Thymele Logo
Search

σόου μαν, σόου γούμαν [ουσ. αρσ., ουσ. θηλ.]

Articles Icon 2
Videos Icon 12
Videos Icon 8
[1]

Ορισμός

Καλλιτέχνης ή καλλιτέχνιδα με πληθωρική σκηνική παρουσία που φέρει μόνος ή μόνη το βάρος ενός ψυχαγωγικού θεάματος, συνδυάζοντας το τραγούδι, τον χορό και την υποκριτική με την άμεση επικοινωνία με το κοινό· ο όρος δηλώνει επίσης τον επιχειρηματία ή την επιχειρηματία του θεάματος που συλλαμβάνει, οργανώνει και προωθεί εντυπωσιακές παραστάσεις.

Ανάπτυξη

Ο όρος σόου μαν διαμορφώθηκε στον αγγλόφωνο κόσμο κατά τον 18ο αιώνα και δήλωσε αρχικά τον επιχειρηματία ή ιμπρεσάριο του θεάματος: εκείνον που επινοούσε, οργάνωνε και διαφήμιζε δημόσια θεάματα, συνθέτοντας ελκυστικά νούμερα και αναδεικνύοντας καλλιτεχνικές περσόνες. Η σημασία αυτή παγιώθηκε τον 19ο αιώνα, παράλληλα με την εμπορευματοποίηση της ψυχαγωγίας και τη συγκρότηση της σόου μπίζνες, ενώ ο χώρος παρέμεινε κατά βάση ανδροκρατούμενος, καθώς οι κοινωνικές συμβάσεις περιόριζαν τη γυναικεία επιχειρηματικότητα. Κεντρική μορφή υπήρξε ο Phineas Taylor Barnum [Φινέας Τέιλορ Μπάρνουμ], ο οποίος λειτούργησε από το 1841 το American Museum της Νέας Υόρκης με σπάνια ζώα και θεάματα ετερόμορφων, επεξέτεινε το 1871 τη δραστηριότητά του στο περιοδεύον τσίρκο και συνεργάστηκε το 1881 με τον James Anthony Bailey [Τζέιμς Άντονυ Μπέιλυ], δημιουργώντας το σχήμα που έμεινε γνωστό ως Barnum & Bailey Circus και διαφημίστηκε ως «The Greatest Show on Earth» [Το μεγαλύτερο σόου της γης]. Ο Μπάρνουμ δεν εφηύρε το περιοδεύον τσίρκο, το οποίο ανάγεται στο Λονδίνο του 1768 και στον Philip Astley [Φίλιπ Άστλεϋ], εισήγαγε όμως πρωτοφανή κλίμακα, σιδηροδρομική περιοδεία και συστηματική μεθοδολογία δημοσιότητας.


Σταδιακά η έννοια επεκτάθηκε από τον οργανωτή στον ίδιο τον ερμηνευτή που κρατούσε τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Ο William Frederick Cody [Ουίλλιαμ Φρέντερικ Κόντυ], γνωστός ως Buffalo Bill [Μπάφαλο / Μπούφαλο Μπιλ], μετέτρεψε τη βιογραφία του σε περιοδεύον θέαμα της Άγριας Δύσης, ενώ ο Harry Houdini [Χάρρυ Χουντίνι] ανήγαγε την τέχνη των αποδράσεων σε παγκόσμιο φαινόμενο. Προς το τέλος του 19ου αιώνα η ανδροκρατική δυναμική άρχισε να υποχωρεί. Μέσα από το αμερικανικό βωντβίλ αναδείχθηκαν πρωταγωνίστριες [headliners] ικανές να ανατρέπουν τη σύμβαση του ρόλου και να συνομιλούν απευθείας με τους θεατές, όπως οι Sophie Tucker [Σόφι Τάκερ], Blossom Seeley [Μπλόσομ Σήλεϋ] και Eva Tanguay [Εύα Τάνγκουεϋ]. Στις αρχές του 20ού αιώνα ο θίασος των Whitman Sisters [Αδελφές Ουίτμαν], με επικεφαλής τη Mabel Whitman [Μέιμπελ Ουίτμαν] σε ρόλο παραγωγού, χορογράφου και σκηνοθέτριας, υπήρξε από τα δημοφιλέστερα και μακροβιότερα σχήματα του μαύρου βωντβίλ.


Η φυσιογνωμία του σόου μαν και της σόου γούμαν συγκροτείται από ορισμένες σταθερές πρακτικές. Πρωταρχική είναι η άμεση απόταση προς το κοινό, η οποία καταργεί τον «τέταρτο τοίχο» και μετατρέπει τους θεατές σε συνομιλητές. Ακολουθεί η εναλλαγή ετερογενών υλικών, δηλαδή τραγουδιών, παρλάτας, ανεκδότων, μιμήσεων και χορευτικών μερών, σε μια δραματουργία νούμερων που ελέγχει ο ίδιος ο ερμηνευτής ή η ίδια η ερμηνεύτρια. Καθοριστικά είναι επίσης ο αυτοσχεδιασμός και η ικανότητα ανάγνωσης της αίθουσας, η προσωπική περσόνα που παραμένει αναγνωρίσιμη ανεξάρτητα από το εκάστοτε υλικό, καθώς και ο ενδυματολογικός κώδικας, ο οποίος λειτουργεί ως σήμα ταυτότητας.


Κατά τον 20ό αιώνα η άνοδος της σόου μπίζνες ανέδειξε πολυάριθμες τέτοιες μορφές. Ο James Barton [Τζέιμς Μπάρτον] και ο Cab Calloway [Καμπ Κάλογουεϋ] διαμόρφωσαν μια αισθητική που επηρέασε τον Elvis Presley [Έλβις Πρίσλεϋ], τον James Brown [Τζέιμς Μπράουν] και τον Michael Jackson [Μάικλ Τζάκσον], ενώ ο Liberace [Λιμπεράτσε] μετέφερε το ίδιο πρότυπο στην αίθουσα συναυλιών και στα καζίνα του Λας Βέγκας, μετατρέποντας το πιανιστικό ρεσιτάλ σε πολυτελές θέαμα με στρας, γούνες και κηροπήγια πάνω στο πιάνο. Οι καλλιτέχνες αυτοί καθιερώθηκαν χάρη στην πληθωρική σκηνική δράση, τις καινοτόμες χορογραφίες και την εκκεντρική εμφάνιση, μετατρέποντας τις συναυλίες σε φαντασμαγορικά σόου. Αντίστοιχα, η Raffaella Carrà [Ραφαέλλα Καρρά] αποτέλεσε πρότυπο για τη Madonna [Μαντόννα] και τη Lady Gaga [Λέιντι Γκάγκα], οι οποίες στήριξαν τη σκηνική τους κυριαρχία σε εντυπωσιακές και προκλητικές εμφανίσεις.


Στον ελληνικό χώρο, η Ζωζώ Σαπουντζάκη κυριάρχησε στα νυχτερινά κέντρα της Αθήνας από τη δεκαετία του 1950, κερδίζοντας το προσωνύμιο «βασίλισσα της νύχτας». Στον χώρο της πρόζας, του τραγουδιού και της επιθεώρησης πίστας, ο Γιώργος Μαρίνος θεωρείται ο σημαντικότερος Έλληνας σόου μαν, με διάδοχο τον Τάκη Ζαχαράτο, ο οποίος συνδυάζει τη μίμηση με την κοινωνική σάτιρα. Στην ελληνική τηλεόραση, η Ρούλα Κορομηλά καθιερώθηκε ως κεντρική παρουσιάστρια μεγάλων φαντασμαγορικών προγραμμάτων, εισάγοντας τα πρότυπα των διεθνών μουσικοχορευτικών σόου στην εγχώρια παραγωγή.

Εναλλακτικές Εκδοχές

showman / show woman
Αγγλικά
showman; showwoman
Γαλλικά
showman, le; show-woman, la
Γερμανικά
Showman, der; Showwoman, die
Ιταλικά
showman, il; show-woman, la

Σχετικοί όροι

ατραξιόν, βαριετέ, καμπαρέ, κομπέρ, κομέρ, κονφερανσιέ, μάγος / θαυματοποιός, παρουσιαστής, παρουσιάστρια

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

«Ο κοντόσωμος μαύρος από το Μέικον με το κραγιόν στα χείλη, τα δακτυλίδια, τα εκκεντρικά κοστούμια του, το θαμνώδες σγουρό μαλλί του, που έμοιαζε με περούκα, το ξεχωριστό μουστάκι του, το πιάνο και τη φωνή δυναμίτη άκουγε στο όνομα Little Richard. Το πραγματικό του όνομα ήταν Richard Penniman. Ένας αληθινός σόουμαν. Στις περισσότερες συναυλίες του το κοινό παραληρούσε με τους ξέφρενους ρυθμούς του, οι οποίοι απελευθέρωναν τους τινέιτζερς και ξεχνούσαν τους ανόητους διαχωρισμούς του τότε κατεστημένου.»

Ο Richard Wayne Penniman [Ρίτσαρντ Γουέιν Πένιμαν] (1932–2020), γνωστός ως Little Richard [Λίτλ Ρίτσαρντ], υπήρξε Αμερικανός τραγουδιστής, πιανίστας και τραγουδοποιός της ροκ εντ ρολ. Το παράθεμα προβάλλει την εκκεντρική περσόνα, την ένταση της ερμηνείας και την παροξυσμική ανταπόκριση του κοινού, στοιχεία που συγκροτούν το πρότυπο του μουσικού σόου μαν.

Αλεξίου, Γ. (202, 16 Δεκεμβρίου). Λίτλ Ρίτσαρντ: Ο σόουμαν που όλοι ζήλεψαν και κάτι αντέγραψαν από αυτόν. Ogdoo.gr.

www.ogdoo.gr...

Quote Icon

«Τραγουδίστρια, χορεύτρια, ηθοποιός, μουσικός, ζωγράφος και μοντέλο, το «τρομερό παιδί της παγκόσμιας μουσικής σκηνής», η «μούσα των μεγάλων δημιουργών», η «μεγαλύτερη σόουγουμαν του πλανήτη», η εκρηκτική Ούτε Λέμπερ επιστρέφει στην Ελλάδα.»

Η Ute Gertrud Lemper [Ούτε Γκέρτρουντ Λέμπερ] (1963–) είναι Γερμανίδα τραγουδίστρια, ηθοποιός και ερμηνεύτρια του καμπαρέ και του μουσικού θεάτρου. Το προωθητικό κείμενο αναδεικνύει την πολυσχιδή καλλιτεχνική της ιδιότητα και χρησιμοποιεί ρητά τον χαρακτηρισμό σόου γούμαν, συνδέοντας τον όρο με τη σύζευξη τραγουδιού, χορού, υποκριτικής και έντονης σκηνικής περσόνας.

Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. (2012, 3 Μαρτίου). Ute Lemper: «Pirate Jane is back» [ανακοίνωση εκδήλωσης]. www.megaron.gr... per/

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Προωθητικό βίντεο της κινηματογραφικής μουσικής ταινίας Ο μεγαλύτερος σόου μαν [The Greatest Showman]…

Ο Cab Calloway τραγουδάει ζωντανά το 1958, το Minnie the Moocher [Η Μίννη, το παράσιτο],…

Ο Elvis Presley [Έλβις Πρίσλεϋ] σε μια ζωντανή εμφάνιση στο Τουπέλο του Μισισιπή το 1957,…

Η Raffaella Carrà [Ραφαέλλα Καρρά] το 1978, σε μια από τις ανατρεπτικές, για την εποχή,…

«Η κυρία Τουλουμπουκίδου». Απόσπασμα ζωντανής ηχογράφησης από το σόου του Γιώργου Μαρίνου στο νυχτερινό κέντρο…

Ο James Brown [Τζέιμς Μπράουν] τραγουδά το "I got you (I feel good)" [Έχω εσένα…

Ο Michael Jackson [Μάικλ Τζάκσον] το 1997, σε μια από τις πιο χαρακτηριστικές του εμφανίσεις,…

Απόσπασμα από την τηλεοπτική εκπομπή Αλ Τσαντίρι Νιουζ (Alpha, 2006). Ο Τάκης Ζαχαράτος ως καλεσμένος…

Ο Freddie Mercury [Φρέντι Μέρκιουρυ], τραγουδιστής των Queen [Κουήν], ερμηνεύει το "Fat Bottomed Girls" [Στρουμπουλά…

Η Lady Gaga [Λέιντυ Γκάγκα] σε μια από τις εκκεντρικές της εμφανίσεις, τραγουδά το "Paparazzi"…

Η Madonna [Μαντόννα] ανοίγει με το "Vogue" το θέαμα του ημιχρόνου στο Super Bowl της…

Ο Ney Matogrosso [Νέι Ματογκρόσσο] ερμηνεύει το "Tico-tico no fubá" ["Το σπουργίτι στο καλαμποκάλευρο"] του…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Ο William Frederick Cody, γνωστός ως Buffalo Bill, φωτογραφίζεται με τον ηγέτη των Λακότα Sitting…

Ο Harry Houdini [Χάρρυ Χουντίνι], ολόσωμος και αλυσοδεμένος, σε φωτογραφία περ. 1899. Η δημόσια περσόνα…

Χρωμολιθογραφική αφίσα της Strobridge Litho. Co. για το τσίρκο Barnum & Bailey (1900), με τίτλο…

Η Eva Tanguay [Εύα Τάνγκουεϋ] σε εορταστική διαφήμιση στο περιοδικό Variety (28 Δεκεμβρίου 1917). Η…

Φωτογραφία του πολυμελούς θιάσου των Whitman Sisters (1928). Υπό τη διεύθυνση της Mabel Whitman, το…

Αφίσα του Zig, ψευδωνύμου του Louis Gaudin [Λουί Γκωντέν], για τη revue Το Παρίσι που…

Η Ζωζώ Σαπουντζάκη, με ενδυμασία από φτερά και στρας, χαρακτηριστική της περσόνας που της χάρισε…

Ο Valentino Liberace [Βαλεντίνο Λιμπεράτσε] (1919–1987), Αμερικανός πιανίστας και διασκεδαστής, σε φωτογραφία του Alan Light…

βασική

George-Graves, N. (1999). The Royalty of Negro Vaudeville: The Whitman Sisters and the Negotiation of Race, Gender and Class in African American Theater, 1900–1940. New York: St. Martin's Press.

Glenn, S. A. (2000). Female Spectacle: The Theatrical Roots of Modern Feminism. Cambridge, MA: Harvard University Press.

Harris, N. (1973). Humbug: The Art of P. T. Barnum. Boston: Little, Brown.

Kunhardt, P. B. Jr., Kunhardt, P. B. III, & Kunhardt, P. W. (1995). P. T. Barnum: America's Greatest Showman. New York: Alfred A. Knopf.

Lewis, R. M. (Επιμ.) (2003). From Traveling Show to Vaudeville: Theatrical Spectacle in America, 1830–1910. Baltimore, London: Johns Hopkins University Press.

Monod, D. (2020). Vaudeville and the Making of Modern Entertainment, 1890–1925. Chapel Hill: University of North Carolina Press.

Pyron, D. A. (2000). Liberace: An American Boy. Chicago: University of Chicago Press.

Warren, L. S. (2005). Buffalo Bill's America: William Cody and the Wild West Show. New York: Alfred A. Knopf.

Δαλιανούδη, Ρ. (2023). Η μουσική ως θέαμα στην ιδιωτική τηλεόραση (1990–2020): μουσικές και κοινωνικές προεκτάσεις. Στο Β. Βαμβακάς & Γ. Πασχαλίδης (Επιμ.), Το κουτί: εικόνες της σύγχρονης Ελλάδας στην ιδιωτική τηλεόραση (σσ. 212–225). Αθήνα: Οξύ, Brainfood.

συμπληρωματική

Abjorensen, N. (2017). Historical Dictionary of Popular Music. Lanham: Rowman & Littlefield.

Cullen, F., Hackman, F., & McNeilly, D. (2007). Vaudeville Old and New: An Encyclopedia of Variety Performers in America (τόμ. 1). New York, London: Routledge.

Slide, A. (2012). The Encyclopedia of Vaudeville. Jackson: University Press of Mississippi.

Δημότση, Δ. (2023, 5 Νοεμβρίου). Ζωζώ Σαπουντζάκη: η «Βασίλισσα της Νύχτας» μας μιλάει για όλη την πορεία της ζωής και της καριέρας της. Er Mag. ermionidamagazine.com...

Μηχανή του Χρόνου (2024, 18 Ιουνίου). Ο μοναχικός σόουμαν Γιώργος Μαρίνος και ο μεγάλος έρωτας της ζωής του. News24/7. www.news247.gr...

Πιτσόλη, Ε. (2021, 6 Ιουλίου). Το φαινόμενο Ραφαέλα Καρά. eirinika.gr. www.eirinika.gr...

Τσαστσιόγλου, Δ. (2020, 14 Ιουλίου). Τάκης Ζαχαράτος: ο showman με τα πολλά πρόσωπα. Mikrofwno.gr. mikrofwno.gr...

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. σόου μαν, σόου γούμαν. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/σόου-μαν-σόου-γούμαν

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «σόου μαν, σόου γούμαν». Ανακτήθηκε 30 September 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/σόου-μαν-σόου-γούμαν.

MLA

«σόου μαν, σόου γούμαν». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 30 September 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/σόου-μαν-σόου-γούμαν.

1326