Thymele Logo
Search

καμαρίνι [ουσ. ουδ.]

Articles Icon 4
Videos Icon 2
Videos Icon 5
[1]

Ορισμός

Ιδιαίτερος χώρος στα παρασκήνια των παραστατικών χώρων, για την ένδυση, προετοιμασία ή ανάπαυση των ερμηνευτών/ερμηνευτριών.

Ανάπτυξη

Το καμαρίνι χρησιμεύει για το ντύσιμο ή την αλλαγή κοστουμιών, την τοποθέτηση του προσωπικού φροντιστηρίου (π.χ. περούκες, γενειάδες κ.λπ.) και το μακιγιάρισμα, καθώς και για την αυτοσυγκέντρωση ή τη φωνητική και σωματική προετοιμασία των ερμηνευτών/ερμηνευτριών πριν την έναρξη της παράστασης ή την ξεκούρασή τους κατά τη διάρκεια των διαλειμμάτων ή των δοκιμών.


Το καμαρίνι είναι συνήθως μονόχωρο και συχνά ξεχωριστό για άνδρες, γυναίκες, παιδιά. Το μέγεθός του εξαρτάται από την αρχιτεκτονική του παραστασιακού χώρου και τις ανάγκες της παραγωγής. Στον βασικό εξοπλισμό ενός καμαρινιού συγκαταλέγονται καθίσματα, ένα τραπέζι ή πάγκος, κρεμάστρες για τα κοστούμια και τα σκηνικά αντικείμενα, καθώς και καθρέπτης με έντονο φωτισμό για το μακιγιάρισμα. Συχνά, τα σύγχρονα καμαρίνια διαθέτουν και προσωπικούς χώρους υγιεινής ή είναι εξοπλισμένα με ηχεία ή οθόνες για την παρακολούθηση της ροής της παράστασης από τους/τις ερμηνευτές/ερμηνεύτριες. Παράλληλα, το καμαρίνι ως προσωπικός χώρος των καλλιτεχνών/καλλιτέχνιδων, φιλοξενεί και ιδιαίτερα, προσωπικά ή αγαπημένα τους αντικείμενα. Στο τέλος μιας παράστασης συχνά παρέχεται στο κοινό η δυνατότητα επίσκεψης των καμαρινιών, προκειμένου να συνομιλήσει με τους/τις ερμηνευτές/ερμηνεύτριες.


Ο χώρος του καμαρινιού διαμορφώθηκε ως ξεχωριστό ατομικό δωμάτιο των παρασκηνίων κατά τα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα, όταν επιχειρήθηκε η βελτίωση των εργασιακών συνθηκών και η εξασφάλιση του σεβασμού των εργασιακών δικαιωμάτων των γυναικών καλλιτέχνιδων, οι οποίες προσλαμβάνονταν μαζικά στα δημοφιλή θεάματα της εποχής, όπως στο ελαφρό μουσικό θέατρο, τα βαριετέ και τα βωντβίλ. Στους/στις ερμηνευτές/ερμηνεύτριες των πρωταγωνιστικών ρόλων των παραστάσεων αποδιδόταν συνήθως ατομικό καμαρίνι, ενώ οι δευτεραγωνιστές/δευτεραγωνίστριες ή οι υποστηρικτικοί ρόλοι, καθώς και τα μέλη του μπαλέτου ή του αρχαίου Χορού ή οι μουσικοί της ορχήστρας, μοιράζονταν τον ίδιο κοινόχρηστο χώρο για την προετοιμασία τους, μία διάκριση που διατηρείται μέχρι σήμερα.


Σε κάποιες περιπτώσεις σύγχρονων καμαρινιών, όπως π.χ. στην περίπτωση του Théâtre du Soleil [Θέατρο του Ήλιου], ο χώρος προετοιμασίας των ηθοποιών είναι ορατός στο κοινό, επιτρέποντάς του να παρακολουθεί τη διαδικασία της ένδυσης και του μακιγιάζ, και αποτελώντας, κατ' αυτόν τον τρόπο, μέρος της συνολικής εμπειρίας της παράστασης.


Άφθονες είναι οι ανεκδοτολογικές αφηγήσεις ιστοριών από τα καμαρίνια, τα οποία συχνά φιλοξενούσαν ερωτικές συναντήσεις, καυγάδες, τυχερά παίγνια και άλλες μη θεατρικές δραστηριότητες.

Αγγλικά
dressing room
Γαλλικά
loge d'artistes, la
Γερμανικά
Ankleidezimmer, das / Ankleideraum, der
Ιταλικά
camerino, il

Σχετικοί όροι

επί σκηνής / εκτός σκηνής, εξωσκηνικός χώρος, φροντιστήριο, ενδυτής/ενδύτρια

Πεδίο εφαρμογής

• Όψις και παραγωγή
• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]
• Εφαρμοσμένα είδη
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

«Με τούτη την ευρεσιτεχνία, φτάσαμε ν’ αποχτήσουμε 21 (!) ελεύθερα θέατρα στην Αθήνα. Κι απ’ αυτά, τα 10 να ’ναι υπόγεια, καμμιά δεκαπενταριά μέτρα κάτω απ’ τη γη, με ελαττωματικό, πολλές φορές, αερισμό – ιδανικά ενδιαιτήματα για ασπάλακες... Άλλα 5 τουλάχιστο (ισόγεια, αυτά) είναι ακατάλληλα για τον προορισμό τους, εξαιτίας της πνιγηρής στενότητας του σκηνικού τους χώρου. Οι δύσμοιροι σκηνογράφοι, σκηνοθέτες, ηθοποιοί, ξέρουν τί τραβούν για να στήσουν ένα σκηνικό, ν’ ανεβάσουν ένα έργο, να παίξουν σε σκηνές με βάθος 5 ή 4 μόλις μέτρα και ύψος όχι πολύ μεγαλύτερο απ’ το μπόι τους. Κι όσο για καμαρίνια, χώρους για απόθεση σκηνικών, "σκάρες", "βαγονέτα", "τραμπουκέτα" κ.λπ., ας μη γίνεται λόγος...»

Ο Μάριος Πλωρίτης αναφέρεται στην αθέατη πλευρά της σκηνής –συμπεριλαμβάνονται και τα καμαρίνια– και στις πρακτικές λειτουργικές δυσκολίες των αθηναϊκών θεάτρων της δεκαετίας του 1960.

Πλωρίτης, Μ. (1963). Χορός πάνω σε ηφαίστειο. Μικρή κωδικοποίηση των πληγών του θεάτρου μας. Θέατρο, 11. Βλ. σ. 20.

Quote Icon

«Στη δεξιά πλευρά του χώρου υποδοχής, ένας δεύτερος χώρος λειτουργεί ως παρασκήνιο, αλλά και ως χώρος περιδιάβασης του κοινού πριν την έναρξη της παράστασης ή πριν το διάλειμμα. Εκεί το κοινό μπορεί να παρακολουθήσει την προετοιμασία των ηθοποιών και τη διαδικασία της ένδυσης και του μακιγιάζ. Η ενδιαφέρουσα αυτή τελετουργία εκτελείται στα καμαρίνια, τα οποία βρίσκονται κάτω από την κερκίδα των θεατών. Καθώς εμείς, ως θεατές, περιδιαβαίνουμε τον χώρο, οι ηθοποιοί με τη σειρά τους μεταμορφώνονται. Χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε, η παράσταση έχει ήδη αρχίσει και γύρω μας προαγγέλλεται αυτό που σύντομα θα βιώσουμε.»

Τα καμαρίνια του Théâtre du Soleil είναι ορατά στο κοινό και η προετοιμασία των ηθοποιών αποκτά τελετουργικά χαρακτηριστικά.

Παπαλεξίου, Ε. (2025). Ταξιδεύοντας στη χώρα της ουτοπίας. Η Αριάν Μνουσκίν και το Θέατρο του Ήλιου. Αθήνα: Καπόν. Βλ. σ. 88.

Quote Icon

«Τότε ο κόμης Μυφά, αναψοκοκκινισμένος, περιεργάστηκε το καμαρίνι. Ήταν ένα τετράγωνο, χαμηλοτάβανο δωμάτιο, που οι τοίχοι του ήταν καλυμμένοι με ένα ανοιχτοκίτρινο ύφασμα. Η κουρτίνα, από το ίδιο ύφασμα, ήταν περασμένη σε μία μπρούντζινη βέργα και σχημάτιζε ένα είδος παραβάν. Δύο μεγάλα παράθυρα έβλεπαν στην αυλή του θεάτρου, σε τρία μόλις μέτρα απόσταση από έναν λερό τοίχο, που πάνω του, μέσα στο σκοτάδι της νύχτας, τα τζάμια καθρεφτίζονταν σχηματίζοντας κίτρινα τετράγωνα. Ένας μεγάλος φορητός καθρέφτης βρισκόταν απέναντι από μία λευκή μαρμάρινη τουαλέτα, που πάνω της υπήρχαν άπειρα μπουκαλάκια και κουτιά από κρύσταλλο για τα έλαια, τα αρώματα και τις πούδρες. Ο κόμης πλησίασε τον καθρέφτη, είδε πως ήταν κατακόκκινος και πως στο μέτωπό του κυλούσαν κόμποι ιδρώτα. Χαμήλωσε τα μάτια και στάθηκε μπροστά στην τουαλέτα, όπου απέμεινε για λίγο να κοιτάζει τη γεμάτη σαπουνάδα λεκάνη, τα σκόρπια, μικρά, φιλντισένια σύνεργα, τα υγρά σφουγγαράκια. Τον κυρίεψε πάλι η ίδια αίσθηση ιλίγγου που είχε νιώσει, όταν επισκέφτηκε για πρώτη φορά το σπίτι της Νανάς στη λεωφόρο Ωσμάν. Αισθανόταν το παχύ χαλί του καμαρινιού να βουλιάζει κάτω από τα πόδια του, ενώ οι γκαζόλαμπες που έκαιγαν στην τουαλέτα και στον καθρέφτη έκαναν τα μηνίγγιά του να βουίζουν. Για μία στιγμή τού φάνηκε πως θα λιποθυμούσε από αυτή τη μυρωδιά γυναικείας σάρκας που ξανάβρισκε εδώ, ζεστή και πολύ πιο δυνατή μέσα σ’ αυτό το χαμηλοτάβανο δωμάτιο, και κάθισε στην άκρη του ντιβανιού με το καπιτονέ ύφασμα, ανάμεσα στα δύο παράθυρα.»

Περιγραφή του καμαρινιού της Νανάς, πρωταγωνίστριας θεάτρου βαριετέ, όπως παρουσιάζεται στο μυθιστόρημα Νανά του Émile Zola [Εμίλ Ζολά], (1880).

Ζολά, Ε. (2005). Νανά (Μ. Καρακώστα, Μετ.). Αθήνα: Μεταίχμιο. Βλ. σσ. 157–158.

Quote Icon

«Ήταν η πρώτη φορά που έμπαινα στο καμαρίνι του Λευτέρη Βογιατζή στο Θέατρο της οδού Κυκλάδων. Μικρό, οικείο και τόσο γεμάτο από πράγματα, ρούχα και βιβλία που μόλις χωρούσε να κινηθείς. Στον τοίχο και σε ένα μικρό ράφι πολλές φωτογραφίες, αλλά και αφίσες από θεατρικές παραστάσεις θιάσων του εξωτερικού.»

Απόσπασμα από συνέντευξη του Λευτέρη Βογιατζή στην Αφροδίτη Γραμμέλη, στην εφημερίδα Το Βήμα το 2008.

Γραμμέλη, Α. (2008, Νοέμβριος 24). Λευτέρης Βογιατζής. Το Βήμα. www.tovima.gr...

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Στιγμιότυπα της προετοιμασίας του ηθοποιού Marcus Lovett [Μάρκους Λόβετ] στο ιστορικό καμαρίνι του His Majesty's…

Στιγμιότυπα της προετοιμασίας της ηθοποιού Kay Murphy [Κέυ Μέρφυ] στο καμαρίνι της για την παράσταση

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Η πρώτη πράξη της όπερας Zazà, σε μουσική σύνθεση και λιμπρέτο του Ruggero Leoncavallo…

Η λυρική υψίφωνος και πρωταγωνίστρια της οπερέτας Hortense Schneider [Ορτάνς Σνάιντερ] στο καμαρίνι της.

Ζωγραφικός…

Το καμαρίνι της Μελίνας Μερκούρη [Melina Mercouri].

Φωτογραφική έκθεση «Οδός Μελίνας Μερκούρη», Μουσείο Μπενάκη,…

Άποψη του καμαρινιού του Θεάτρου Οδού Κεφαλληνίας κατά τη διάρκεια της παράστασης Οι Βρυκόλακες του

Ο αρχιμουσικός Θεόδωρος Κουρεντζής [Teodor Currentzis] στο καμαρίνι του.

Φωτογραφία: Olya Runyova [Όλια Ρουνιόβα]

βασική

Alec-Tweedie, Ε. (1904). Behind the footlights. New York: Dodd Mead.

Chico, T. (2005). Designing women: The dressing room in eighteenth-century english literature and culture. Lewisburg: Bucknell.

Green, P. (2008, Μάρτιος 20). Setting the stage, offstage. The New York Times. www.nytimes.com...

McAuley, G. (2000). Space in performance: Making meaning in theater. Michigan: University of Michigan Press.

Senelick, L. (2000). The changing room: Sex, drag, and theatre. London & New York: Routledge.

Senelick, L. (2023, Μάρτιος 14). No room of her own: The erotics of the nineteenth-century actress's dressing room. Nineteenth Century Theatre and Film, 50/1, σσ. 4160.

Velazquez, A. (2017, Δεκέμβριος 4). Dressing rooms: Spaces of magical reality. Material Religions. materialreligions.blogspot.com...

συμπληρωματική

Desirée, J. G. (2024). What happened in the dressing room. [in]Transition, 11/1. intransition.openlibhums.org...

Pougin, A. (1885). Loges d’ artistes. Στο Dictionnaire historique et pittoresque du théâtre et des arts qui s’ y rattachent (σ. 479). Paris: Firmin Didot.

APA

Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. (n.d.). καμαρίνι. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/καμαρίνι

Chicago

"καμαρίνι." Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. Accessed 17 April 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/καμαρίνι.

1741