Thymele Logo
Search

δεδομένες συνθήκες [ουσ. θηλ.]

Articles Icon 3
Videos Icon 4
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Σύνολο των δεδομένων του δραματικού κειμένου (πλοκή, γεγονότα, τόπος και χρόνος της δράσης, προϊστορία και σχέσεις των προσώπων, κοινωνικοϊστορικό πλαίσιο) και των επιλογών της παράστασης (σκηνοθετική ανάγνωση, σκηνογραφία, κοστούμια, φωτισμός, ήχος), τα οποία ο/η ηθοποιός λαμβάνει υπόψη, κατά το σύστημα υποκριτικής του Κωνσταντίν Στανισλάφσκι [Konstantin Stanislavski], ως πλαίσιο που δικαιολογεί και κατευθύνει τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τη σκηνική δράση του δραματικού προσώπου.

Ανάπτυξη

Ο όρος δεδομένες συνθήκες αποδίδει τα ρωσικά предлагаемые обстоятельства [predlagaemye obstoyatel'stva], κατά λέξη «προτεινόμενες συνθήκες». Ο Κωνσταντίν Στανισλάφσκι [Konstantin Stanislavski] τον άντλησε από τη ρήση του Αλεξάντρ Πούσκιν [Aleksandr Pushkin] (1830) για την «αλήθεια των παθών» και την «αληθοφάνεια των συναισθημάτων σε υποτιθέμενες συνθήκες». Αντικατέστησε το «υποτιθέμενες» με το «προτεινόμενες» και ανέπτυξε την έννοια στο πρώτο μέρος του έργου Η δουλειά του ηθοποιού με τον εαυτό του [Работа актёра над собой, 1938]. Η απόδοση «δεδομένες» αντιστοιχεί στο αγγλικό given circumstances και αναδεικνύει ότι οι συνθήκες δίνονται στον/στην ηθοποιό· οι ελληνικές μεταφράσεις χρησιμοποιούν και τους δύο τύπους. Ο Στανισλάφσκι συνέδεσε άρρηκτα τις δεδομένες συνθήκες με το μαγικό εάν: το εάν θέτει σε κίνηση τη φαντασία του/της ηθοποιού και οι συνθήκες την αναπτύσσουν, δικαιολογώντας τη συμπεριφορά του δραματικού προσώπου τόσο σε κάθε σκηνή όσο και στο σύνολο του έργου.


Οι δεδομένες συνθήκες που απορρέουν από το δραματικό κείμενο αφορούν την πλοκή, τα γεγονότα, τον δραματικό τόπο και χρόνο, την εποχή, την προϊστορία της υπόθεσης και τις συνθήκες ζωής των προσώπων. Ένα μέρος τους δηλώνεται στον διάλογο και στις σκηνικές οδηγίες· το υπόλοιπο το συμπληρώνει ο/η ηθοποιός με τη φαντασία του/της. Στον Βυσσινόκηπο [Вишнёвый сад, 1904] του Άντον Τσέχωφ [Anton Chekhov], για παράδειγμα, ο πλειστηριασμός του κτήματος διεξάγεται εκτός σκηνής την ώρα που η Ρανιέφσκαγια παραθέτει χορό στην τρίτη πράξη, και καθορίζει κάθε κίνηση και κάθε φράση της. Η ρωσική παιδαγωγική της υποκριτικής, ιδίως η σχολή του Γκεόργκυ Τοβστονόγκοφ [Georgy Tovstonogov], οργανώνει τις συνθήκες αυτές σε τρεις ομόκεντρους κύκλους, από το άμεσο προς το ευρύτερο:

  • Μικρός κύκλος: ό,τι συμβαίνει στο δραματικό πρόσωπο την τρέχουσα στιγμή (χρόνος, τόπος, συνομιλητής ή συνομιλήτρια, άμεση ανάγκη).
  • Μεσαίος κύκλος: η γενική κατάσταση της ζωής του (φύλο, ηλικία, οικογένεια, επάγγελμα, κοινωνική θέση, προηγούμενες εμπειρίες).
  • Μεγάλος κύκλος: το ευρύτερο περιβάλλον του (πόλη, χώρα, ιστορική περίοδος, πολιτική κατάσταση).


Οι δεδομένες συνθήκες λειτουργούν ως κινητήρια δύναμη της δράσης: το δραματικό πρόσωπο πράττει με συγκεκριμένο τρόπο επειδή βρίσκεται μέσα σε αυτές. Γι' αυτό η ανάλυσή τους αποτελεί κεντρική εργασία του/της ηθοποιού και του σκηνοθέτη / της σκηνοθέτριας. Στην ενεργητική ανάλυση της Μαρίας Κνέμπελ [Maria Knebel], όπως εκτίθεται στο Περί της ενεργητικής ανάλυσης του έργου και του ρόλου [О действенном анализе пьесы и роли, 1959], η νοερή διερεύνηση των γεγονότων και των συνθηκών προηγείται των αυτοσχεδιασμών. Σε επίπεδο σκηνής, τα ερωτήματα για το δραματικό πρόσωπο αφορούν:

  • Τον υλικό κόσμο: πότε (ώρα, ημέρα, εποχή, έτος) και πού (εσωτερικός ή εξωτερικός, οικείος ή ξένος χώρος) διαδραματίζεται η σκηνή, ποια αντικείμενα υπάρχουν και πώς σχετίζεται το πρόσωπο με αυτά.
  • Τον ψυχολογικό κόσμο: τι συνέβη αμέσως πριν, ποιες προσδοκίες έχει.
  • Τον διαπροσωπικό κόσμο: πώς επηρεάζουν τα άλλα πρόσωπα τους στόχους του, τι γνωρίζει γι' αυτά, πώς επιθυμεί να το αντιλαμβάνονται.

Με βάση τις απαντήσεις ο/η ηθοποιός προσδιορίζει τον στόχο του δραματικού προσώπου, ο οποίος πραγματώνεται σκηνικά μέσα από αλληλουχία επιμέρους δράσεων.


Στο πλαίσιο της παραγωγής, οι δεδομένες συνθήκες περιλαμβάνουν επίσης την ανάγνωση του έργου από τους συντελεστές και τις συντελέστριες, τη σκηνική κίνηση, τη σκηνογραφία, τα κοστούμια, τον φωτισμό και τον ήχο. Ο Στανισλάφσκι τα απαρίθμησε ρητά ως δεδομένα που «προτείνονται» στον/στην ηθοποιό, για να τα αποδεχθεί και να τα δικαιολογήσει με τη φαντασία του/της.


Η έννοια αποτέλεσε θεμέλιο για τους δασκάλους και τις διδασκάλισσες που μετέφεραν το σύστημα στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπως οι Lee Strasberg [Λη Στράσμπεργκ] (A Dream of Passion [Ένα όνειρο πάθους], 1987), Sanford Meisner [Σάνφορντ Μάισνερ] (Sanford Meisner on Acting [Ο Σάνφορντ Μάισνερ για την υποκριτική], 1987) και Uta Hagen [Ούτα Χάγκεν] (Respect for Acting [Σεβασμός για την υποκριτική], 1973). Η Stella Adler [Στέλλα Άντλερ], μετά τη μαθητεία της κοντά στον Στανισλάφσκι στο Παρίσι το 1934, μετατόπισε το βάρος από τη συναισθηματική μνήμη στις δεδομένες συνθήκες και στη φαντασία. Στο The Art of Acting [Η τέχνη του ηθοποιού, 2000] ανέδειξε την κοινωνική και οικονομική κατάσταση, τη θρησκεία, την ηθική και την πολιτική της εποχής του χαρακτήρα.


Στο μουσικό θέατρο η παρτιτούρα προσθέτει ένα ακόμη στρώμα συνθηκών, καθώς το τέμπο, ο ρυθμός και η δυναμική οριοθετούν τη σκηνική δράση. Ο Στανισλάφσκι εφάρμοσε την αρχή αυτή στο Στούντιο Όπερας, για παράδειγμα στον Ευγένιο Ονιέγκιν [Евгений Онегин] του Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι [Pyotr Ilyich Tchaikovsky] (1922).


Η ανάλυση των δεδομένων συνθηκών καθιερώθηκε επίσης στην υποκριτική για τον κινηματογράφο, στο θέατρο στην εκπαίδευση και στη δραματοθεραπεία.

Εναλλακτικές Εκδοχές

προτεινόμενες συνθήκες
Αγγλικά
given circumstances
Γαλλικά
circonstances données, les
Γερμανικά
gegebenen Umstände, die
Ιταλικά
circostanze date, le

Σχετικοί όροι

υπερστόχος, εμπόδιο, ψυχολογικό παίξιμο, ψυχολογικός ρεαλισμός, ρεαλιστικό θέατρο, φανταστικός ρεαλισμός, παιχνίδι ρόλων

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Εφαρμοσμένα είδη

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

«Ας προσπαθήσουμε να αναπαραστήσουμε ένα παρόμοιο πείραμα. Βρισκόμαστε σε μια τάξη και δουλεύουμε. Αυτό είναι αληθινό. Ας υποθέσουμε ότι τα έπιπλα, η τάξη, όλοι οι μαθητές και οι δάσκαλοί μας φαίνονται και είναι στην ίδια κατάσταση που είναι και τώρα. Με τη βοήθεια του ‘αν’ θα μεταφέρω τον εαυτό μου σε μια φανταστική ζωή, και για να το κάνω αυτό θα αλλάξω μόνο την ώρα της ημέρας και θα πω στον εαυτό μου: “Τώρα δεν είναι τρεις το απόγευμα, αλλά τρεις το πρωί”. Χρησιμοποιήστε τη φαντασία σας για να δικαιολογήσετε το γεγονός ότι το μάθημα τράβηξε τόσο πολύ. Δεν είναι δύσκολο. Ας πούμε ότι αύριο έχετε εξετάσεις και υπάρχουν πολλά πράγματα να κάνετε, κι έτσι μείναμε στο θέατρο. Τώρα έχουμε καινούριες συνθήκες και καινούριες έννοιες. Οι οικογένειές σας στο σπίτι ανησυχούν. Δεν μπορέσατε να τους πείτε ότι δουλεύετε ακόμη γιατί δεν υπάρχει τηλέφωνο. Ένας από εσάς έχασε ένα πάρτι όπου ήταν καλεσμένος. Ένας άλλος μένει πολύ μακριά και δεν ξέρει πώς θα γυρίσει σπίτι αφού δεν θα προλάβει το τρόλεϊ κτλ. Αυτή η καινούρια ιδέα γεννά πολλές άλλες σκέψεις, συναισθήματα και διαθέσεις, και όλα αυτά επηρεάζουν τη γενική ατμόσφαιρα που δίνει τον τόνο σε ό,τι θα ακολουθήσει. Αυτό είναι ένα από τα προκαταρκτικά στάδια στη διαδικασία του βιώματος. Έτσι, με τη βοήθεια των καινούριων ιδεών μας, ετοιμάσαμε το έδαφος και τις Δεδομένες (Προτεινόμενες) Συνθήκες για μια σκηνή την οποία θα μπορούσαμε να αναπτύξουμε και να ονομάσουμε “Νυχτερινό μάθημα”.

Ας προσπαθήσουμε να κάνουμε άλλο ένα πείραμα. Ας ενσωματώσουμε ένα καινούριο ‘αν’ στον πραγματικό μας κόσμο – δηλαδή, αυτό το δωμάτιο και το μάθημα που βρίσκεται σε εξέλιξη. Ας αφήσουμε την ίδια ώρα της ημέρας – τρεις το μεσημέρι – αλλά ας αλλάξουμε την εποχή του χρόνου. Αντί για χειμώνα και μείον δεκαπέντε βαθμούς έξω, ας υποθέσουμε ότι είναι άνοιξη και έχουμε υπέροχο ζεστό καιρό. Όπως βλέπετε, η διάθεσή σας άλλαξε ήδη. Ήδη χαμογελάτε στην προοπτική μιας βόλτας στην πόλη μετά το μάθημα. Αποφασίστε τι θα κάνετε, βρείτε κάτι να το δικαιολογήσετε, και το αποτέλεσμα θα είναι μια καινούρια άσκηση που θα αναπτύξει τη φαντασία σας.

Θα σας δώσω ένα ακόμη ‘αν’. Η ώρα, η χρονιά, αυτό το δωμάτιο, η σχολή μας, το μάθημα μένουν ως έχουν, αλλά έχουμε όλοι μεταφερθεί από τη Μόσχα στην Κριμαία, δηλαδή έχουμε αλλάξει τον τόπο δράσης, ο οποίος βρίσκεται πίσω από τα όρια αυτού του δωματίου. Αντί για δρόμο, έξω υπάρχει θάλασσα, όπου μπορείτε να κολυμπήσετε μετά το μάθημα. Αναρωτηθείτε πώς καταλήξατε να βρίσκεστε στον νότο. Δικαιολογήστε αυτή τη Δεδομένη (Προτεινόμενη) Συνθήκη με όποια ιδέα σας αρέσει. Άραγε, να βρισκόμαστε σε περιοδεία στην Κριμαία, ενώ δεν έχουμε διακόψει τις εργασίες της σχολής όσο είμαστε εδώ; Δικαιολογήστε διάφορες στιγμές της φανταστικής ζωής με σεβασμό στο ‘αν’ που εισαγάγαμε, και θα έχετε ένα νέο σύνολο δεδομένων για να εξασκήσετε τη φαντασία σας.»

Ο δάσκαλος Τόρτσοφ, μυθοπλαστική περσόνα του Κωνσταντίν Στανισλάφσκι [Konstantin Stanislavski], μεταβάλλει διαδοχικά μία μόνο συνθήκη της πραγματικής τάξης (την ώρα, την εποχή του χρόνου, τον τόπο) και ζητά από τους σπουδαστές και τις σπουδάστριες να τη δικαιολογήσουν με τη φαντασία τους. Το ‘αν’ εισάγει την υπόθεση και οι δεδομένες συνθήκες τη μετατρέπουν σε συγκεκριμένη φανταστική ζωή, με νέες σκέψεις, συναισθήματα και διαθέσεις, όπως στη σκηνή του «Νυχτερινού μαθήματος». Η μεταφράστρια αποδίδει τον όρο ως «Δεδομένες (Προτεινόμενες) Συνθήκες»: προτάσσει τον καθιερωμένο ελληνικό τύπο και κρατά σε παρένθεση την κατά λέξη απόδοση του ρωσικού όρου.

Στανισλάφσκι, Κ. (2016). Η δουλειά του ηθοποιού με τον εαυτό του: 1. Το βίωμα (Β. Λιακοπούλου, Μετ.). Αθήνα: Πλέθρον. Βλ. σσ. 86–87.

Quote Icon

«Ποιες είναι οι προτεινόμενες συνθήκες; “Είναι η ιστορία του έργου, τα δεδομένα, γεγονότα, η εποχή, ο χρόνος και ο χώρος της δράσης, οι συνθήκες διαβίωσης, η ερμηνεία του ηθοποιού, η κατανόηση του έργου από τον ηθοποιό και τον σκηνοθέτη, οι προσθήκες σε αυτό από εμάς τους ίδιους, οι μιζανσέν, η σκηνοθεσία, τα σκηνικά και τα κοστούμια του σκηνογράφου-ενδυματολόγου, το φροντιστήριο, ο φωτισμός, ήχοι και θόρυβοι και οτιδήποτε άλλο που καλούνται οι ηθοποιοί να λάβουν υπόψη στο έργο τους”. Ο Στανισλάφσκι, με ασυνήθιστο εύρος, καλύπτει όλα όσα πρέπει να πιστέψει ένας ηθοποιός».

Η Μαρία Κνέμπελ [Maria Knebel] θέτει το ερώτημα τι είναι οι προτεινόμενες συνθήκες και απαντά με τον ορισμό του Στανισλάφσκι από το τρίτο κεφάλαιο του Η δουλειά του ηθοποιού με τον εαυτό του, τον οποίο σχολιάζει για το εύρος του. Ο κατάλογος εκτείνεται από τα δεδομένα του δραματικού κειμένου (ιστορία, γεγονότα, εποχή, τόπος και χρόνος) ως τις επιλογές της παράστασης (σκηνοθεσία, σκηνικά, κοστούμια, φωτισμός, ήχος). Στο πρωτότυπο ο ορισμός κλείνει με το ρήμα «предлагается» («προτείνεται»), από το οποίο προκύπτει ο ίδιος ο όρος: οι δεδομένες συνθήκες είναι όσα «προτείνονται» στον/στην ηθοποιό για να τα αποδεχθεί και να τα πιστέψει.

Κνέμπελ, Μ. Ο. (2024). Περί της ενεργητικής ανάλυσης του έργου και του ρόλου (Δ. Κουτσιαμπασάκος, Μετ.· Γ. Ανδρικόπουλος, Επιμ.). Αθήνα: Πατάκης. (Πρωτότυπη έκδοση 1959). Βλ. σ. 37.

Quote Icon

«Предлагаемые обстоятельства пьесы дополняются режиссёром, уточняются, развиваются, конкретизируются воображением актёра» (К. С. Станиславский). […]

«Понятие правдивого поведения на сцене неразрывно связано с понятием верного поведения в данных предлагаемых обстоятельствах и для данного человека, в учёте всей его роли, а не только отдельного места» (А. Д. Попов).


«Οι δεδομένες συνθήκες του έργου συμπληρώνονται από τον σκηνοθέτη και αποσαφηνίζονται, αναπτύσσονται και συγκεκριμενοποιούνται από τη φαντασία του ηθοποιού» (Κ. Σ. Στανισλάφσκι). […]

«Η έννοια της αληθινής συμπεριφοράς επί σκηνής συνδέεται άρρηκτα με την έννοια της ορθής συμπεριφοράς μέσα στις συγκεκριμένες δεδομένες συνθήκες και για το συγκεκριμένο πρόσωπο, λαμβάνοντας υπόψη ολόκληρο τον ρόλο του και όχι μόνο ένα μεμονωμένο σημείο» (Α. Ντ. Ποπόφ).

Ο Στανισλάφσκι επισημαίνει ότι οι δεδομένες συνθήκες του έργου δεν αποτελούν κλειστό σύνολο: τις συμπληρώνει ο σκηνοθέτης / η σκηνοθέτρια και τις εξειδικεύει ο/η ηθοποιός με τη φαντασία του/της. Ο σοβιετικός σκηνοθέτης και παιδαγωγός Αλεξέι Ποπόφ [Aleksei Popov] συνδέει την αλήθεια της σκηνικής συμπεριφοράς με την ορθή συμπεριφορά ενός συγκεκριμένου προσώπου μέσα στις δικές του συνθήκες, ιδωμένες στο σύνολο του ρόλου. Τα δύο αποσπάσματα παρατίθενται στο λεξικό επαγγελματικών όρων υποκριτικής και σκηνοθεσίας της Μαρίας Λιτόσοβα [Mariya Litosova]· ο ρωσικός όρος предлагаемые обстоятельства αποδίδεται εδώ με τον καθιερωμένο ελληνικό τύπο.

Литосова, М. К. (2016). Актер и режиссер: Словарь профессиональных терминов и словосочетаний. Москва: ГИТИС. Βλ. σσ. 78–79.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Ο Gareth Somers [Γκάρεθ Σόμερς], καθηγητής υποκριτικής στο Royal Birmingham Conservatoire, σχολιάζει τον ορισμό…

Η τρίτη πράξη του Βυσσινόκηπου [Вишнёвый сад] του Άντον Τσέχωφ [Anton Chekhov],…

Ο σκηνοθέτης και εμψυχωτής εργαστηρίων Alex Packer [Άλεξ Πάκερ] παρουσιάζει εισαγωγικά τις δεδομένες συνθήκες στο…

Ο Ευγένιος Ονιέγκιν [Евгений Онегин] του Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι [Pyotr Ilyich Tchaikovsky],…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Ορέστ Κιπρένσκι [Orest Kiprensky], Πορτρέτο του Α. Σ. Πούσκιν [Портрет А. С. Пушкина

Ο Ιβάν Μοσκβίν [Ivan Moskvin] (Επιχόντοφ) και η Αντονίνα Αντούρσκαγια [Antonina Adurskaya] (Ντουνιάσα) στην τρίτη…

Ο Στανισλάφσκι ως Γκάγιεφ στον Βυσσινόκηπο του Θεάτρου Τέχνης της Μόσχας, σε φωτογραφία που δημοσιεύθηκε…

Σκηνή από τον Ευγένιο Ονιέγκιν [Евгений Онегин] του Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι [Pyotr Ilyich…

βασική

Hagen, U., & Frankel, H. (2008). Respect for acting (2η έκδ.). Hoboken: John Wiley & Sons. (Πρωτότυπη έκδοση 1973)

Polanco, F., & Bonfiglio, D. B. V. (2016). Stanislavski's objectives, given circumstances and magic "if"s through the lens of optimal experience. Stanislavski Studies, 4/2, σσ. 205–216. doi.org...

Stanislavski, K. (2008). An actor's work: A student's diary (J. Benedetti, Μετ. & Επιμ.). London & New York: Routledge. (Πρωτότυπη έκδοση 1938)

Сарабьян, Э. (2010). Актерский тренинг по системе Георгия Товстоногова. Москва: АСТ.

Άντλερ, Σ. (2007). Η τέχνη του ηθοποιού (Χ. Κίσσελ, Επιμ.· Σ. Τζουμέρκας, Μετ.). Αθήνα: Ίνδικτος. (Πρωτότυπη έκδοση 2000)

Κνέμπελ, Μ. Ο. (2024). Περί της ενεργητικής ανάλυσης του έργου και του ρόλου (Δ. Κουτσιαμπασάκος, Μετ.· Γ. Ανδρικόπουλος, Επιμ.). Αθήνα: Πατάκης. (Πρωτότυπη έκδοση 1959)

Στανισλάφσκι, Κ. (2016). Η δουλειά του ηθοποιού με τον εαυτό του: 1. Το βίωμα (Β. Λιακοπούλου, Μετ.). Αθήνα: Πλέθρον. (Πρωτότυπη έκδοση 2008)

συμπληρωματική

Meisner, S., & Longwell, D. (1987). Sanford Meisner on acting. New York: Vintage Books.

Mitchell, K. (2009). The director's craft: A handbook for the theatre. London & New York: Routledge.

Pickering, K. (2005). Key concepts in drama and performance. Basingstoke: Palgrave Macmillan.

Stanislavski, C. (1990). An actor's handbook: An alphabetical arrangement of concise statements on aspects of acting (E. R. Hapgood, Μετ. & Επιμ.). London: Methuen Drama. (Πρωτότυπη έκδοση 1963)

Stanislavski, C., & Rumyantsev, P. (1998). Stanislavski on opera (E. R. Hapgood, Μετ. & Επιμ.). London & New York: Routledge. (Πρωτότυπη έκδοση 1975)

Strasberg, L. (1987). A dream of passion: The development of the method (E. Morphos, Επιμ.). Boston: Little, Brown and Company.

Литосова, М. К. (2016). Актер и режиссер: Словарь профессиональных терминов и словосочетаний. Москва: ГИТИС.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. δεδομένες συνθήκες. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/δεδομένες-συνθήκες

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «δεδομένες συνθήκες». Ανακτήθηκε 20 November 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/δεδομένες-συνθήκες.

MLA

«δεδομένες συνθήκες». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 20 November 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/δεδομένες-συνθήκες.

1388