ομιλητικά [επίρρημα]

Ο όρος parlando προέρχεται από το ιταλικό ρήμα parlare («μιλάω»), και μεταφράζεται ως «μιλώντας» ή «ομιλητικά». Το παρλάντο [ομιλητικά] είναι οδηγία εκτέλεσης [performance indication] ή σκηνική οδηγία. Δηλώνει στον ερμηνευτή ή στην ερμηνεύτρια πώς να αποδώσει μια συγκεκριμένη μουσική φράση: μη μελωδικά, με τρόπο που να προσομοιάζει την φυσική ομιλία. Η οδηγία αυτή μπορεί να εμφανιστεί οπουδήποτε, σε άρια, σε έντεχνο άσμα, σε ρετσιτατίβο.

Ο όρος εμφανίζεται επίσης ως quasi parlando [σχεδόν ομιλητικά] ή ως parlando-rubato, απαιτώντας από τον ερμηνευτή ή την ερμηνεύτρια μια ευέλικτη χρήση του ρυθμού και της χρονικής αγωγής, όπως παρατηρείται στην όπερα Ο πύργος του Κυανοπώγωνα [A kékszakállú herceg vára] του Béla Bartók [Μπέλα Μπάρτοκ]. Το παρλάντο δεν πρέπει να συγχέεται με το ρετσιτατίβο, καθώς οι δύο όροι ανήκουν σε διαφορετική τάξη. Το παρλάντο συνιστά ένδειξη εκτέλεσης: καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο θα αποδοθεί μια φράση, φέρνοντάς την κοντά στην εκφορά του φυσικού λόγου, και μπορεί να εμφανιστεί σε οποιοδήποτε είδος φωνητικής γραφής. Το ρετσιτατίβο, αντίθετα, αποτελεί αυτοτελή μορφολογική ενότητα μιας ευρύτερης σύνθεσης (όπερας, ορατορίου ή καντάτας), με καθορισμένη δραματουργική λειτουργία, την προώθηση της αφήγησης και ιδιαίτερη μουσική υφή. Ένα ρετσιτατίβο μπορεί μάλιστα να φέρει την ένδειξη παρλάντο ως προς την εκτέλεσή του· το αντίστροφο δεν ισχύει. Η μουσική απαγγελία έμμετρου ή πεζού κειμένου αποτελεί πρακτική που συναντάται συστηματικά στη λαϊκή μουσική και στη λατρευτική παράδοση διαφόρων θρησκειών

Κατά τον 18ο αιώνα, ο όρος ομιλητικά συνδέθηκε με μια ειδική κατηγορία άριας στην οποία η μουσική γραφή επιδιώκει να μιμηθεί τον ρυθμό του προφορικού λόγου. Σε αυτές τις περιπτώσεις δίνεται προτεραιότητα στη δραματική αφήγηση και στη μετάδοση του κειμένου αντί της λυρικής ανάπτυξης της μελωδίας. Οι συνθέτες και οι λιμπρετίστες παρείχαν στους / στις μονωδούς μια σειρά από άριες αντιθετικού περιεχομένου που χαρακτήριζαν τους ρόλους του έργου: μία θλιβερή άρια, μία ερωτική άρια, μία δεξιοτεχνική άρια, μία άρια εκδίκησης ή μία άρια parlante. Στον 19ο αιώνα, η ανάγκη για συνεχή ροή της δράσης οδήγησε στη σταδιακή εξάλειψη της διάκρισης ανάμεσα στο ρετσιτατίβο και την άρια. Η ανάδυση του μουσικού δράματος [Musikdrama] του Richard Wagner [Ρίχαρντ Βάγκνερ] και η καθιέρωση του ολοτεχνήματος [Gesamtkunstwerk] οδήγησαν σε φωνητικά μέρη με ρευστή και ενιαία μελωδική απαγγελία. Ο όψιμος Giuseppe Verdi [Τζουζέππε Βέρντι] και οι Ιταλοί βεριστές αναζήτησαν νέους τρόπους προβολής των δραματικών στιγμών του λιμπρέτου, διευρύνοντας τις φωνητικές φόρμες σε εκτενέστερα τμήματα με συνεχόμενη μουσική ροή, όπου οι μελωδικές φράσεις φέρουν προσδιορισμούς όπως parlando, a piacere ή col canto.

Στην οργανική μουσική, ο όρος αφορά την εκφορά φράσεων με τρόπο εκφραστικό και ρυθμικά ελεύθερο. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η έκτη μπακατέλα op. 33 του Ludwig van Beethoven [Λούντβιχ βαν Μπετόβεν] με τίτλο allegretto quasi andante: con una certa espressione parlante και το έργο Parlando του George Aperghis [Γιώργος Απέργης] για σόλο τούμπα. Αυτές οι εφαρμογές καταδεικνύουν την επιθυμία των δημιουργών να προσδώσουν στα όργανα μια ποιότητα που προσεγγίζει την ανθρώπινη λαλιά και την εκφραστική της αμεσότητα, επιτρέποντας στον επιτελεστή να υπερβεί την αυστηρή μουσική μέτρηση προς όφελος μιας πιο φυσικής ρητορικής απόδοσης.

Στο χώρο του μουσικού θεάτρου η τεχνική αυτή αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο, κυρίως για το μιούζικαλ και την επιθεώρηση, καθώς επιτρέπει στα μουσικά νούμερα να υπηρετούν την αφήγηση με τρόπο φυσικό, να αναπτύσσουν τους χαρακτήρες και να διατηρούν την σκηνική ενέργεια, γεφυρώνοντας τη σχέση ανάμεσα στην ομιλία και το τραγούδι, ώστε να μην διακόπτεται η σύνδεση του θεατή με την εξέλιξη της πλοκής. Η πρακτική αυτή αποτέλεσε βάση και για άλλα δημοφιλή θεάματα, των αρχών του 20ου αιώνα, όπως τα βωντβίλ, καμπαρέ, θέαμα ποικιλιών κ.ά., τα οποία διακρίνονταν από γρήγορες εναλλαγές, άμεση επαφή και διάδραση με το κοινό, καθιστώντας την «ομιλιτική» αντιμετώπιση του ποιητικού κειμένου αναγκαία.