Thymele Logo
Search

ανταρτοπολεμικό θέατρο [ουσ. ουδ.]

Articles Icon 2
Videos Icon 6
Videos Icon 2
[1]

Ορισμός

Μορφή στρατευμένου θεάτρου που πρωτοεμφανίστηκε στις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1960, το οποίο, μέσω ακτιβιστικών παρεμβάσεων στον δημόσιο χώρο, επιδιώκει την ενεργό συμμετοχή στην πολιτική ζωή ή τη στήριξη απελευθερωτικών αγώνων ενός λαού ή μιας κοινωνικής ομάδας.

Ανάπτυξη

Ο όρος επινοήθηκε το 1965 από τον Peter Berg [Πήτερ Μπεργκ], μέλος της αμερικανικής ριζοσπαστικής θεατρικής ομάδας San Francisco Mime Troupe. Ο Ronald Guy Davis [Ρόναλντ Γκάι Ντέιβις], ιδρυτής και καλλιτεχνικός διευθυντής της ομάδας, αποδίδει την έμπνευση για τον όρο στα γραπτά και την επαναστατική δράση του Ernesto Che Guevara [Ερνέστο Τσε Γκεβάρα], ενώ η λέξη guerrilla παραπέμπει, επίσης, και στις τεχνικές ανταρτοπολέμου που χρησιμοποιούσαν οι Βορειοβιετναμέζοι στον Πόλεμο του Βιετνάμ. Η καλλιτεχνική δράση της ομάδας, η οποία αξιοποιούσε αισθητικά την κωμική και σατιρική φόρμα της κομμέντια ντελλ άρτε, στόχευε στην έκφραση αντιπολεμικών θέσεων και στη στήριξη του κινήματος για τα πολιτικά δικαιώματα. Στενά συνδεδεμένα με την San Francisco Mime Troupe υπήρξαν τα μέλη της ακτιβιστικής ομάδας Diggers, η οποία δραστηριοποιήθηκε την περίοδο 1966-1968, πραγματοποιώντας καλλιτεχνικές παρεμβάσεις που συνδύαζαν στοιχεία επιτέλεσης, χάπενινγκ και θεάτρου δρόμου. Παράλληλα, παρόμοιες καλλιτεχνικές πρακτικές εφάρμοζε η ομάδα Youth International Party / Yippies [Διεθνές Κόμμα Νεολαίας], η οποία ιδρύθηκε το 1967 στη Νέα Υόρκη από τον Abbie Hoffman [Άμπι Χόφμαν], καθώς και η ομάδα El Teatro Campesino [Αγροτικό Θέατρο], που ιδρύθηκε το 1965 στην Καλιφόρνια από τον Luis Valdez [Λουίς Βαλντές].


Οι ρίζες του ανταρτοπολεμικού θεάτρου εντοπίζονται στο αγωνιστικό-προπαγανδιστικό θέατρο αγκίτ-προπ, στο κίνημα του Νταντά και στις πρακτικές πολιτικού ακτιβισμού. Παράλληλα, άντλησε έμπνευση από το πολιτικό θέατρο της θεατρικής ομάδας Living Theatre των Judith Malina [Τζούντιθ Μαλίνα] και Julian Beck [Τζούλιαν Μπεκ], του Theatre Workshop της Joan Littlewood [Τζόαν Λίτλγουντ], του Roger Planchon [Ροζέ Πλανσόν] και του Berliner Ensemble [Μπερλίνερ Ανσάμπλ] των Helene Weigel [Χέλενε Βάιγγελ] και Bertolt Brecht [Μπέρτολτ Μπρεχτ].


Κύρια χαρακτηριστικά του είναι:

  • η εστίαση σε θέματα κοινωνικού, πολιτικού και περιβαλλοντικού προβληματισμού,
  • ο αυθόρμητος, αιφνιδιαστικός, αντισυμβατικός και αυτοσχεδιαστικός χαρακτήρας,
  • η χρήση δημόσιων χώρων (όπως δρόμοι, πλατείες και πάρκα) ως σκηνής,
  • η αξιοποίηση ευέλικτων και καθημερινών αντικειμένων ως σκηνικού εξοπλισμού,
  • η ενεργή συμμετοχή και εμπλοκή του κοινού στα δρώμενα,
  • η στόχευση στην ενθάρρυνση της αλληλεγγύης και της συλλογικής δράσης για κοινωνική αλλαγή.


Στο πλαίσιο της σύγχρονης τέχνης της επιτέλεσης, ο ίδιος ο όρος, αλλά και τεχνικές του ανταρτοπολεμικού θεάτρου, χρησιμοποιούνται από τη φεμινιστική καλλιτεχνική και ακτιβιστική συλλογικότητα Guerrilla Girls, η οποία ιδρύθηκε το 1985 στη Νέα Υόρκη, με σκοπό την αποκάλυψη των έμφυλων και φυλετικών ανισοτήτων στον χώρο της τέχνης και του πολιτισμού.


Στην Ελλάδα, η απόδοση του όρου “guerrilla theatre” ως «αντάρτικο θέατρο» είναι αδόκιμη και εσφαλμένως συγχέει το ανταρτοπολεμικό θέατρο με το «θέατρο του βουνού» — τη θεατρική δραστηριότητα που ανέπτυξαν οι θίασοι του ΕΛΑΣ και της ΕΠΟΝ στις ελεύθερες ορεινές περιοχές της Ηπείρου και της Θεσσαλίας κατά τη διάρκεια της Κατοχής και της Εθνικής Αντίστασης. Πρέπει να καταστεί σαφές ότι τα δύο φαινόμενα διαφέρουν ιστορικά, κοινωνικά και αισθητικά.

Αγγλικά
guerrilla theatre
Γαλλικά
théâtre de guérrilla, le
Γερμανικά
Guerillatheater, das
Ιταλικά
teatro di guerriglia, il

Σχετικοί όροι

θέατρο των καταπιεσμένων, θέατρο φόρουμ, πολιτικό θέατρο, ιδεολογικό θέατρο, στρατευμένη τέχνη, προπαγανδιστικό θέατρο

Μη προτεινόμενοι όροι

αντάρτικο θέατρο, θέατρο του βουνού, θέατρο του ΕΑΜ

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"Guerrilla Theater was not intended to be a call to arms, but to a cultural revolt aimed at replacing discredited American values and norms. As Davis phrased it, 'There is a vision in this theater, and it is to continue presenting moral plays and to confront hypocrisy in the society.' What stands out from Davis's intentions in 1965 is his desire to mobilize a corps of politicized artists to act as the vanguard of an American cultural revolution".


«Το ανταρτοπολεμικό θέατρο δεν αποσκοπούσε σε κάλεσμα στα όπλα, αλλά σε μια πολιτιστική εξέγερση με στόχο την αντικατάσταση των απαξιωμένων αμερικανικών αξιών και προτύπων. Όπως το διατύπωσε ο Davis, "Υπάρχει ένα όραμα σε αυτό το θέατρο, και αυτό είναι να συνεχίσουμε να παρουσιάζουμε ηθικά έργα και να ξεμπροστιάζουμε την υποκρισία της κοινωνίας". Αυτό που ξεχωρίζει από τις προθέσεις του Davis το 1965 είναι η επιθυμία του να κινητοποιήσει ένα σώμα πολιτικοποιημένων καλλιτεχνών που θα λειτουργούσαν ως πρωτοπορία μιας αμερικανικής πολιτιστικής επανάστασης».

Αναφορά στη βασική στόχευση του αντάρτικου θέατρου, όπως εκφράστηκε μέσω της ομάδας San Francisco Mime Troupe και του ιδρυτή της R.G. Davis.

Doyle, M. W. (2013). Staging the revolution: Guerrilla theater as a countercultural practice, 1965-68. In Imagine nation: The American Counterculture of the 1960s and '70s (pp. 71–97). www.diggers.org...

Quote Icon

"Social theatre is a risky business, both aesthetically and politically: assuming that the difficulties of style and content have been solved, the stage success can be closed because of "fire violations," obscenity, or even parking on the grass. What do you do then? You roll with the punches, play all fields, learn the law, join the ACLU, become equipped to pack up and move quickly when you're outnumbered. Never engage the enemy head on. Choose your fighting ground; don't be forced into battle over the wrong issues. Guerrilla theatre travels light and makes friends of the populace".


«Το κοινωνικό θέατρο είναι μια υπόθεση υψηλού ρίσκου, τόσο αισθητικά όσο και πολιτικά: ακόμη κι ξεπεραστούν τα προβλήματα ύφους και περιεχομένου, η επιτυχία στη σκηνή μπορεί να διακοπεί, λόγω "παραβιάσεων πυρασφάλειας", προσβολής δημοσίας αιδούς ή ακόμη και παράνομου παρκαρίσματος στο γρασίδι. Τι κάνεις τότε; Προσαρμόζεσαι, κινείσαι σε όλα τα μέτωπα, μαθαίνεις τον νόμο, γίνεσαι μέλος της AC.L.U. [Ένωση για τις Αστικές Ελευθερίες], εξοπλίζεσαι, ώστε να μπορείς να τα μαζεύεις και να φεύγεις γρήγορα, όταν μειονεκτείς αριθμητικά. Ποτέ μην συγκρούεσαι μετωπικά με τον εχθρό. Διάλεξε το πεδίο μάχης σου — μην εξαναγκάζεσαι να πολεμήσεις για λάθος ζητήματα. Το ανταρτοπολεμικό θέατρο κινείται ευέλικτα και γίνεται φίλος του λαού».

Απόσπασμα από το μανιφέστο Guerrilla theatre του ιδρυτή της ομάδας San Francisco Mime Troupe, R.G. Davis.

Davis, R. G. (1966). Guerrilla theatre. Tulane Drama Review, 10(4), 130–136, 131-132.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Παλαιστινιακό ανταρτοπολεμικό θέατρο στην πόλη Jenin.

Ο Abbie Hoffman, ιδρυτής της ομάδας Youth International Party / Yippies, αναφέρεται στις πρακτικές του…

Απόσπασμα που αναφέρεται στην καλλιτεχνική δράση της ομάδας Diggers από το ντοκιμαντέρ με τίτλο The…

Ο R.G. Davis, ιδρυτής της ομάδας San Francisco Mime Troupe, αναφέρεται στις προγραμματικές αρχές του…

Η Guerilla Opera ιδρύθηκε το 2007 από τους Aliana de la Guardia [Αλιάνα ντε λα…

Παρουσίαση της δράσης της φεμινιστικής καλλιτεχνικής και ακτιβιστικής συλλογικότητας Guerrilla Girls.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Η θεατρική ομάδα San Francisco Mime Troupe περιόδευσε το 1967 στις ΗΠΑ με τη διασκευή…

Στιγμιότυπο από τη θεατρική παρέμβαση που διοργάνωσε ο Abbie Hoffman στο Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης,…

βασική

Davis, R. G. (1966). Guerrilla theatre. Tulane Drama Review, 10(4), 130–136.

Doyle, M. W. (2013). Staging the revolution: Guerrilla theater as a countercultural practice, 1965-68. In Imagine nation: The American Counterculture of the 1960s and '70s (pp. 71–97). New York: Routledge.

Kohtes, M. M. (1990). Guerrilla theater: Theorie und Praxis des politischen Straßentheaters in den USA (1965–1970). Tübingen: Gunter Narr.

Lesnick, H. (1973). Guerrilla street theatre. New York: Avon Books.

McCoy, C. (2009). Guerrilla theater. In The International Encyclopedia of Revolution and Protest (Vols. 1–2, pp. 1332–1334). Chichester: Wiley-Blackwell.

Schechner, R. (1970). Guerrilla theatre: May 1970. The Drama Review, 14, 163–167.

συμπληρωματική

Bogad, L.M. (2005). Electoral guerrilla theatre: Radical ridicule and social movements. London: Routledge.

Davis, R. G. (1975). The San Francisco Mime Troupe: The First Ten Years. California: Ramparts Press.

Kershaw, B. (1997). Fighting in the streets: Dramaturgies of popular protest, 1968—1989. New Theatre Quarterly, 13(51), 255–276.

Kirby, M. (1975). On political theatre. The Drama Review, 19(2), 129–135.

Kouassi Kouakou, J.-M. (2020). Mise en scène de Îles de Tempête de Bernard B. Dadié par Sidiki Bakaba: Un hymne au théâtre de guérilla. Annales de l’Université de Moundou, Série A-FLASH, 7(4), 251–279.

Motsa, Z. (2008). Voices from the margins: Soyinka's guerrilla theatre, the liberation agent—Forty years on. Muziki, 5(2), 223–249.

Schechner, R. (1967). Theatre & revolution. Salmagundi, 2(2), 11–27.

APA

Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. (n.d.). ανταρτοπολεμικό θέατρο. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/ανταρτοπολεμικό-θέατρο

Chicago

"ανταρτοπολεμικό θέατρο." Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. Accessed 17 April 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/ανταρτοπολεμικό-θέατρο.

1741