Thymele Logo
Search

γεωτέχνη [ουσ. θηλ.]

Articles Icon 1
Videos Icon 4
Videos Icon 7
[1]

Ορισμός

Καλλιτεχνικό κίνημα που αναδύθηκε στις ΗΠΑ την δεκαετία του 1960 και αφορά έργα γλυπτικής, συχνά μεγάλων διαστάσεων, τα οποία δημιουργούνται στον πραγματικό (φυσικό) χώρο με τη χρήση φυσικών υλικών και αποτελούν ένα κράμα τοπίου και αρχιτεκτονικής, διευρύνοντας την έννοια της γλυπτικής και του αντικειμένου.

Ανάπτυξη

Η γεωτέχνη ανήκει στην ευρύτερη τάση του μεταμινιμαλισμού, και αποτελεί ένα από τα πρώτα ρεύματα του μεταμοντερνισμού και της σύγχρονης γλυπτικής. Όπως και στην εννοιακή τέχνη έτσι και στην γεωτέχνη, στο επίκεντρο τοποθετείται η ιδέα πίσω από το έργο και όχι τόσο η υλική υπόσταση του έργου καθαυτή. Οι καλλιτέχνες της γεωτέχνης επηρεάστηκαν επίσης από την μινιμαλιστική γλυπτική κυρίως σε ότι αφορά τους μηχανισμούς θέασης ανάμεσα στο αντικείμενο και το υποκείμενο.


Η γεωτέχνη αφορά τη δημιουργία μεγάλων γλυπτών, τα οποία σύμφωνα με τo καταστατικό άρθρο της Rosalind E. Krauss [Ρόζαλιντ Κράους] Γλυπτική στο διευρυμένο πεδίο [Sculpture in the expanded field] μπορεί να είναι κατασκευές τόπων (τόπος και αρχιτεκτονική), σήμανση τόπων (τόπος και μη τόπος, ή επεμβάσεις σε υπάρχοντα αρχιτεκτονήματα αρχιτεκτονική και μη αρχιτεκτονική). Έτσι οι καλλιτέχνες της γεωτέχνης εμπλέκονται άμεσα με το φυσικό περιβάλλον/τοπίο, χρησιμοποιώντας είτε μηχανήματα είτε το ίδιο τους το σώμα για να σμιλεύσουν τη γη, ή να συλλέξουν υλικά όπως χώμα και πέτρες δημιουργώντας γλυπτά που αλληλεπιδρούν με το φυσικό περιβάλλον και μαρτυρούν τη δράση τους σε αυτό.


Τα χαρακτηριστικά αυτά γνωρίσματα των έργων της γεωτέχνης (μεγάλο μέγεθος των έργων και άμεση σύνδεσή τους με το φυσικό τοπίο και τα φυσικά υλικά του), καθιστούν αδύνατη την άμεση ένταξή τους στο θεσμικό πλαίσιο (μουσεία και γκαλερί), καθώς τα έργα αυτά ή σε ορισμένες περιπτώσεις τα απομεινάρια τους, βρίσκονται απομονωμένα σε δύσκολα προσβάσιμα ή μακρινά μέρη. Έτσι η άμεση θέασή τους συμπεριλαμβάνει και την ίδια την εμπειρία της απαιτούμενης περιπλάνησης του κοινού για να τα εντοπίσει. Εναλλακτικά, τα έργα προσεγγίζονται μέσω των φωτογραφιών τους, οι οποίες τεκμηριώνουν την ύπαρξή τους, όπως στην περίπτωση του έργου του Michael Heizer [Μίχαελ Χάιζερ], Double Negative [Διπλό αρνητικό], 1969-1970, και σήμερα πλέον εικονικά μέσω google maps.


Η γεωτέχνη πρωτοεμφανίστηκε στις ΗΠΑ κατά τη δεκαετία του 1960 ως έκφραση του αυξανόμενου ενδιαφέροντος των καλλιτεχνών/καλλιτέχνιδων για την οικολογία και την ανησυχία τους για την καταστροφή του περιβάλλοντος, σηματοδοτώντας ταυτόχρονα την αντίδρασή τους στην εμπορευματοποίηση της τέχνης. Καλλιτέχνες όπως οι Robert Smithson [Ρόμπερτ Σμίθσον], Nancy Holmes [Νάνσυ Χόλμς], Walter de Maria [Ουώλτερ Ντε Μαρία], Dennis Oppenheim [Ντέννις Όππενχαϊμ] και Richard Long [Ρίτσαρντ Λονγκ] δημιούργησαν ορισμένα από τα πιο εμβληματικά έργα της γεωτέχνης όπως το Spiral Jetty [Σπειροειδής αποβάθρα], το Walking a Line [Γραμμή Βαδίσματος] και το The Lightning Field [Πεδίο Κεραυνών]. Οι καλλιτέχνες αξιοποίησαν ένα ευρύτατο φάσμα τοπίων, από την έρημο Σαχάρα και τα ορεινά Ιμαλάϊα ή τις αχανείς πεδιάδες και λιβάδια της Αμερικής, μέχρι μικρότερης κλίμακας τοποθεσίες, όπως ένα χωράφι συχνά και μέσω της περιπατητικής συνθήκης.


Η γεωτέχνη συνδέθηκε από νωρίς με τις παραστατικές τέχνες μέσω της τέχνης της επιτέλεσης. Οι καλλιτέχνες/καλλιτέχνιδες της επιτέλεσης ορμώμενοι/ες από οικολογικές και κοινωνικές ανησυχίες χρησιμοποιούν το σώμα τους ως εργαλείο για να εξερευνήσουν τη σχέση ανθρώπου και φύσης. Ενδεικτικά παραδείγματα καλλιτεχνών που ασχολήθηκαν με τη σύνδεση της γεωτέχνης και της τέχνης της επιτέλεσης είναι ο Dennis Oppenheim [Ντέννις Όππενχαιμ] που τη δεκαετία του 1960 πραγματοποίησε παρεμβάσεις στο περιβάλλον και αργότερα επιδόθηκε σε εξερεύνηση της σχέσης του σώματος με το αστικό και το φυσικό τοπίο. Επίσης, η Ana Mendieta [Άνα Μεντιέτα] με μια σειρά έργων, τη Silhueta (1970), δημιούργησε ανθρώπινα γλυπτά σμιλεύοντας το σώμα της στη φύση, επιθυμώντας την ένωση με αυτή και καθιστώντας τη φύση προέκταση του σώματος της. Στην Κίνα τη δεκαετία του 1990, ο Zhang Huan [Τζανκ Χουά] δημιούργησε έργα που αποτελούσαν συναντήσεις μεταξύ του σώματος του και του περιβάλλοντος εκφράζοντας την επιθυμία να συγχωνευθεί και να γίνει ένα με τη φύση.


Σήμερα, έργα όπως το Shared Landscapes, που πρωτοπαρουσιάστηκε στη Λωζάννη το 2023, ακολουθούν την παράδοση της γεωτέχνης συνδέοντας την με τέχνες όπως η μουσική, ο χορός και το θέατρο. Το έργο αυτό καλεί το κοινό να βιώσει επτά παραγωγές Ευρωπαίων καλλιτεχνών που πραγματεύονται τη σχέση ανθρώπου, φύσης και τεχνολογίας και βρίσκονται σε διάλογο με το φυσικό τοπίο. Το Shared Landscapes μεταφέρθηκε μέσω διαφορετικών φεστιβάλ σε δασικές περιοχές σε ολόκληρη την Ευρώπη (Αβινιόν, Βερολίνο, Μιλάνο, Λισαβώνα).

Εναλλακτικές Εκδοχές

τέχνη της γης
Αγγλικά
land art/ earth art
Γαλλικά
land art, le
Γερμανικά
Land Art, die
Ιταλικά
land art, la

Σχετικοί όροι

μινιμαλισμός, μοντερνισμός, μοντέρνος,-α,-ο, μεταμοντερνισμός, τοποσυναφής.

Πεδίο εφαρμογής

• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"It is impossible to return to the Land art of the 1960s and 70—its aesthetic categories, aspects of space-time (the newly rediscovered sense of “remoteness”) and the human condition. As the French philosopher Henri Bergson convinces us in his critique of measurable time, the vibrating universe moves and changes restlessly and our world, as much as its art, inevitably changes with it. Yet in the digital era in a time troubled by ecological negligence and climate change, when not only the frame of knowledge but also the art categories are constantly being revised, Land and Environmental Art retains validity that requires focused attention."


«Είναι αδύνατο να επιστρέψουμε στην γεωτέχνη των δεκαετιών του 1960 και του 70 – τις αισθητικές της κατηγορίες, τις πτυχές του χωροχρόνου (την πρόσφατα ανακαλυφθείσα αίσθηση του «απόμακρου») και την ανθρώπινη κατάσταση. Όπως επιχειρηματολογεί πειστικά ο Γάλλος φιλόσοφος Henri Bergson [Ανρί Μπεργκσόν] στην κριτική του για τον μετρήσιμο χρόνο, το παλλόμενο σύμπαν κινείται και αλλάζει αδιάκοπα και ο κόσμος μας, όσο και η τέχνη του, αναπόφευκτα αλλάζει μαζί του. Ωστόσο, στην ψηφιακή εποχή, σε μια εποχή που ταλανίζεται από την οικολογική αμέλεια και την κλιματική αλλαγή, όπου όχι μόνο το γνωσιακό πλαίσιο αλλά και οι κατηγορίες τέχνης αναθεωρούνται συνεχώς, η γεωτέχνη και η περιβαλλοντική τέχνη διατηρούν εγκυρότητα που απαιτεί εστιασμένη προσοχή.»

Στο απόσπασμα αυτό υπογραμμίζεται ότι η γεωτέχνη των δεκαετιών του 1960 και του 1970 δεν μπορεί να αναβιώσει αυτούσια, καθώς οι αισθητικές της κατηγορίες και η αντίληψη του χωροχρόνου μεταβάλλονται διαρκώς, όπως συνάγεται και από την μπερξονική κριτική του μετρήσιμου χρόνου. Παρ' όλα αυτά, στην ψηφιακή εποχή της οικολογικής κρίσης η γεωτέχνη διατηρεί την επικαιρότητά της ως πεδίο στοχασμού για τη σχέση ανθρώπου και φυσικού περιβάλλοντος.

Hölling, B. H. (2020). The Lands of Art: On Land (Art) and its Shifting Grounds. Landscape, 1, σσ. 53–68.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

The Case for Land Art [Η υπεράσπιση της γεωτέχνης], βίντεο του καναλιού The…

Passing Strange: British Land Art Through Time [Παράξενο πέρασμα: η βρετανική γεωτέχνη μέσα στον…

Shared Landscapes: Sieben Stücke zwischen Wald und Wiese [Κοινά τοπία: επτά έργα ανάμεσα στο…

Is Walking Art? [Είναι το περπάτημα τέχνη;], προωθητικό βίντεο ταινίας τεκμηρίωσης του Χρήστου Ιωαννίδη (2021)…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Robert Smithson, Spiral Jetty [Σπειροειδής αποβάθρα], 1970, στην Great Salt Lake της Utah.

Ο…

Εικόνα από το έργο Parallel stress (1970) του Dennis Oppenheim.

Robert Smithson, Partially Buried Woodshed [Μισοθαμμένη ξύλινη καλύβα], 1970, Kent State University, ΗΠΑ.

Τον…

Robert Smithson, Asphalt Rundown [Κατρακύλα από άσφαλτο], 1969, Ρώμη.

Ως παρωδία στη ζωγραφική δράσης

Michael Heizer [Μίχαελ Χάιζερ], Double Negative [Διπλό αρνητικό], 1969-1970, Νεβάδα.

Το έργο αποτελείται από δύο…

Richard Long, Walking a Line [Γραμμή Βαδίσματος], 1972, Περού.

Στο έργο αυτό ο Long…

Walter De Maria, The Lightning Field [Πεδίο Κεραυνών], 1977, Νέο Μεξικό.

Σε μια απομακρυσμένη…

βασική

Boetzkes, A. (2013). The Ethics of Earth Art. U.S.A: University of Minnesota Press.

Boettger, S. (2002). Earthworks: art and the landscape of the sixties. Berkeley: University of California Press.

Goldberg, R. (1988). Performance art : from futurism to the present. N.Y.: Harry N. Abrams.

Jolivette, C. (2017). Landscape, Art and Identity in 1950s Britain. London: Taylor & Francis.

Krauss, R. (1979). Sculpture in the Expanded Field. October, 8, 30–44. doi.org...

Krauss, Ε., R. (1981). Passages in modern sculpture. Cambridge, Mass.:The MIT Press.

Krauss, Ε., R. (2023). Η πρωτοτυπία της πρωτοπορίας, Κείμενα για την τέχνη (Ρ. Σινοπούλου, Μετ.). Αθήνα: Πλέθρον.

‌Lailach, M., & Uta Grosenick. (2007). Land art. Hong Kong; Koln: Taschen.

O'Dea, R. (2023). Robert Smithson, Land Art, and Speculative Realities. U.K.: Taylor & Francis.

Tiberghien, G. A. (1993). Land art. Paris: Carre.

Weilacher, U. (1999). Between landscape architecture and land art. Basel, Berlin, Boston: Birkhauser.

συμπληρωματική

Performing Landscape. (n.d.). Performinglandscape.eu. performinglandscape.eu...

Δασκαλοθανάσης, Ν. (2023). Ιστορία της τέχνης 1945-1975: από τη μοντέρνα στη σύγχρονη τέχνη : ζωγραφική, γλυπτική, αρχιτεκτονική. Αθήνα: Εκδόσεις Futura.

Shared Landscapes. (n.d.). Www.rimini-Protokoll.de. www.rimini-protokoll.de...

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. γεωτέχνη. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/γεωτέχνη

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «γεωτέχνη». Ανακτήθηκε 14 August 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/γεωτέχνη.

MLA

«γεωτέχνη». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 14 August 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/γεωτέχνη.

1733