Thymele Logo
Search

μοντέρνοι χοροί [ουσ. αρσ.]

Articles Icon 2
Videos Icon 8
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Συμπεριληπτικός όρος που περιγράφει το σύνολο των δημοφιλών κοινωνικών και αστικολαϊκών χορών που αναδύθηκαν και κυριάρχησαν κατά τον 20ό αιώνα, με έμφαση στις δεκαετίες 1950, 1960 και 1970, οι οποίοι συνιστούν μια παγκόσμια ψυχαγωγική πρακτική της νεολαίας και χαρακτηρίζονται από τον αυθορμητισμό, την ελευθερία της κίνησης και την έκφραση της κοινωνικής και σεξουαλικής χειραφέτησης.

Ανάπτυξη

Οι μοντέρνοι χοροί διαφοροποιούνται από τον έντεχνο μοντέρνο και σύγχρονο χορό, καθώς πεδίο δράσης τους είναι η κοινωνική συναναστροφή και η μαζική ψυχαγωγία. Η ιστορική τους διαδρομή συνδέεται με τη σεξουαλική χειραφέτηση και την ανάδυση της νεανικής κουλτούρας. Οι ρίζες τους εντοπίζονται στους χορούς σουίνγκ της δεκαετίας του 1930, το lindy hop [λίντυ χοπ] και το jitterbug [τζίτερμπαγκ], που εισήγαγαν ακροβατικά στοιχεία και χαλάρωσαν τη λαβή του χορευτικού ζευγαριού, με προγενέστερο υπόστρωμα τους χορούς του ραγκτάιμ της δεκαετίας του 1910.


Το rock 'n' roll [ροκ εντ ρολ], με πρωτοστάτες τον Bill Haley [Μπιλ Χάλεϋ] και τον Elvis Presley [Έλβις Πρήσλεϋ], κυριάρχησε στην παγκόσμια σκηνή από τα μέσα της δεκαετίας του 1950. Ο ρυθμός του, βασισμένος στον έντονο δίσημο ή τετράσημο παλμό και την ηλεκτρική ενίσχυση, λειτουργούσε ως άμεσο αισθητηριακό ερέθισμα. Μέσα από αυτόν χειραφετήθηκαν κοινωνικά οι έφηβοι και οι έφηβες, που χόρευαν πλέον ανεξάρτητα ο ένας από τον άλλον, με έντονες κινήσεις της λεκάνης και των γοφών. Ως αντίστιξη στον φρενήρη ρυθμό αναπτύχθηκε το slow rock [σλόου ροκ], αργός χορός με ολόσωμη αγκαλιαστή λαβή, για τον οποίο στην Ελλάδα επικράτησε ο τεχνικώς ανακριβής όρος «μπλουζ».


Το 1960 ο Chubby Checker [Τσάμπυ Τσέκερ] καθιέρωσε το twist [τουίστ], χορό-ορόσημο του αντικομφορμισμού. Η κινησιολογία του βασιζόταν στην αντίρροπη στροφή κορμού και λεκάνης και περιλάμβανε απλές μιμικές κινήσεις, όπως το σβήσιμο αποτσίγαρου με το πόδι. Το τουίστ γεφύρωσε πρώτο το χάσμα των γενεών, καθώς υιοθετήθηκε μαζικά. Ακολούθησε, μεταξύ 1961 και 1966, αλληλουχία επώνυμων χορευτικών «μανιών» [dance crazes]: pony [πόνυ], mashed potato [πουρές], watusi [βατούσι], frug [φραγκ], swim [σουίμ], monkey [μάνκυ], jerk [τζερκ], shake [σέικ]. Τα ονόματα δήλωναν τη μιμητική πηγή της κίνησης, με εξαίρεση το σέικ, που περιέγραφε το τίναγμα ολόκληρου του σώματος χωρίς προδιαγεγραμμένα βήματα και προανήγγειλε τον αδόμητο χορό της επόμενης δεκαετίας. Το ρεπερτόριο αυτό διαμορφώθηκε σε αφροαμερικανικές κοινότητες και διαδόθηκε από μαύρους ερμηνευτές και μαύρες ερμηνεύτριες στην εθνική τηλεόραση των Ηνωμένων Πολιτειών, εν μέσω του κινήματος για τα πολιτικά δικαιώματα.


Παράλληλα αναπτύχθηκε δεύτερη οικογένεια, οι χοροί σε γραμμή με κοινή, συχνά εκφωνούμενη αλληλουχία βημάτων: το hully gully [χάλυ γκάλυ], το madison [μάντισον] και το φινλανδικό letkajenkka [γιάνκα], που κυριάρχησε μεταξύ 1963 και 1965 με τους χορευτές και τις χορεύτριες σε στοίχηση και τα χέρια στους ώμους του προηγούμενου. Ο ομαδικός, μη ερωτικός χαρακτήρας τους εξήγησε την εύκολη αποδοχή τους σε συντηρητικά περιβάλλοντα. Η παγκόσμια διάδοση όλων αυτών οφείλεται στην ηχογράφηση, στη δισκογραφία των 45 στροφών, στο τζουκμπόξ και στην τηλεόραση. Στην Ελλάδα οι χοροί εισήλθαν αρχικά διστακτικά λόγω του κοινωνικού συντηρητισμού, σύντομα όμως κυριάρχησαν στα πάρτυ και στον κινηματογράφο της Φίνος Φιλμ, ενώ μουσικά συγκροτήματα όπως οι The Forminx [Φόρμιγξ], οι The Olympians [Ολύμπιανς], οι The Charms [Τσαρμς] και οι The Idols [Άιντολς] μετέφεραν στην εγχώρια νεολαία τον ευρωπαϊκό αέρα. Ο όρος «σέικ» επικράτησε εδώ ευρύτερα, δηλώνοντας ταυτόχρονα τον χορό, το μουσικό είδος και τη νεανική υποκουλτούρα των ετών 1965-1970.


Η ντίσκο συγκρότησε το επόμενο μεγάλο κεφάλαιο. Ο όρος προέρχεται από τη discothèque και δηλώνει τον χώρο πριν δηλώσει το είδος: το κλαμπ όπου η δισκοθήκη αντικατέστησε το ζωντανό σχήμα. Η πρακτική διαμορφώθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1970 σε μαύρες, λατινοαμερικανικές και ομοφυλόφιλες σκηνές της Νέας Υόρκης, με τον χορό κυρίως σόλο και αυτοσχεδιαστικό πάνω σε αδιάκοπη ρυθμική ροή, ενώ το κινηματογραφικό μιούζικαλ Saturday Night Fever [Πυρετός το Σαββατόβραδο] (1977) τη διέδωσε στο ευρύ κοινό. Παράλληλα οι μοντέρνοι χοροί απέκτησαν αυστηρά κωδικοποιημένη διαγωνιστική πλευρά: οι αγώνες ballroom dancing [χορός αιθούσης] διεξάγονται παγκοσμίως από τη δεκαετία του 1920 και μετέτρεψαν τους κοινωνικούς χορούς σε αθλητικό γεγονός [dancesport], εντάσσοντας σε αυστηρό κανονισμό χορούς όπως το foxtrot [φοξ τροτ] και το quickstep [κουίκστεπ], που είχαν γεννηθεί ως ελεύθερες πρακτικές των αιθουσών. Η διαδρομή από την αυθόρμητη διασκέδαση των κλαμπ στην εμπορευματοποίηση των χορευτικών συρμών επιβεβαιώνει τη θέση των μοντέρνων χορών στο κέντρο της παγκόσμιας καταναλωτικής κουλτούρας.

Αγγλικά
modern social dances
Γαλλικά
danses modernes, les
Γερμανικά
modernen Tänze, die
Ιταλικά
balli moderni, i

Σχετικοί όροι

κοινωνικός χορός, αστικολαϊκοί χοροί, μαζική κουλτούρα, υποκουλτούρα, ντισκ τζόκεϋ

Πεδίο εφαρμογής

• Χορός
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

«Την εποχή που μεσουρανούσαν οι Rolling Stones ο Elvis και οι Beatles, στην Ελλάδα κάνουν την εμφάνισή τους ελληνικά συγκροτήματα όπως οι Idols, οι Olympians, οι Forminx, Juniors, οι Charms «αναταράσσοντας» με το παιχτικό τους ύφος και τη μουσική τους τα λιμνάζοντα νερά της ελληνικής νεολαίας. Και αυτή η νεολαία τους ακολουθεί πιστά, στα δισκάδικα, στα πάρτι και στα νάιτ κλαμπς της εποχής. Ήταν η εποχή που σαν μανιτάρια ξεπηδουσαν στις χορευτικές πίστες των ναίτ κλαμπς της εποχής και διάφοροι «μοντέρνοι» χοροί. Χοροί όπως το Τουίστ, το Μάντισον, το Χάλι Γκάλι , η Μποσανόβα, το Χεντ Τζάιβ, το ροκ εντ ρολ αλλά και το Σέικ αργότερα, έδιναν κι έπαιρναν μεταξύ των τινέιτζερ της εποχής. Ωστόσο το κυρίαρχο όλων, ήταν το Τουίστ. Ήταν αυτό που χαρακτήρισε ανεξίτηλα την δεκαετία των 60ς.»

Ο Ηλίας Καλπάκας αποτυπώνει τη δυναμική ενσωμάτωση των διεθνών μουσικών και χορευτικών συρμών στην ελληνική αστική πραγματικότητα της δεκαετίας του 1960. Η ανάδυση εγχώριων συγκροτημάτων λειτούργησε ως καταλύτης για τον εκδυτικισμό της ελληνικής νεολαίας, η οποία υιοθέτησε τους μοντέρνους χορούς ως κύριο μέσο κοινωνικής έκφρασης και ψυχαγωγίας. Η πληθώρα των νέων ρυθμών, όπως το Μάντισον [Madison], το Χάλι Γκάλι [Hully Gully] και το Σέικ [Shake], με κορυφαίο το Τουίστ [Twist], υπογραμμίζει τη μετάβαση προς μια νέα επιτελεστική σωματικότητα. Αυτή η στροφή αμφισβήτησε τα παραδοσιακά πρότυπα διασκέδασης και καθόρισε την αισθητική ταυτότητα μιας ολόκληρης γενιάς, συνδέοντας την εγχώρια σκηνή με τις παγκόσμιες καλλιτεχνικές εξελίξεις της περιόδου.

Quote Icon

«Για την Ιερά Σύνοδο δεν υπήρχαν αμφιβολίες. Το ροκ εν ρολ ανήκε στους «καθαρώς σεξουαλικούς χορούς». Ωστόσο δεν ήταν μόνο αυτή αρνητική απέναντι στο ροκ εν ρολ. Δημοσιογράφοι, όπως ο χρονογράφος Π. Παλαιολόγος, δήλωναν απερίφραστα ότι οι μοντέρνοι χοροί «είναι η ερωτική τέλεσις στην πληρότητά της» ενώ ακόμη και πανεπιστημιακοί, όπως ο Κ. Δημητρόπουλος επιστρατεύθηκαν για να τεκμηριώσουν επιστημονικά το «επικίνδυνο» των μοντέρνων χορών.»

Το παράθεμα καταγράφει τον ηθικό πανικό και τη συστηματική αντίσταση που προκάλεσε η διάδοση των μοντέρνων χορών στην Ελλάδα. Η απόρριψη της νέας χορευτικής σωματικότητας εκδηλώθηκε μέσα από ένα ευρύ μέτωπο που περιλάμβανε την Εκκλησία, τον Τύπο και την πανεπιστημιακή κοινότητα. Η ερμηνεία των χορών αυτών ως πράξεων αμιγώς σεξουαλικού χαρακτήρα φανερώνει τη δυσκολία της συντηρητικής κοινωνίας να αποδεχθεί την κινησιολογική αυτονόμηση της νεολαίας. Η προσπάθεια επιστημονικής και ηθικής τεκμηρίωσης του «επικίνδυνου» χαρακτήρα της κίνησης υπογραμμίζει τον ρόλο του χορού ως πεδίου σύγκρουσης μεταξύ των παραδοσιακών αξιών και της αναδυόμενης μαζικής κουλτούρας του 20ού αιώνα.

Κατσάπης, Κ. (2007). Ήχοι και απόηχοι. Κοινωνική ιστορία του ροκ εν ρολ φαινομένου στην Ελλάδα, 1956-1967. Αθήνα: Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς, σ. 92.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Οι Whitey's Lindy Hoppers [Λίντυ Χόππερς του Γουάιτυ] στο lindy hop [λίντυ χοπ] της ταινίας

Το συγκρότημα Bill Haley and His Comets στην εμβληματική επιτυχία «Rock Around the Clock» (1954),…

Ο Paul Anka [Πολ Άνκα] ερμηνεύει τη μεγάλη επιτυχία «Put Your Head On My Shoulder»…

Chubby Checker [Τσάμπυ Τσέκερ], κατά κόσμον Ernest Evans [Έρνεστ Έβανς], στο "The Twist" [Το τουίστ]…

Σκηνή madison [μάντισον] από την κινηματογραφική μεταφορά του Hairspray [Λακ] (1988) του John…

Στιγμιότυπο από την κινηματογραφική ταινία Χτυποκάρδια στο θρανίο (1963), στην οποία η Αλίκη Βουγιουκλάκη ερμηνεύει…

"Ο τρόπος", σε ερμηνεία του ελληνικού συγκροτήματος The Olympians [Ολύμπιανς]. Το τραγούδι εντάσσεται στο ρεύμα…

The Forminx [Φόρμιγξ] σε ζωντανή εκτέλεση του "Jeronimo Yanka" [Γερόνιμο γιάνκα], στα μέσα της δεκαετίας…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Φωτογραφία του διακεκριμένου Ούγγρου φωτοδημοσιογράφου Paul Almásy [Πάουλ Αλμάσυ], μέρος της εκτενούς τεκμηρίωσης που…

Κορίτσι ποζάρει μπροστά σε τζουκμπόξ Rock-Ola [Ροκ-Όλα], δεκαετία του 1960. Η παγκόσμια διάδοση των μοντέρνων…

«Γλυφάδα: η αθηναϊκή νεολαία», εξώφυλλο του εβδομαδιαίου περιοδικού Εικόνες, αρ. 513, 20 Αυγούστου 1965.…

Αφίσα της ταινίας Saturday Night Fever [Πυρετός το Σαββατόβραδο] (1977), σε σκηνοθεσία John…

βασική

Buckman, P. (1978). Let's dance: social, ballroom & folk dancing. New York & London: Paddington Press.

Wallace, C., McDonagh, D., Druesedow, J. L., Libin, L., Old, C., Vreeland, D., De Montebello, P., Ohno, Y., & Costume Institute (New York, N.Y.). (1986). Dance : a very social history. New York: Metropolitan Museum of Art.

Αστρινάκης, Α. & Στυλιανούδη, Α. (1996) (Επιμ.). Χέβι μέταλ, ροκαμπίλι, φανατικοί οπαδοί: νεανικοί πολιτισμοί και υποπολιτισμοί στη δυτική Αττική. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Δελβερούδη, Ε. Α. (2004). Οι νέοι στις κωμωδίες του ελληνικού κινηματογράφου 1948-1974. Αθήνα: Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών. Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών.

Κατσάπης, Κ. (2007). Ήχοι και απόηχοι. Κοινωνική ιστορία του ροκ εν ρολ φαινομένου στην Ελλάδα, 1956-1967. Αθήνα: Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς

Κορωναίου, Α. (1996). Κοινωνιολογία του ελεύθερου χρόνου. Αθήνα: Νήσος.

Φλεμετάκη, Ε. (1992). Μοντέρνος χορός. Θεσσαλονίκη: Σάλτο.

συμπληρωματική

Burton, G. (1990). More than meets the eye. London: Edward Arnold.

Craine, D. & Mackrell, J. (2000) (επιμ.) The Oxford Dictionary of Dance. Oxford: Oxford University Press.

Higgs, J. (2016). Ο αιώνας των μεγάλων αλλαγών: Κατανοώντας τις αντιφάσεις και τις προκλήσεις του 20ού αιώνα. (Αστερίου, Ε., μετ.) Αθήνα: Μεταίχμιο.

Μπουσιώτης Π. Α. (1972). Η ιστορική εξέλιξις και η σύγχρονος διδασκαλία του χορού. Δημοτικοί – λαϊκοί ευρωπαϊκοί & μοντέρνοι χοροί. Αθήνα: αυτοέκδοση.

Σειραγάκης, Μ. (2007). Ο χορός στην οπερέττα. Η ανάδυση των ελλήνων χορογράφων στη δεκαετία του 1930. Αριάδνη 13, 115-126.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. μοντέρνοι χοροί. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/μοντέρνοι-χοροί

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «μοντέρνοι χοροί». Ανακτήθηκε 30 September 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/μοντέρνοι-χοροί.

MLA

«μοντέρνοι χοροί». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 30 September 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/μοντέρνοι-χοροί.

1326