Thymele Logo
Search

εφαρμοσμένο θέατρο [ουσ. ουδ.]

Articles Icon 2
Videos Icon 4
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Σύνολο θεατρικών πρακτικών που αναπτύσσονται κατά κανόνα εκτός των καθιερωμένων θεατρικών θεσμών, σε εκπαιδευτικά, κοινωνικά, θεραπευτικά και κοινοτικά πλαίσια, και δίνουν έμφαση στη διαδικασία, με στόχο την ενεργό συμμετοχή κοινοτήτων ή κοινωνικών ομάδων σε εμπειρίες καλλιτεχνικής έκφρασης, μάθησης και αναστοχασμού, καθώς και τον ατομικό και συλλογικό μετασχηματισμό.

Ανάπτυξη

Ο όρος εφαρμοσμένο θέατρο [applied theatre] διαμορφώθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1990 σε πανεπιστημιακά περιβάλλοντα της Αυστραλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου. Λειτούργησε ως περιληπτικός όρος για πρακτικές που έως τότε είχαν διαφορετικές ονομασίες. Το 1991 ομάδα διδασκόντων του Griffith University [Πανεπιστήμιο Γκρίφιθ] τον υιοθέτησε, για να συστεγάσει το θέατρο στην εκπαίδευση, το πειραματικό θέατρο και το θέατρο για την ανάπτυξη. Κοινός παρονομαστής αυτών των πρακτικών είναι η αξιοποίηση του θεάτρου για σκοπούς που υπερβαίνουν την τέχνη καθαυτή.


Οι καταβολές του εφαρμοσμένου θεάτρου ανάγονται στη δεκαετία του 1920. Τότε ο Jacob Levy Moreno [Γιάκομπ Λέβυ Μορένο] πειραματίστηκε στη Βιέννη με το θέατρο του αυθορμητισμού [Stegreiftheater], από το οποίο προήλθε το ψυχόδραμα. Την ίδια εποχή το αγκίτ-προπ και το διδακτικό θέατρο του Bertolt Brecht [Μπέρτολτ Μπρεχτ] αντιμετώπισαν τη σκηνή ως μέσο πολιτικής αγωγής. Το 1965 το Belgrade Theatre [Θέατρο Μπέλγκρεϊντ] του Κόβεντρυ εγκαινίασε τα προγράμματα Theatre in Education (TIE). Τη δεκαετία του 1970 η κριτική παιδαγωγική του Paulo Freire [Πάουλο Φρέιρε] ενέπνευσε το θέατρο των καταπιεσμένων του Augusto Boal [Αουγκούστο Μποάλ]. Το 1974 η εκστρατεία Laedza Batanani στη Μποτσουάνα εγκαινίασε το θέατρο για την ανάπτυξη στην Αφρική. Το 1983 η Pam Schweitzer [Παμ Σβάιτσερ] ίδρυσε στο Λονδίνο το Age Exchange [Ανταλλαγή Ηλικιών], τον πρώτο επαγγελματικό θίασο θεάτρου αναπόλησης.


Στο εφαρμοσμένο θέατρο οι επαγγελματίες του θεάτρου (σκηνοθέτες/σκηνοθέτριες, ηθοποιοί, δραματουργοί, εμψυχωτές/εμψυχώτριες) αναλαμβάνουν κατά κανόνα την εμψύχωση της διαδικασίας και διασφαλίζουν ένα ασφαλές, υποστηρικτικό και δημιουργικό πλαίσιο. Οι συμμετέχοντες/συμμετέχουσες είναι συνήθως μη επαγγελματίες: μέλη κοινοτήτων, άτομα από ευάλωτες κοινωνικές ομάδες ή πολίτες που καλούνται να εμπλακούν ενεργά. Η διάκριση μεταξύ ηθοποιού και θεατή/θεάτριας αμβλύνεται ή καταργείται, προς όφελος της συλλογικής δημιουργίας και της συνδιαμόρφωσης του νοήματος. Οι τεχνικές του αντλούνται κυρίως από τον αυτοσχεδιασμό, το θέατρο της επινόησης και το θέατρο τεκμηρίωσης. Προσαρμόζονται στο εκάστοτε πλαίσιο: σχολεία, νοσοκομεία, φυλακές, δομές φροντίδας ηλικιωμένων, δομές φιλοξενίας προσφύγων.


Το εφαρμοσμένο θέατρο συγκροτεί διεπιστημονικό πεδίο. Σε αυτό διασταυρώνονται οι θεατρικές σπουδές, η παιδαγωγική, η κοινωνιολογία και η ψυχολογία, με γνώμονα τη συμμετοχικότητα, τον διάλογο και την κοινωνική δικαιοσύνη. Η Judith Ackroyd [Τζούντιθ Άκροϋντ] (2000) πρότεινε τη χαρτογράφηση του πεδίου σε δύο άξονες, τη συμμετοχή και τον μετασχηματισμό. Ο James Thompson [Τζαίημς Τόμσον] στο Applied Theatre: Bewilderment and Beyond [Εφαρμοσμένο θέατρο: Αμηχανία και υπέρβαση] (2003) και η Helen Nicholson [Έλεν Νίκολσον] στο Applied Drama: The Gift of Theatre [Εφαρμοσμένο δράμα: Το δώρο του θεάτρου] (2005) εξέτασαν κριτικά ζητήματα δεοντολογίας, εξουσίας και αμοιβαιότητας. Στο Performance Affects [Τα θυμικά της επιτέλεσης] (2009) ο Thompson αμφισβήτησε την έμφαση στα μετρήσιμα αποτελέσματα και ανέδειξε την αισθητική εμπειρία, τη χαρά και την ομορφιά.


Το εφαρμοσμένο θέατρο περιλαμβάνει ευρύ φάσμα μορφών: το θέατρο στην εκπαίδευση, το θέατρο των καταπιεσμένων, το θέατρο της κοινότητας, το θέατρο για την ανάπτυξη [theatre for development], το θέατρο στη φυλακή, το μουσειακό θέατρο, το θέατρο αναπόλησης, το θέατρο για την αγωγή υγείας [theatre in health education], το εθνόδραμα και το κοινωνιόδραμα. Σε όμορο έδαφος κινούνται η δραματοθεραπεία και το ψυχόδραμα, με ρητά θεραπευτική στόχευση.


Από τις αρχές του 21ου αιώνα το πεδίο γνώρισε διεθνή άνθηση, στην οποία συνέβαλαν και θίασοι με μακρά διαδρομή. Ενδεικτικά παραδείγματα:

  • Ο θίασος Τζάνα Σανσκρίτι [Jana Sanskriti] εφαρμόζει από το 1985 το θέατρο φόρουμ σε αγροτικές κοινότητες της Δυτικής Βεγγάλης.
  • Οι Cardboard Citizens ιδρύθηκαν στο Λονδίνο το 1991 από τον Adrian Jackson [Έηντριαν Τζάκσον] και συνεργάζονται με άστεγους ανθρώπους.
  • Το Phosphoros Theatre εντάσσει από το 2015 στη σκηνική πράξη πρόσφυγες και αιτούντες/αιτούσες άσυλο.


Στην Ελλάδα οι πρακτικές του εφαρμοσμένου θεάτρου πολλαπλασιάστηκαν κατά τα χρόνια της οικονομικής και της προσφυγικής κρίσης. Η ίδια λογική επεκτείνεται και σε άλλες παραστατικές τέχνες. Λόγου χάριν το πρόγραμμα Dance for PD, που ξεκίνησε το 2001 ως συνεργασία του Mark Morris Dance Group [Ομάδα Χορού Μαρκ Μόρρις] με το Brooklyn Parkinson Group [Ομάδα Πάρκινσον του Μπρούκλιν], αξιοποιεί τον χορό για άτομα με νόσο Πάρκινσον.

Αγγλικά
applied theatre
Γαλλικά
théâtre appliqué, le; théâtre d'intervention sociale, le.
Γερμανικά
angewandte Theater, das
Ιταλικά
teatro sociale, il / teatro applicato, il

Συνώνυμα

κοινωνικό θέατρο, εφαρμοσμένο δράμα

Σχετικοί όροι

θεατροπαιδαγωγική, θέατρο playback, αυτολεξεί θέατρο, ηθο-θεατής / ηθο-θεάτρια, θεραπεία τέχνης, ακτιβισμός, τέχνη κοινωνικής δέσμευσης

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Εφαρμοσμένα είδη

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

«Ο ευρύτερα γνωστός ίσως όρος για το κοινωνικά στοχευμένο θέατρο/δράμα είναι το Εφαρμοσμένο Θέατρο. [...] Η έννοια του Εφαρμοσμένου Θεάτρου [...] λειτουργεί ενοποιητικά, συστεγάζοντας όλες τις οργανωμένες πρακτικές που χρησιμοποιούν το θέατρο για να διαπραγματευθούν και να διαχειριστούν κάτι πέρα από την τέχνη καθαυτή, καθώς και για να προωθήσουν θετικές κοινωνικές και κοινωνικοποιητικές διαδικασίες σε συγκεκριμένες κοινότητες ή/και κοινωνικές, πολιτισμικές ή άλλες ομάδες.»

Η Μυρτώ Πίγκου-Ρεπούση προσεγγίζει το εφαρμοσμένο θέατρο ως περιληπτικό όρο, που συστεγάζει τις οργανωμένες πρακτικές που αξιοποιούν το θέατρο για σκοπούς πέρα από την τέχνη καθαυτή. Κριτήριο της ένταξης είναι η κοινωνική στόχευση, δηλαδή η προώθηση θετικών κοινωνικών και κοινωνικοποιητικών διαδικασιών σε συγκεκριμένες κοινότητες και ομάδες. Η οριοθέτηση προέρχεται από μελέτη που χαρτογραφεί το πεδίο του εκπαιδευτικού δράματος και αναδεικνύει τη στενή σχέση του εφαρμοσμένου θεάτρου με το θέατρο στην εκπαίδευση.

Πίγκου-Ρεπούση, Μ. (2019). Εκπαιδευτικό δράμα: Από το θέατρο στην εκπαίδευση. Θεωρητική χαρτογράφηση του πεδίου. Αθήνα: Καστανιώτης. Βλ. σ. 180.

Quote Icon

"Applied theatre happens within a new theatron where not only viewing happens, but where a new pedagogy is being taught, a pedagogy which asserts that viewing is not enough. [...] We need to act upon our viewing as means of transforming the kind of world we live in."


«Το εφαρμοσμένο θέατρο συντελείται μέσα σε ένα νέο "θέατρον" (δηλαδή σε έναν νέο τόπο θέασης), όπου δεν λαμβάνει χώρα μόνο η θέαση, αλλά διδάσκεται μια νέα παιδαγωγική, μια παιδαγωγική που υποστηρίζει ότι η θέαση δεν αρκεί. [...] Οφείλουμε να δράσουμε με βάση όσα βλέπουμε, ως μέσο για να μετασχηματίσουμε τον κόσμο στον οποίο ζούμε.»

Ο Philip Taylor [Φίλιπ Τέυλορ] ανατρέχει στην αρχαία ελληνική έννοια του θεάτρου ως τόπου θέασης, για να περιγράψει τη μετατόπιση που επιφέρει το εφαρμοσμένο θέατρο. Η θέαση δεν αρκεί πλέον: οι συμμετέχοντες/συμμετέχουσες καλούνται να δράσουν πάνω σε όσα παρακολουθούν, ώστε η θεατρική εμπειρία να μετατραπεί σε παιδαγωγική πράξη. Η θέση αυτή συνομιλεί με την κριτική παιδαγωγική του Paulo Freire [Πάουλο Φρέιρε], που διατρέχει το πεδίο από τις απαρχές του.

Taylor, P. (2003). Applied theatre: Creating transformative encounters in the community. Portsmouth, NH: Heinemann. Βλ. σ. 38.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Το Baycrest [Μπέυκρεστ], ακαδημαϊκό κέντρο επιστημών υγείας του Τορόντο με εστίαση στη γήρανση, παρουσιάζει…

Ρεπορτάζ της UNHCR [Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες] για την παράσταση All the…

Το πρόγραμμα Dance for PD [Χορός για τη νόσο Πάρκινσον] ξεκίνησε το 2001 στο Μπρούκλιν,…

Ο Michael Balfour [Μάικλ Μπάλφουρ], από τους κύριους θεωρητικούς του εφαρμοσμένου θεάτρου, παρουσιάζει…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Αναμνηστική επιγραφή για το Stegreiftheater [Θέατρο του αυθορμητισμού] του Jacob Levy Moreno [Γιάκομπ Λέβυ Μορένο]

Μέλη του θιάσου αγκίτ-προπ Rote Raketen [Κόκκινοι Πύραυλοι] παρατάσσονται με φιμωμένα στόματα μπροστά στα γραφεία…

Εξώφυλλο του εντύπου της δίγλωσσης παράστασης Routes [Διαδρομές] (1997) του Age Exchange [Ανταλλαγή…

Η Cathy Owen [Κάθυ Όουεν] και η Hayley Wareham [Χέηλυ Γουέρεμ] στην παράσταση θεάτρου φόρουμ

βασική

Ackroyd, J. (2000). Applied theatre: Problems and possibilities. Applied Theatre Researcher, 1.

Balfour, M., & Freebody, K. (2018). Theories of change: Cultural value and applied theatre. Στο K. Freebody, M. Balfour, M. Finneran, & M. Anderson (Επιμ.), Applied theatre: Understanding change (σσ. 19–31). Cham: Springer. doi.org...

Bisiaux, L. (2022). Théâtre appliqué et bien-être au travail : quels enjeux du programme de recherche TASI ? TransMigrARTS, 1, σσ. 82–95. doi.org...

Chamberlain, F., Daboo, J., Giesekam, G., Kramer, A., McNamara, C., Nicholson, H., Somers, J., Thompson, J., & Taylor, P. (2006). Applied theatre/drama: An e-debate in 2004. Research in Drama Education, 11/1, σσ. 90–95. doi.org...

Etherton, M., & Prentki, T. (2006). Drama for change? Prove it! Impact assessment in applied theatre. Research in Drama Education, 11/2, σσ. 139–155. doi.org...

Gkerlektsi, T., & Dimaki-Zora, M. (2021). Applied theatre in Greece: Skipping from crisis to crisis. Journal of Literary Education, 5, σσ. 144–161. doi.org...

Hughes, J., & Nicholson, H. (Επιμ.). (2016). Critical perspectives on applied theatre. Cambridge: Cambridge University Press. doi.org...

Iacobone, P. (2014). Applied theatre e teatro sociale: L'estetica del teatro fuori dal teatro. Iperstoria, 3. doi.org...

Nicholson, H. (2005). Applied drama: The gift of theatre. Basingstoke: Palgrave Macmillan.

Prendergast, M., & Saxton, J. (2013). Applied drama: A facilitator's handbook for working in community. Bristol & Chicago: Intellect.

Prendergast, M., Saxton, J., & Kandil, Y. (Επιμ.). (2024). Applied theatre: International case studies and challenges for practice (3η έκδ.). Bristol & Chicago: Intellect.

Prentki, T., & Abraham, N. (Επιμ.). (2021). The applied theatre reader (2η έκδ.). London & New York: Routledge. doi.org...

Taylor, P. (2003). Applied theatre: Creating transformative encounters in the community. Portsmouth, NH: Heinemann.

Thompson, J. (2003). Applied theatre: Bewilderment and beyond. Oxford: Peter Lang.

Thompson, J. (2009). Performance affects: Applied theatre and the end of effect. Basingstoke: Palgrave Macmillan.

Tilley, E. (2024). Applied theatre as transdisciplinary research: JustUs and the quest for second-order change. Research in Drama Education: The Journal of Applied Theatre and Performance, 29/1, σσ. 214–232. doi.org...

συμπληρωματική

Balme, C. B. (2008). The Cambridge introduction to theatre studies. Cambridge: Cambridge University Press.

Kosti, K. (2019). Reminiscence drama in an ageing world. Critical Stages, 20. www.critical-stages.org...

Nicholson, H. (2011). Applied drama/theatre/performance. Στο S. Schonmann (Επιμ.), Key concepts in theatre/drama education (σσ. 241–247). Rotterdam: Sense Publishers.

Πίγκου-Ρεπούση, Μ. (2019). Εκπαιδευτικό δράμα: Από το θέατρο στην εκπαίδευση. Θεωρητική χαρτογράφηση του πεδίου. Αθήνα: Καστανιώτης.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. εφαρμοσμένο θέατρο. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/εφαρμοσμένο-θέατρο

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «εφαρμοσμένο θέατρο». Ανακτήθηκε 20 November 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/εφαρμοσμένο-θέατρο.

MLA

«εφαρμοσμένο θέατρο». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 20 November 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/εφαρμοσμένο-θέατρο.

1388