shared Landscapes. (χ.χ.). Www.rimini-Protokoll.de. www.rimini-protokoll.de...

Wagner, M. (2005, Καλοκαίρι). Being there: Art and the politics of place. Artforum International, 10, σσ. 264–269.

Weintraub, L. (2012). To life! Eco art in pursuit of a sustainable planet. Berkeley, Los Angeles, London: University of California Press.

Δασκαλοθανάσης, Ν. (2023). Ιστορία της τέχνης 1945-1975: από τη μοντέρνα στη σύγχρονη τέχνη : ζωγραφική, γλυπτική, αρχιτεκτονική. Αθήνα: Futura.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. γεωτέχνη. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/γεωτέχνη

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «γεωτέχνη». Ανακτήθηκε 30 September 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/γεωτέχνη.

MLA

«γεωτέχνη». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 30 September 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/γεωτέχνη.

1326