Thymele Logo
Search

καμπ [ουσ. ουδ.]

Articles Icon 1
Videos Icon 3
Videos Icon 2
[1]

Ορισμός

Αισθητική, πολιτιστική και καλλιτεχνική τάση, που αρχικά συνδέθηκε με την ομοφυλοφιλική κουλτούρα της Νέας Υόρκης κατά τις αρχές της δεκαετίας του 1960. Χαρακτηρίζεται από τη σκόπιμη εκζήτηση, τη θεατρικότητα, την ειρωνεία, την υπερδραματοποίηση και την έμφαση στο κιτς, ανάγοντας την υπερβολή και το θεωρούμενο «κακό γούστο» σε συνειδητή αισθητική στρατηγική που έχει ως στόχο να βάλει εναντίον των κυρίαρχων αισθητικών, πολιτιστικών και κοινωνικών αρχών και προτύπων.

Ανάπτυξη

Ο όρος καμπ εμφανίστηκε για πρώτη φορά τον 17ο αιώνα στη γαλλική γλώσσα (se camper, «ποζάρω» θεατρικά), αλλά απέκτησε την πιο σύγχρονη σημασία του, ως αισθητική κατηγορία, τον 20ό αιώνα. Πρώιμες εκφράσεις της αισθητικής αυτής μπορούν να ανιχνευτούν στον 19ο αιώνα και στα βικτωριανά θεάματα του μπουρλέσκ, τα οποία διακρίνονταν για την υπερβολική θεατρικότητα, τη σάτιρα και το εκκεντρικό χιούμορ. Παράλληλα, η ίδια η περσόνα του Oscar Wilde [Όσκαρ Ουάιλντ], με το ειρωνικό φιλοσοφικό πνεύμα και την έμφαση στην εξωτερική επιτήδευση, θεωρείται πρόδρομος της καμπ ευαισθησίας.


Στον 20ό αιώνα, η έννοια του καμπ ήρθε στο προσκήνιο μέσα από την ομοφυλοφιλική κουλτούρα και θεμελιώθηκε θεωρητικά από τη Susan Sontag [Σούζαν Σόνταγκ] στο εμβληματικό δοκίμιο Notes on Camp (1964). Η Sontag περιέγραψε το καμπ ως μια «αισθητική ευαισθησία» που εστιάζει στην υπερβολή, τη θεατρικότητα και την ειρωνική και απολιτική προσέγγιση της τέχνης και της ζωής. Σύγχρονοι/Σύγχρονες μελετητές/μελετήτριες, όπως ο Moe Meyer [Μόου Μάγιερ] και το Ann Pellegrini [Ανν Πελλεγκρίνι], επεσήμαναν τη σύνδεση του καμπ με τις κουήρ ταυτότητες, αναδεικνύοντας μία άλλη λειτουργία του ως στρατηγικής επιβίωσης σε εχθρικές κοινωνικές συνθήκες. Εστιάζοντας στη βαθύτερη συναισθηματική διάσταση του καμπ, το Pellegrini εισάγει την έννοια της «καμπειλικρίνειας», σύμφωνα με την οποία το καμπ δεν περιορίζεται μόνο στο στοιχείο της ειρωνείας, αλλά δύναται να εκφράσει παράλληλα αυθεντικά συναισθήματα όπως πένθος, μελαγχολία ή ακόμη και ελπίδα. Οι επιτελέσεις του John Kelly [Τζων Κέλλυ] και η ενσωμάτωσή του ως Joni Mitchell [Τζόνι Μίτσελ], αποτυπώνουν τη διάσταση αυτή.


Μία ακόμη σημαντική παράμετρος είναι η σύνδεση του καμπ με τη συλλογική και αρχειακή μνήμη. Όπως προτείνει το Pellegrini, το καμπ μέσω της «αρχειακής ντραγκ» [archival drag] λειτουργεί ως μέσο ανάκτησης στιγμών και εμπειριών που παραμένουν αόρατες στη δημόσια ιστορία, κυρίως στις κουήρ κοινότητες.


Ως αισθητική προσέγγιση, το καμπ δεν εντάσσεται αποκλειστικά σε συγκεκριμένο είδος τέχνης· αποποιείται τις παραδοσιακές έννοιες του υψηλού και σοβαρού, αγκαλιάζοντας το δραματικά υπερφορτωμένο, το «κακόγουστο», το επιτηδευμένο και το θεατρικό. Χαρακτηρίζεται από ειρωνική στάση απέναντι στην κυρίαρχη κουλτούρα, μετατρέποντας στοιχεία που θεωρούνται κιτς σε συνειδητές καλλιτεχνικές επιλογές.


Στις παραστατικές τέχνες, το καμπ εκδηλώνεται μέσα από υπερβολικές ερμηνείες, εξεζητημένα κοστούμια και σκηνικά, και συχνά μέσω του στοιχείου της παρενδυσίας. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν τα θεάματα του βερολινέζικου καμπαρέ στα χρόνια του Μεσοπολέμου, το κίνημα του θεάτρου της γελοιότητας, η επιτελέστρια Divine [Ντιβάιν] και η ομάδα The Cockettes, το μιούζικαλ Rocky Horror Show (1975) του Richard O'Brien [Ρίτσαρντ Ο'Μπράιαν]σε σκηνοθεσία Jim Sharman [Τζιμ Σάρμαν], που έχει γίνει σύμβολο της καμπ κουλτούρας, τα θεάματα μπουρλέσκ και ειδικά τα νεο-μπουρλέσκ που συνδυάζουν τη νοσταλγία με τον ερωτισμό και την αυτοαναφορική ειρωνεία.


Στη μουσική, καλλιτέχνες/καλλιτέχνιδες όπως η Cher [Σερ], ο Elton John [Έλτον Τζων], ο David Bowie [Ντέιβιντ Μπόουι], οι Queen και η Madonna [Μαντόννα] ενσωμάτωσαν καμπ στοιχεία στις περσόνες και στα σόου τους. Η θεατρικότητα, τα εντυπωσιακά κοστούμια και η σκηνική παρουσία τους, αντανακλούν βασικά χαρακτηριστικά του καμπ.

Αγγλικά
camp
Γαλλικά
camp, le
Γερμανικά
camp
Ιταλικά
camp, il

Σχετικοί όροι

ατραξιόν, πόζα, κοινωνικό φύλο (στις Παραστατικές Τέχνες), θέατρο της γελοιότητας, σόου, κουήρ, ντραγκ

Πεδίο εφαρμογής

• Όψις και παραγωγή
• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"Many things in the world have not been named; and many things, even if they have been named, have never been described. One of these is the sensibility –unmistakably modern, a variant of sophistication but hardly identical with it– that goes by the cult name of 'Camp'."


«Πολλά πράγματα στον κόσμο δεν έχουν κατονομαστεί, και πολλά πράγματα, ακόμη κι αν έχουν κατονομαστεί, δεν έχουν περιγραφεί ποτέ. Ένα από αυτά είναι κι η ευαισθησία –σίγουρα σύγχρονη, παραλλαγή της πολυπλοκότητας αλλά καθόλου όμοια με την πολυπλοκότητα– που ακούει στο όνομα "Καμπ".»

Σύμφωνα με σύγχρονες κουήρ θεωρήσεις, όπως αυτή της Susan Sontag, το καμπ δεν περιορίζεται μόνο στην εξεζητημένη αισθητική, αλλά αποτελεί και μέσο έκφρασης της κουήρ ευαισθησίας.

Sontag, S. (1964). Notes on Camp. Partisan Review, 31/4, σσ. 515–530. Βλ. σ. 515. monoskop.org...

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

The Rocky Horror Picture Show, Jim Sharman (1975) – Σκηνή: Sweet Transvestite

Pink Flamingos, του John Waters [Τζων Ουότερς] (1972) – Σκηνή: Filth are my politics!

Army of Lovers, "Crucified" από το άλμπουμ Massive Luxury Overdose (1991). Το τραγούδι και…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Ο Γερμανός καλλιτέχνης καμπαρέ και ηθοποιός Willi Schaeffers [Βίλλι Σαίφερς] στο κέντρο, μπροστά, μαζί με…

Το έργο του επιτελεστή John Kelly αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της καμπ αισθητικής. Στις παραστάσεις του,…

βασική

Allain, P., & Harvie, J. (2014). The Routledge companion to theatre and performance. London & New York: Routledge.

Carlson, M. (2018). Performance: A critical introduction. London & New York: Routledge.

Cleto, F. (1999). Camp: Queer aesthetics and the performing subject. Edinburgh: Edinburgh University Press.

Duggan, P. & Peschel, L. (Επιμ.). (2016). Performing (for) survival: Theatre, crisis, extremity. London: Palgrave Macmillan.

Fischer-Lichte, E. (2008). The transformative power of performance: A new aesthetics. London & New York: Routledge.

Meyer, M. (Επιμ.). (1994). The politics and poetics of camp. London & New York: Routledge.

Murray, S., & Keefe, J. (2007). Physical theatres: A critical reader. London & New York: Routledge.

Phelan, P. (1993). Unmarked: The politics of performance. London & New York: Routledge.

Sontag, S. (1964). Notes on camp. Partisan Review, 31/4, σσ. 515–530.

Turner, C., & Behrndt, S. (2008). Dramaturgy and performance. London: Palgrave Macmillan.

Zarrilli, P., McConachie, B., Williams, G. J., & Sorgenfrei, C. F. (2013). Theatre histories: An introduction. London & New York: Routledge.

συμπληρωματική

Chatzipapatheodoridis, Κ. (2019). Strut, sing, slay: Diva camp praxis and queer audiences in the arena tour spectacle. [Διδακτορική διατριβή, Aristotle University of Thessaloniki, Department of American Literature and Culture]. Εθνικό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών. hdl.handle.net...

Haggerty, G. E. & McGarry, M. (Επιμ). (2007). A companion to lesbian, gay, bisexual, transgender, and queer studies. Malden, MA: Blackwell.

Pavis, P. (2016). The Routledge dictionary of performance and contemporary theatre. London & New York: Routledge.

Pavis, P. (2019). Dictionnaire du théâtre 4e édition. Paris: Armand Colin.

APA

Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. (n.d.). καμπ. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/καμπ

Chicago

"καμπ." Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. Accessed 17 April 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/καμπ.

1741