Thymele Logo
Search

ομάδα Γκουτάι [ουσ. θηλ.]

Articles Icon 1
Videos Icon 1
Videos Icon 2
[1]

Ορισμός

Ιαπωνικό καλλιτεχνικό κίνημα (1954-1972), το οποίο, μέσω της παραστατικής γλώσσας, αποσκοπούσε στην ανάδειξη του πρωτότυπου καλλιτεχνικού πειραματισμού, εστιάζοντας στη σύζευξη του σώματος με την ύλη και της ιαπωνικής παράδοσης με τη δυτική πρωτοποριακή τέχνη.

Ανάπτυξη

Η ομάδα Γκουτάι [Gutai Bijutsu Kyōkai] υπήρξε ένα από τα πιο ρηξικέλευθα καλλιτεχνικά κινήματα της μεταπολεμικής Ιαπωνίας με παγκόσμια εμβέλεια. Ιδρύθηκε το 1954 στην περιοχή Κανσάι της κεντρικής Ιαπωνίας από τον καλλιτέχνη και εύπορο επιχειρηματία Τζίρο Γιοσιχάρα [Jirō Yoshihara] και παρέμεινε ενεργή έως τον θάνατό του, το 1972. Το όνομα της ομάδας συντίθεται από τις λέξεις gu (εργαλείο) και tai (σώμα), οι οποίες μαζί εκφράζουν την έννοια του συγκεκριμένου ή του ενσώματου, υπογραμμίζοντας την έμφαση της ομάδας στη σωματική δράση και την υλικότητα.


Ο Γιοσιχάρα έθεσε την πρωτοτυπία ως τον ακρογωνιαίο λίθο του καλλιτεχνικού οράματος της ομάδας. Το πρόσταγμα αυτό, το οποίο συνέδεε τα ετερόκλιτα έργα και τους/τις καλλιτέχνες,καλλιτέχνιδες μεταξύ τους, αποκρυσταλλώνεται στη φράση του: «Δημιουργήστε κάτι που δεν ξανάγινε». Η ανάγκη αυτή για πρωτότυπη καλλιτεχνική δημιουργία που πυροδότησε μεταξύ άλλων και τη χρήση διαφορετικών καλλιτεχνικών μέσων, (ζωγραφική με τα πόδια, εγκαταστάσεις, τέχνη της επιτέλεσης κ.ά.) αλλά και ποικίλων υλικών (λάσπη, άμμος, χαρτί, πολύχρωμοι λαμπτήρες, νερό κ.ά.), ήταν αποτέλεσμα της χρόνιας καταπίεσης της τοπικής κοινότητας των καλλιτεχνών/καλλιτέχνιδων από το απολυταρχικό καθεστώς της Ιαπωνίας. Ο στρατός, μάλιστα, ο οποίος είχε την απόλυτη εξουσία επί των καλλιτεχνικών μέσων –τα διένειμε κατά το δοκούν και οργάνωνε τις εκθέσεις κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου– είχε επιβάλει την παραγωγή ζωγραφικής με πολεμικό χαρακτήρα, κάτι που εξυπηρετούσε την κρατική προπαγάνδα. Έτσι μετά το τέλος του πολέμου, και με τη δημιουργία της ομάδας Γκουτάι, οι καλλιτέχνες/καλλιτέχνιδες αντέδρασαν στρεφόμενοι/στρεφόμενες στην αναζήτηση της προσωπικής τους έκφρασης και ταυτότητας, αναδεικνύοντας έτσι την υποκειμενικότητά τους, κάτω από το σθεναρό αίτημα του Γιοσιχάρα για αυθεντικότητα και πρωτοτυπία.


Στόχος των μελών του κινήματος ήταν η δημιουργία μιας τέχνης που θα προέκυπτε από τη σύζευξη της ιαπωνικής παράδοσης με τη δυτική πρωτοπορία. Οι αισθητικές και καλλιτεχνικές τους καταβολές αντλούνταν από την παραδοσιακή ιαπωνική αρχιτεκτονική, την καλλιγραφία, την ενδυμασία, την αγγειοπλαστική, τη βαθιά σχέση με τη φύση και την κληρονομιά των σαμουράι. Ταυτόχρονα, οι καλλιτέχνες/καλλιτέχνιδες της ομάδας επηρεάστηκαν από τις τεχνικές και τις ιδέες της δυτικής πρωτοπορίας, όπως από τη ζωγραφική δράσης των αφηρημένων εξπρεσιονιστών, την έννοια της τυχαιότητας των σουρεαλιστών και βεβαίως τη χρήση του σώματος και της δράσης ως μέσων καλλιτεχνικής έκφρασης.


Ο Γιοσιχάρα, ως ιδρυτής και βασικός χρηματοδότης της ομάδας, ήταν ο επιμελητής των εκθέσεων Γκουτάι, οι οποίες πραγματοποιούνταν τόσο σε εξωτερικούς χώρους, όπως σε πάρκα, όσο και σε σκηνές [stages]. Μία από τις πρώτες εκθέσεις της ομάδας με τίτλο Outdoor exhibition to challenge the midsummer sun (1955), πραγματοποιήθηκε στις όχθες ενός ποταμού. Επιλέγοντας υπαίθριους χώρους, ο Γιοσιχάρα αμφισβήτησε την εμπορευματοποίηση της τέχνης, διευρύνοντας ταυτόχρονα τα όρια των παραδοσιακών εκθεσιακών χώρων, όπως των μουσείων. Αυτή η προσέγγιση έδωσε στους/στις καλλιτέχνες/καλλιτέχνιδες την ελευθερία να χρησιμοποιήσουν ποικίλα μέσα, συνομιλώντας δημιουργικά με το φυσικό περιβάλλον που τους/τις περιέβαλλε. Ένα χαρακτηριστικό έργο εξωτερικού χώρου, αυτήν τη φορά στην πρώτη έκθεση Γκουτάι (The first Gutai art exhibition, 1955) έχει τίτλο Δοκιμασία της λάσπης (1955) του Καζούο Σιράγκα [Kazuo Shiraga]. Κατά τη διάρκεια της επιτέλεσης, ο Σιράγκα βουτάει σχεδόν γυμνός μέσα σε έναν λάκκο από λάσπη και επιδίδεται σε μία πάλη με τον εαυτό του.


Αντίστοιχα, με την έκθεση Τέχνη Γκουτάι επί σκηνής [Gutai art on stage, 1957], στο πλαίσιο της οποίας τα έργα παρουσιάστηκαν πάνω σε μία σκηνή, ο Γιοσιχάρα ανέδειξε όχι μόνο την αναπόφευκτη συνομιλία μεταξύ των έργων –και κατ’ επέκταση τη συνύπαρξη της ατομικής με τη συλλογική δημιουργία– αλλά και τη σύνδεσή τους με τον χώρο και τον τρόπο αφήγησης των παραστατικών τεχνών και ειδικότερα του θεάτρου. Ενδεικτική είναι η επιτέλεση της Ατσούκο Τανάκα [Atsuko Tanaka] Ηλεκτρικό φόρεμα (1956), κατά την οποία η καλλιτέχνιδα φόρεσε ένα ένδυμα κατασκευασμένο από λαμπτήρες για να σχολιάσει τόσο την εύφλεκτη θέση της γυναίκας σε μια συντηρητική κοινωνία, όσο και τη συνεχώς αυξανόμενη τεχνολογία και την ασφυκτική της επιβολή στις ζωές των σύγχρονων ανθρώπων.


Η ομάδα Γκουτάι ανέπτυξε έναν διττό δεσμό με τις παραστατικές τέχνες. Από τη μία, ο Γιοσιχάρα σχεδίασε εκθέσεις που αξιοποιούσαν σκηνικούς χώρους και αντλούσαν από την αισθητική και την αφήγηση του θεάτρου. Από την άλλη, η ίδια η τέχνη της επιτέλεσης κατείχε κεντρική θέση στο καλλιτεχνικό τους έργο, καθώς οι καλλιτέχνες/καλλιτέχνιδες χρησιμοποιούσαν το σώμα τους ως βασικό μέσο έκφρασης, δημιουργώντας έργα που συνδύαζαν την ατομική δράση με τη συλλογική εμπειρία.

Αγγλικά
Gutai Art Association
Γαλλικά
Association de l'Art Gutai, la
Γερμανικά
Gutai Art Association, die
Ιταλικά
Gruppo Gutai, il

Σχετικοί όροι

Αβάν Γκαρντ (Ιστορική Πρωτοπορία), fluxus, τέχνη του σώματος

Πεδίο εφαρμογής

• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"Gutai art does not alter matter. Gutai art imparts life to matter. Gutai art does not distort matter.

In Gutai art, the human spirit and matter shake hands with each other while keeping their distance. Matter never compromises itself with the spirit; the spirit never dominates matter. When matter remains intact and exposes its characteristics, it starts telling a story and even cries out. To make the fullest use of matter is to make use of the spirit. By enhancing the spirit, matter is brought to the height of the spirit. […] Three years ago, when we established the Gutai Art Association, one of our slogans was to go beyond abstraction. We thus chose the word gutai [concreteness] for our group’s name. We especially sought a centrifugal departure in light of the centripetal origin of abstraction.

We thought at the time –and still do– that the greatest legacy of abstract art is the opening of an opportunity to depart from naturalistic and illusionistic art and create a new autonomous space, a space that truly deserves the name of art. We have decided to pursue enthusiastically the possibilities of pure creativity. We believe that by merging human qualities and material properties, we can concretely comprehend abstract space. When the individual’s character and the selected materiality meld together in the furnace of automatism, we are surprised to see the emergence of a space previously unknown, unseen, and unexperienced. Automatism inevitably transcends the artist’s own image. We endeavor to achieve our own method of creating space rather than relying on our own images."


«Η τέχνη Γκουτάι δε μεταβάλλει την ύλη. Η τέχνη Γκουτάι εμφυσά ζωή στην ύλη. Η τέχνη Γκουτάι δε διαστρεβλώνει την ύλη.

Στην τέχνη Γκουτάι το ανθρώπινο πνεύμα και η ύλη συναντιούνται, κρατώντας ταυτόχρονα τις αποστάσεις τους. Η ύλη ποτέ δεν συνάδει με το πνεύμα· το πνεύμα ποτέ δεν κατακτά την ύλη. Όταν η ύλη παραμένει άθικτη και αναδεικνύει τα χαρακτηριστικά της, αρχίζει να διηγείται μια ιστορία, και μερικές φορές να κραυγάζει. Το να αξιοποιείς την ύλη στο έπακρον, σημαίνει να αξιοποιείς το πνεύμα. Βελτιώνοντας το πνεύμα, η ύλη εξυψώνεται κι εκείνη. […] Όταν πριν από τρία χρόνια ιδρύσαμε την ομάδα Γκουτάι (Gutai Art Association), ένας από τους στόχους μας ήταν να υπερβούμε την αφαίρεση. Για αυτόν τον λόγο επιλέξαμε τη λέξη "gutai " (που αποδίδεται ως "το συγκεκριμένο") για το όνομα της ομάδας μας. Αναζητούσαμε ιδιαίτερα μια φυγόκεντρη απόκλιση υπό το πρίσμα της κεντρομόλου προέλευσης της αφαίρεσης. Θεωρήσαμε τότε, κι εξακολουθούμε ακόμη να θεωρούμε, ότι η μεγαλύτερη κληρονομιά της αφηρημένης τέχνης είναι η δυνατότητα που δόθηκε να ξεφύγουμε από τη νατουραλιστική και ψευδαισθητική τέχνη και να δημιουργήσουμε έναν νέο, αυτόνομο χώρο, που να αξίζει όντως να ονομάζεται χώρος τέχνης. Αποφασίσαμε να κυνηγήσουμε με ενθουσιασμό τις δυνατότητες της αγνής δημιουργικότητας. Πιστεύουμε ότι με τον συγκερασμό των ανθρώπινων δυνατοτήτων και των υλικών ιδιοτήτων, μπορούμε να κατανοήσουμε σθεναρά τον αφηρημένο χώρο. Όταν ο χαρακτήρας του ατόμου και η επιλεγμένη υλικότητα ενώνονται στο καμίνι της αυθόρμητης δημιουργίας, αντικρίζουμε με θάμβος την ανάδειξη ενός, μέχρι πρότινος άγνωστου και αθέατου, χώρου. Ο αυτοματισμός υπερβαίνει αναπόφευκτα την εικόνα του ίδιου του καλλιτέχνη. Επιδιώκουμε να επιτύχουμε τη δική μας μέθοδο δημιουργίας χώρου αντί να βασιζόμαστε στις δικές μας εικόνες.»

Αποσπάσματα από το κείμενο του Γιοσιχάρα Gutai bijutsu sengen (μανιφέστο του Gutai).

Chong, D. (2012). From postwar to postmodern: Art in Japan 1945-1989. New York: Museum of Modern Art. Βλ. σ. 89–91.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Επεισόδιο από σειρά ντοκιμαντέρ του Sotheby's Expert Voices σχετικά με την καλλιτεχνική δραστηριότητα του Σιράγκα.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Ατσούκο Τανάκα, Ηλεκτρικό φόρεμα, 2η έκθεση Γκουτάι, Οκτώβριος 1956, Μέγαρο Οχάρα Καϊκάν, Τόκυο.

Σαμπούρο Μουρακάμι [Saburo Murakami], Passing through, 2η έκθεση Γκουτάι, Οκτώβριος 1956, Μέγαρο Οχάρα Κα

βασική

Altshuler, B. (2013). Exhibitions that made art history 1962-2002. London: Phaidon.

Bertozzi, B., & Wolbert, K. (1991). Gutai: Japanische avantgarde/Japanese avant-garde, 1954-1965. Darmstadt: Institut Mathildenhöhe.

Decron, B. & Mino, Y. (Επιμ.). (2018). Gutai: L'espace et le temps/commissariat d'exposition et textes. Musée Soulages, Musée d'art départemental du Hyôgo, Kôbe. Rodez: Musée Soulages.

Kaprow, A. (1966). Assemblage, environments & happenings. New York: Abrams.

Kawasaki K., Obinata, K., & Kodaira, M. (2012). Gutai. Tokyo: Tokyo Publishing House.

Kunimoto, N. (2013). Tanaka Atsuko's "Electric dress" and the circuits of subjectivity. The Art Bulletin, 95/3, σσ. 465–483.

Millet, Y. (2021). Gutai en perspective. Στο J.-M. Lachaud & O. Lussac (Επιμ.), L'art de la performance: Studies ou boîtes à outils (σσ. 115–124). Paris: L'Harmattan.

Tiampo, M. (2007). "Create what has never been done before!". Historicising Gutai discourses of originality. Third Text, 21/6, σσ. 689–706.

Tiampo, M. (2013). Gutai chain: The collective spirit of individualism. Positions, 21/2, σσ. 383–415.

Tiampo, M., & Munroe, A. (2013). Gutai: Splendid playground. New York: Guggenheim Museum.

συμπληρωματική

Bonito, O. A. (2002). Art tribes. Milan: Skira.

Chong, D. (2012). From postwar to postmodern: Art in Japan 1945-1989. New York: Museum of Modern Art.

Foster, H., Krauss, R., Bois, Y., Buchloh, B., & Joselit, D. (2013). Η τέχνη από το 1900 (Μ. Παπανικολάου, Επιμ. · Ι. Τσολακίδου, Μετ.). Αθήνα: Επίκεντρο.

Goldberg, R. (1993). Performance art: From futurism to the present. London: Thames and Hudson.

Lange-Berndt, P. (2015). Materiality. London: Whitechapel Gallery & Cambridge, Massachusetts: The M.I.T. Press.

Spieker, S. (2017). Destruction. London: Whitechapel Art Gallery.

Δασκαλοθανάσης, Ν. (2021). Ιστορία της τέχνης 1945-1975: Από τη μοντέρνα στη σύγχρονη τέχνη. Αθήνα: Futura.

APA

Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. (n.d.). ομάδα Γκουτάι. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/ομάδα-γκουτάι

Chicago

"ομάδα Γκουτάι." Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. Accessed 17 April 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/ομάδα-γκουτάι.

1741