Thymele Logo
Search

λάτσο [ουσ. ουδ.]

Articles Icon 2
Videos Icon 1
Videos Icon 1
[1]

Ορισμός

Σύντομο κωμικό δρώμενο με αυτοσχεδιαστικό και παιγνιώδη χαρακτήρα, που παρεμβαλλόταν μεταξύ των σκηνών της κομμέντια ντελλ άρτε [commedia dell'arte], με σκοπό να κεντρίσει το ενδιαφέρον του κοινού.

Ανάπτυξη

Το λάτσο ήταν ένα ευτράπελο δρώμενο, το οποίο στηριζόταν στις αυτοσχεδιαστικές ικανότητες και τις εξαιρετικές σωματικές δεξιότητες των ηθοποιών της κομμέντια ντελλ άρτε. Λειτουργούσε ως δικλείδα ασφαλείας σε περιπτώσεις που μια σκηνή ατονούσε, το κοινό είχε πλήξει ή κουραστεί ή είχε χαθεί ο ειρμός του διαλόγου. Τότε η σκηνή διακόπτονταν στη μέση και οι ηθοποιοί επιδίδονταν σε διάφορα κωμικά κόλπα, όπως μορφασμούς, παντομίμες, γκροτέσκες κινήσεις, ακροβατικά ή γελοίες, αλλοπρόσαλλες συμπεριφορές και ποικίλα παιχνίδια επί σκηνής. Συχνά, τα λεκτικά και κινησιολογικά αυτά τεχνάσματα ήταν ιδιαίτερα άσεμνα, με έντονο το σεξουαλικό ή το βωμολοχικό στοιχείο. Στόχος τους ήταν να προκαλέσουν το γέλιο των θεατών/θεατριών και να απορρυθμίσουν τη δραματουργική ροή.


Ένα λάτσο συχνά ήταν προσχεδιασμένο και ενσωματωνόταν με ευκολία στον καμβά [canovaccio] ή σενάριο-διάγραμμα [scenario] της κομμέντια ντελλ άρτε. Στο διάγραμμα αυτό αναφέρονταν εν συντομία, απλώς με την ένδειξη «λάτσο» και το αντίστοιχο προσδιοριστικό του, π.χ. «λάτσο της νύχτας» ή «λάτσο του φόβου», επιτρέποντας έτσι στον/στην ηθοποιό να το αναπτύξει με την δική του/της δεξιοτεχνία. Επίσης, ένα λάτσο ήταν δυνατόν να ανήκει στο προσωπικό ρεπερτόριο του/της κάθε ηθοποιού και να λειτουργεί σε άμεση συνάρτηση με τον εκάστοτε τύπο της κομμέντια. Ο Αρλεκίνος, για παράδειγμα, επιδίδονταν σε επαναλαμβανόμενες πτώσεις που συχνά τον οδηγούσαν εκτός σκηνής, στον χώρο των θεατών/θεατριών, προκαλώντας αναστάτωση και εύθυμη διάδραση με το κοινό. Από την άλλη, ο Πουλτσινέλλα, ενώ κείτονταν πεθαμένος μέσα σε κοφίνι, φρόντιζε να ζωντανεύει κάθε τόσο για να παραγγέλνει στο κοινό να μην ενοχλούν τον νεκρό. Ωστόσο, συχνά ένα λάτσο ήταν εντελώς αυθόρμητο και λειτουργούσε αιφνιδιαστικά ακόμη και για τους ίδιους τους ηθοποιούς που έπαιζαν πάνω στη σκηνή.


Χάρη στη διάδοση της κομμέντια ντελλ άρτε και της επίδρασής της στο γαλλικό θέατρο έως την εξέλιξή της σε εκγαλλισμένη «ιταλική κωμωδία» [Comédie-Italienne], τα κωμικά αυτά τεχνάσματα ενσωματώθηκαν σταδιακά στα δραματικά κείμενα και εξευγενίστηκαν, διατηρώντας, ωστόσο, τον παιγνιώδη χαρακτήρα τους.


Στη σύγχρονη εποχή αντίστοιχες τεχνικές της κομμέντια ντελλ άρτε πέρασαν από το θέατρο στον κινηματογράφο, με χαρακτηριστικότερα παραδείγματα τις βουβές ταινίες των αρχών του 20ού αιώνα, ενώ πλέον έχουν ενταχθεί στην κωμωδιογραφική, αλλά και την επιθεωρησιακή παράδοση.

Εναλλακτικές Εκδοχές

λάτσι [τα]
Αγγλικά
lazzo
Γαλλικά
lazzo, le
Γερμανικά
Lazzo, die
Ιταλικά
lazzo, il

Σχετικοί όροι

κωμωδία, γκαγκ, στερεότυπος χαρακτήρας, μανιέρα, επιθεώρηση, αυτοσχεδιασμός

Πεδίο εφαρμογής

• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

«Η αυτοσχεδιαστική υποκριτική της commedia dell'arte όμως εφαρμόζεται όχι μόνο πάνω στα σενάρια, αλλά και στις κωμικές σκηνικές ακροβασίες, τα λάτσι. Η αξία των έντονων αυτών σωματικών τεχνασμάτων έγκειται αφ' ενός στην αξιοθαύμαστη ευλυγισία των ηθοποιών, και αφ' ετέρου στο στοιχείο του αιφνιδιασμού. Κάθε φορά, δηλαδή, που μία σκηνή ατονεί, που το κοινό εμφανίζει σημάδια κοπώσεως και που χάνεται ο ειρμός του αυτοσχεδιαστικού διαλόγου, οι ηθοποιοί καταφεύγουν απροσδόκητα σε ένα πλουσιότατο ρεπερτόριο από λάτσι, το οποίο έχουν πάντα στη διάθεσή τους ως δικλείδα ασφαλείας της άφθαστης τεχνικής τους.»

Λόγοι για τους οποίους οι ηθοποιοί της κομμέντια ντελλ άρτε καταφεύγουν στα λάτσι, όπως περιγράφονται από την Αύρα Ξεπαπαδάκου [Avra Xepapadakou].

Ξεπαπαδάκου, Α. (1999). Κομμέντια ντελλ Άρτε. Στο Θέατρο, Κινηματογράφος, Μουσική, Χορός. Αθήνα: Εκδοτική Αθηνών, σσ. 210-211.

Quote Icon

«Τα λάτσι παρέχουν τις βασικές ευκαιρίες για υποκριτικό παιχνίδι στην κομμέντια ντελλ άρτε. Σε ένα βιβλίο κομέντια ντελ’άρτε, το πιο ενδιαφέρον σημείο είναι αυτό όπου δεν σπάρχει τίποτα γραμμένο, αλλά υπάρχει η σήμανση λάτσι. Αυτό το μέρος του κειμένου μπορεί να ζωντανέψει μόνον από τον ηθοποιό, μέσα από το παίξιμό του και την κωμική του παρουσία. Η εμφανής αδυναμία του καμβά των ιστοριών, οφείλεται στη δυσκολία του να αποτυπώσεις πάνω σε χαρτί αυτό που πρέπει να κάνει κάποιος για να είναι αστείος, συγκινητικός, πειστικός. Λείπει ο ηθοποιός εν δράσει. Η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στα γκαγκς και τα λάτσι, είναι ότι τα λάτσι έχουν πάντα μία αναφορά στα ανθρώπινα. Το γκαγκ μπορεί να είναι καθαρά μηχανικό ή παράλογο, να βγαίνει από μία λογική για να προτείνει μία άλλη, το λάτσο όμως προβάλλει πάντα ένα στοιχείο της ανθρωπιάς των θεατρικών προσώπων.»

Απόσπασμα από το έργο του Jacques Lecoq [Ζακ Λεκόκ], Le Corps poétique [Το Ποιητικό Σώμα] (1997), στο οποίο ο σημαντικός παιδαγωγός του θεάτρου αναφέρεται στο λάτσο ως αυτοσχεδιαστική κωμική στιγμή που εξαρτάται απόλυτα από την παρουσία και τη δεξιοτεχνία του ηθοποιού. Ο Lecoq τονίζει ότι το λάτσο, σε αντίθεση με το μηχανικό γκαγκ, διατηρεί πάντα μια ανθρώπινη διάσταση που συνδέεται με τον χαρακτήρα και την ψυχολογία των δραματικών προσώπων, καθιστώντας το αναπόσπαστο μέρος της ζωντανής υποκριτικής τέχνης της κομμέντια ντελλ άρτε που δεν μπορεί να συλληφθεί πλήρως σε γραπτή μορφή.

Λεκόκ, Ζ. Το Ποιητικό Σώμα. Μια διδασκαλία της θεατρικής πράξης. (Ε. Βόγλη, Μετ.). Αθήνα: ΚΟΑΝ, σ. 157.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Παράδειγμα λάτσο από την παράσταση της κωμωδίας του Carlo Goldoni [Κάρλο Γκολντόνι] Αρλεκίνος, υπηρέτης δύο…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Λάτσο από δύο ηθοποιούς της κομμέντια ντελλ άρτε.

βασική

Bartoli, A. (1880). Scenari inediti della Commedia dell’Arte, Contributo alla storia del teatro popolare italiano. Firenze: Sansoni.

Carandini, S. (2019). Forme e funzioni del lazzo nella drammaturgia dei comici dell'Arte / Form and Function of 'lazzo' in the Dramaturgy of Commedia dell'Arte Comedians. SigMa. Rivista Di Letterature Comparate, Teatro e Arti Dello Spettacolo, Vol. 3, 585–615. doi.org...

Chaffee, J. & Crick, O. (Ed.). (2014). The Routledge Companion to Commedia dell’Arte. London: Routledge.

Costola, S. (Ed.). (2021). Commedia dell'Arte Scenarios. Routledge. doi.org...

Garfein, H., Gordon, M. & Turci, G. (1978). The Adriani Lazzi of the Commedia Dell'Arte. The Drama Review: TDR, 22(1), 3-12. DOI: doi.org...

Gordon, M. (1983). Lazzi. The Comic Routines of the Commedia dell’Arte. New York: Performing Arts Journal Publications.

Mic, C. (1980). La Commedia dell'Arte. Paris: Librairie Théâtrale.

συμπληρωματική

Brockett, O. G. & Hildy, F. J. (2014). History of the Theatre (10th ed.). London: Pearson.

Hartnoll, Ph. & Found, P. (Ed.). (1992). The Concise Oxford Companion to the Theatre. Oxford: Oxford University Press.

William O. Huie Jr. (2017). Buster Keaton and the Near-Miss Gag. Journal of Film and Video, 69(4), 18–27. doi.org...

Μποζίζιο, Π. (2006). Ιστορία του Θεάτρου. Α’ & Β’ Τόμος (Ελ. Νταρακλίτσα, Μετ.). Αθήνα: Αιγόκερως.

Ξεπαπαδάκου, Α. (1999). Κομμέντια ντελλ Άρτε. Στο Θέατρο, Κινηματογράφος, Μουσική, Χορός (σσ. 210-211). Αθήνα: Εκδοτική Αθηνών.

APA

Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. (n.d.). λάτσο. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/λάτσο

Chicago

"λάτσο." Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. Accessed 17 April 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/λάτσο.

1741