Thymele Logo
Search

δομισμός [ουσ. αρσ.]

Articles Icon 1
Videos Icon 2
Videos Icon 1
[1]

Ορισμός

Θεωρητική προσέγγιση που εξετάζει τα πολιτισμικά δημιουργήματα ως σύνολα επιμέρους στοιχείων που συνδέονται μεταξύ τους με ένα σύνθετο πλέγμα σχέσεων, δημιουργώντας ένα σύστημα.

Ανάπτυξη

Η απαρχή της δομιστικής σκέψης εντοπίζεται στην έρευνα του Ελβετού γλωσσολόγου Ferdinand de Saussure [Φερντινάν ντε Σωσσύρ], καταγεγραμμένη κυρίως στο μεταθανάτιο δημοσίευμά του Μαθήματα γενικής γλωσσολογίας [Cours de linguistique générale] (1916), όπου πρότεινε την κατανόηση της γλώσσας ως ενός συστήματος σημείων, των οποίων η σημασία δεν προκύπτει από έναν άμεσο δεσμό με την πραγματικότητα, αλλά από τις μεταξύ τους σχέσεις μέσα στο ίδιο σύστημα. Αυτή η προσέγγιση αποτέλεσε τη βάση για τη δομιστική γλωσσολογία αλλά και για τη μεταγενέστερη ανάπτυξη δομιστικών θεωριών σε άλλα πεδία μελέτης κοινωνικών και πολιτισμικών φαινομένων.


Στις παραστατικές τέχνες, ο δομισμός επηρέασε ποικίλα κινήματα και μορφές. Στη θεατρική πρακτική, παραδείγματα της δομιστικής προσέγγισης συναντώνται στο έργο του Jean-Louis Barrault [Ζαν-Λουί Μπαρώ] και του Peter Brook [Πήτερ Μπρουκ], που επαναδιαπραγματεύθηκαν τη δραματουργία όχι ως γραμμική αφήγηση, αλλά ως αλληλουχία λειτουργικών δομών.


Το Living Theatre, θεατρικό σχήμα που ίδρυσαν οι Julian Beck [Τζούλιαν Μπεκ] και Judith Malina [Τζούντιθ Μαλίνα], εφαρμόζει δομιστικές αρχές παραγκωνίζοντας τη συμβατική δραματουργία και οργανώνοντας τις παραστάσεις του ως ανοιχτά συστήματα σημείων, μέσα από τη σωματικότητα, τη συλλογικότητα και τη τελετουργική δομή. Το Performance Group, πειραματικό θεατρικό σύνολο που ίδρυσε ο Richard Schechner [Ρίτσαρντ Σέκνερ] στη Νέα Υόρκη, χρησιμοποίησε την επαναληπτικότητα, τις αντιθέσεις και τη διάρρηξη της σκηνικής σύμβασης για να αναδείξει τις σχέσεις μορφής και νοήματος ως πεδία ανάλυσης της πολιτισμικής δομής.


Στον χορό, το έργο του Merce Cunningham [Μερς Κάννινγκχαμ] μπορεί να θεωρηθεί ενδεικτικό μιας δομιστικής κατεύθυνσης, με έμφαση στη χωρική και τη χρονική σχέση μεταξύ των σωμάτων, στην αφαίρεση της ψυχολογικής ερμηνείας και στην αυτονόμηση των δομικών στοιχείων της παράστασης (κίνηση, μουσική, χώρος). Αντίστοιχα, στο σύγχρονο θέατρο της επινόησης [devised theatre], συγκαταλέγονται συνθέσεις που προκύπτουν όχι από ένα αρχικό κείμενο, αλλά από τη συναρμογή διαφορετικών υλικών (σωματικών, φωνητικών, εικαστικών) σε ένα σύστημα όπου η σημασία αναδύεται από τις μεταξύ τους σχέσεις.


Ο δομισμός δέχθηκε έντονη κριτική, κυρίως από μεταδομιστές θεωρητικούς όπως ο Roland Barthes [Ρολάν Μπαρτ] και ο Jacques Derrida [Ζακ Ντεριντά], που υπογράμμισαν την αστάθεια και την ετερογένεια των νοημάτων, αποδομώντας την ιδέα ενός κλειστού και σταθερού συστήματος. Παρά την κριτική, η δομιστική σκέψη παραμένει θεμελιώδης στην κατανόηση της αισθητικής συγκρότησης πολλών έργων τέχνης, καθώς προσφέρει εργαλεία για τη μετέπειτα αποδόμηση των μηχανισμών που συγκροτούν το νόημα, δίχως να εξαρτώνται από την πρόθεση του δημιουργού ή την ψυχολογική αλήθεια των χαρακτήρων. Έτσι, ο δομισμός δεν αποτελεί μόνο θεωρία, αλλά και πρακτικό εργαλείο για καλλιτέχνες και θεωρητικούς που αναζητούν να κατανοήσουν ή να αναδομήσουν τη μορφή, την εμπειρία και την πρόσληψη της παράστασης ως ένα πλέγμα σχέσεων, λειτουργιών και αντιθέσεων.

Αγγλικά
structuralism
Γαλλικά
structuralisme, le
Γερμανικά
Strukturalismus, der
Ιταλικά
strutturalismo, lo

Συνώνυμα

στρουκτουραλισμός

Σχετικοί όροι

σημειολογία

Πεδίο εφαρμογής

• Όψις και παραγωγή
• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"Structuralism in theatre works with structure in a formal way and makes structure -the relationship between the parts -the most impor tant aesthetic element in the performance. [...] The structure of a performance is completely independent of visual style. The same structures may underlie any style. The way the performers work, the design of costumes and decor, the at mosphereofthepresentation, andso on, havenonecessaryrela tionship to the structure. Thus any visual style may be used in staging a Structuralist play."


«Ο δομισμός στο θέατρο προσεγγίζει τη δομή με φορμαλιστικό τρόπο και καθιστά τη δομή, δηλαδή τη σχέση μεταξύ των μερών, το σημαντικότερο αισθητικό στοιχείο της παράστασης. [...] Η δομή μιας παράστασης είναι πλήρως ανεξάρτητη από το οπτικό ύφος. Οι ίδιες δομές μπορεί να υπόκεινται σε κάθε ύφος. Ο τρόπος με τον οποίο εργάζονται οι ερμηνευτές και οι ερμηνεύτριες, η ενδυματολογική και σκηνογραφική σύλληψη, η ατμόσφαιρα της παράστασης και ούτω καθεξής δεν έχουν καμία αναγκαία σχέση με τη δομή. Επομένως, οποιοδήποτε οπτικό ύφος μπορεί να χρησιμοποιηθεί κατά τη σκηνική πραγμάτωση ενός δομιστικού έργου.»

Οι διαστάσεις του δομισμού στη θεατρική παράσταση και τη δραματική γραφή.

Kirby, M. (1987). A Formalist Theatre, Pennsylvania: University of Pennsylvania Press, σ. 109. monoskop.org...

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Dionysus in 69 (digitally re-rendered, Performance Group (1970). Πειραματική παράσταση του Richard Schechner και του…

Signals Through The Flames: A Living Theatre Documentary, Mystic Fire Film (1983). Ντοκιμαντέρ που…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Marilyn Project, Performance Group (1975). Δύο θίασοι εκτελούν το ίδιο έργο ταυτόχρονα, με σκοπό να…

βασική

Barthes, R. (2007). Μυθολογίες – Μάθημα. Αθήνα: Κέδρος.

Carlson, M. (2018). Performance: A Critical Introduction (3rd ed.). Oxon and New York: Routledge.

Duggan, P., & Peschel, L. (Eds.). (2016). Performing (for) Survival: Theatre, Crisis, Extremity. London: Palgrave Macmillan.

Elam, K. (2002). The Semiotics of Theatre and Drama (2nd ed.). London: Routledge.

Fischer-Lichte, E. (2008). The Transformative Power of Performance: A New Aesthetics. London: Routledge.

Fischer-Lichte, E. (1992). The semiotics of theater. Bloomington: Indiana University Press.

Kirby, M. (1987). A Formalist Theatre, Pennsylvania: University of Pennsylvania Press.

Lévi-Strauss, Cl. (2010). Δομική ανθρωπολογία. Αθήνα: Κέδρος.

Murray, S., & Keefe, J. (2007). Physical Theatres: A Critical Reader. London: Routledge.

Pavis, P. (1982). Languages of the Stage: Essays in the Semiology of Theatre. New York: Performing Arts Journal Publications.

Phelan, P. (1993). Unmarked: The Politics of Performance. Oxon and New York: Routledge.

Saussure, F. (1979). Μαθήματα Γενικής Γλωσσολογίας, Αθήνα: Παπαζήσης.

Sturrock, J. (1993). Structuralism (2nd ed). Oxford: Blackwell Pub.

Turner, C., & Behrndt, S. (2008). Dramaturgy and Performance. Hampshire: Palgrave Macmillan.

Zarrilli, P., McConachie, B., Williams, G. J., & Sorgenfrei, C. F. (2013). Theatre Histories: An Introduction (2nd ed.). Oxon and New York: Routledge.

συμπληρωματική

Allain, P., & Harvie, J. (2014). The Routledge Companion to Theatre and Performance (2nd edition). London: Routledge.

APA

Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. (n.d.). δομισμός. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/δομισμός

Chicago

"δομισμός." Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. Accessed 17 April 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/δομισμός.

1741