Thymele Logo
Search

βιντεο-όπερα [ουσ. θηλ.]

Articles Icon 2
Videos Icon 5
Videos Icon 5
[1]

Ορισμός

Υβριδική μορφή που συνδέει την όπερα με την κινηματογραφημένη εικόνα και περιλαμβάνει τη μαγνητοσκόπηση και τη ζωντανή αναμετάδοση παραστάσεων, την ταινία όπερας, δηλαδή την αυτόνομη κινηματογραφική δημιουργία που βασίζεται σε λυρικό έργο, και τα έργα που συλλαμβάνονται εξαρχής για την οθόνη.

Ανάπτυξη

Η βιντεο-όπερα προκύπτει όταν η διαμεσολάβηση του φακού διαφοροποιεί την πρόσληψη της όπερας από το κοινό σε σύγκριση με τη ζωντανή παράσταση. Η οντολογία της αποτελεί αντικείμενο θεωρητικής συζήτησης, αναγνωρίζονται όμως ευρέως τρεις μορφές.

  1. Η μαγνητοσκόπηση καταγράφει μια ολοκληρωμένη παράσταση και διατηρεί τη ροή της ζωντανής επιτέλεσης· ο σκηνοθέτης ή η σκηνοθέτρια της καταγραφής καθοδηγεί ωστόσο το βλέμμα του θεατή και της θεάτριας με την επιλογή των πλάνων.
  2. Η ζωντανή αναμετάδοση, τηλεοπτική, κινηματογραφική ή διαδικτυακή, μεταδίδει την παράσταση τη στιγμή που συντελείται και διατηρεί την αίσθηση του ζωντανού γεγονότος.
  3. Η ταινία όπερας αποτελεί αυτόνομη κινηματογραφική μορφή: η μουσική είναι συνήθως προηχογραφημένη και ο σκηνοθέτης ή η σκηνοθέτρια αξιοποιεί ελεύθερα τα κινηματογραφικά μέσα, όπως τον ρυθμό της αφήγησης, την επιλογή των χώρων, τη συναρμογή [μοντάζ] και το χρώμα.


Οι ρίζες του είδους εντοπίζονται στις αρχές του 20ού αιώνα, στις πρώτες πειραματικές ραδιοφωνικές μεταδόσεις από τη Metropolitan Opera (1910) και στις προβολές όπερας στον βουβό κινηματογράφο με ζωντανή μουσική συνοδεία. Ο ομιλών κινηματογράφος πρόσφερε νέες δυνατότητες ως προς τη δομή και τη λειτουργία της μουσικής. Μεταπολεμικά η τηλεόραση κατέστησε την όπερα προϊόν οικιακής κατανάλωσης, συχνά με κρατική στήριξη για την αισθητική καλλιέργεια των πολιτών. Στις 24 Δεκεμβρίου 1951 το NBC μετέδωσε το Amahl and the Night Visitors [Ο Αμάλ και οι νυχτερινοί επισκέπτες] του Gian Carlo Menotti [Τζαν Κάρλο Μενόττι], μία από τις πρώτες όπερες που γράφτηκαν για την τηλεόραση.


Οι δεκαετίες του 1970 και του 1980 εδραίωσαν την ταινία όπερας ως αυτόνομο κινηματογραφικό είδος. Ο Ingmar Bergman [Ίνγκμαρ Μπέργκμαν] σκηνοθέτησε για τη σουηδική τηλεόραση τον Μαγικό αυλό [Trollflöjten, 1975], ο οποίος ανέδειξε μέσω της κάμερας τη θεατρικότητα της οπερατικής σύμβασης. Ο Joseph Losey [Τζόζεφ Λόουζυ] γύρισε τον Δον Τζοβάννι [Don Giovanni, 1979] στις παλλαδιανές βίλες του Βένετο, όπου η αρχιτεκτονική λειτούργησε ως δραματουργικός συντελεστής. Ο Franco Zeffirelli [Φράνκο Τζεφφιρέλλι] μετέφερε στη μεγάλη οθόνη την Τραβιάτα [La traviata, 1982] και τον Οθέλλο [Otello, 1986] με αισθητική μεγαλοπρεπούς ρεαλισμού. Ο Francesco Rosi [Φραντσέσκο Ρόζι] γύρισε την Κάρμεν [Carmen, 1984] του Georges Bizet [Ζωρζ Μπιζέ] σε φυσικά τοπία της Ανδαλουσίας και προσέδωσε στο έργο σχεδόν νεορεαλιστική διάσταση. Από το 2006 η σειρά The Met: Live in HD μεταδίδει ζωντανά παραστάσεις της Metropolitan Opera σε κινηματογραφικές αίθουσες σε όλο τον κόσμο. Στη στενότερη σημασία του όρου, η βιντεο-όπερα καταργεί τη σκηνή, όπως το An Index of Metals [Ένα ευρετήριο μετάλλων, 2003] των Fausto Romitelli [Φάουστο Ρομιτέλλι] και Paolo Pachini [Πάολο Πακίνι], όπου η φωνή συνδιαλέγεται με αφηρημένες εικόνες βίντεο.


Στον ελληνικό χώρο, αξιοσημείωτη είναι η διπλή κινηματογραφική μεταφορά της οπερέττας Οι Απάχηδες των Αθηνών του Νίκου Χατζηαποστόλου, ως βουβή (1930) και ως ομιλούσα ταινία (1950). Η κουήρ [queer] βιντεο-όπερα ORFEAS2021 της ομάδας ΦΥΤΑ, παραγωγή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, δημιουργήθηκε εξ ολοκλήρου ως ψηφιακό έργο κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στην Αθήνα, στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος, τον Ιανουάριο του 2022.

Αγγλικά
video opera
Γαλλικά
opéra vidéo, l'[e]
Γερμανικά
Videooper, die
Ιταλικά
video-opera, la

Σχετικοί όροι

τηλεοπτικό θέατρο, οπερατική επιτέλεση, θέατρο ζωντανής ροής, μουσικό βίντεο, βιντεοτέχνη, υπέρτιτλος, κινηματογραφικό μιούζικαλ

Πεδίο εφαρμογής

• Όψις και παραγωγή
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

«Στο πλαίσιο του δημόσιου προγράμματος του ΕΜΣΤ, παρουσιάζεται η βίντεο-όπερα των ΦΥΤΑ ORFEAS2021 βασισμένη στο έργο L’Orfeo του Claudio Monteverdi, με πρόσθετη μουσική από την Αντριάνα Μίνου, τον Αλέξανδρο Δρόσο και τον Φιλ Ιερόπουλο. Θα ακολουθήσει συζήτηση για το έργο από την θεωρητικό κινηματογράφου Ρέα Βαλντέν, την μουσικολόγο Ντάνα Παπαχρήστου και τους δημιουργούς.»

Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης παρουσιάζει τη βιντεο-όπερα ORFEAS2021 της ομάδας ΦΥΤΑ, βασισμένη στο L'Orfeo του Claudio Monteverdi [Κλαούντιο Μοντεβέρντι], με πρόσθετη μουσική των Αντριάνας Μίνου, Αλέξανδρου Δρόσου και Φιλ Ιερόπουλου. Την προβολή ακολουθεί συζήτηση με τη θεωρητικό του κινηματογράφου Ρέα Βαλντέν, τη μουσικολόγο Ντάνα Παπαχρήστου και τους δημιουργούς, γεγονός που εντάσσει τη βιντεο-όπερα στον κριτικό διάλογο του μουσείου.

Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. (χ.χ.). ORFEAS2021: Προβολή και συζήτηση. ΕΜΣΤ. www.emst.gr...

Quote Icon

"Even more radically, Fausto Romitelli and Paolo Pachini's 'video-opera' An Index of Metals (2003) does away with the stage altogether and places the voice in the midst of an intensely dramatic web of sonorities, in dialogue with abstract video images."


«Ακόμη πιο ριζοσπαστικά, η “βιντεο-όπερα” An Index of Metals [Ένα ευρετήριο μετάλλων] (2003) των Fausto Romitelli και Paolo Pachini καταργεί ολοκληρωτικά τη σκηνή και τοποθετεί τη φωνή στο μέσο ενός έντονα δραματικού πλέγματος ηχοχρωμάτων, σε διάλογο με αφηρημένες εικόνες βίντεο.»

Η μουσικολόγος Alessandra Campana [Αλεσσάντρα Καμπάνα] κατατάσσει το An Index of Metals (2003) των Fausto Romitelli [Φάουστο Ρομιτέλλι] και Paolo Pachini [Πάολο Πακίνι] στις πιο ριζοσπαστικές εκδοχές της βιντεο-όπερας. Κατά τη μελετήτρια, το έργο καταργεί τη σκηνή και τοποθετεί τη φωνή μέσα σε ένα δραματικό πλέγμα ηχοχρωμάτων, σε διάλογο με αφηρημένες εικόνες βίντεο.

Campana, A. (2012). Genre and poetics. Στο N. Till (Επιμ.), The Cambridge companion to opera studies (σσ. 202–224). Cambridge: Cambridge University Press. Βλ. σ. 216.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Το κουιντέτο "Hm! hm! hm! hm!" από την τηλεοπτική ταινία Trollflöjten [Ο μαγικός αυλός

Σκηνή από τον Don Giovanni [Δον Τζοβάννι, 1979] του Joseph Losey [Τζόζεφ Λόουζυ]

Η Cavalleria rusticana [Χωριάτικος ιπποτισμός] του Pietro Mascagni [Πιέτρο Μασκάνι], ταινία όπερας…

Η σκηνή του θανάτου από την Carmen [Κάρμεν, 1984] του Francesco Rosi [Φραντσέσκο…

Η σκηνή της Αγγελιαφόρου [Messaggera] από το ORFEAS2021 της ομάδας ΦΥΤΑ, βασισμένο στο L'Orfeo

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Αφίσα της βουβής ταινίας Οι Απάχηδες των Αθηνών (Νταγκ Φιλμ, 1930), μεταφοράς της ομώνυμης οπερέττας…

Αφίσα της La traviata [Η τραβιάτα, 1968] του Mario Lanfranchi [Μάριο Λανφράνκι],…

Αφίσα της Carmen [Κάρμεν, 1984] του Francesco Rosi [Φραντσέσκο Ρόζι], μίας από…

Ο Franco Zeffirelli [Φράνκο Τζεφφιρέλλι] με την Katia Ricciarelli [Κάτια Ριτσιαρέλλι] στα γυρίσματα του Otello

Το GNO TV, η διαδικτυακή πλατφόρμα της Εθνικής Λυρικής Σκηνής (2020), προσφέρει κατά παραγγελία παραστάσεις…

βασική

Attard, J. (2022). Opera cinema: A new cultural experience. New York, NY: Bloomsbury Academic.

Campana, A. (2012). Genre and poetics. Στο N. Till (Επιμ.), The Cambridge companion to opera studies (σσ. 202–224). Cambridge: Cambridge University Press.

Citron, M. J. (2000). Opera on screen. New Haven, CT: Yale University Press.

Fawkes, R. (2000). Opera on film. London: Duckworth.

Guéguin, D. (2012). Opéra, amour muet, fascination du cinéma et obsession de l'image (L. Daryoush, Συνέντευξη). Alternatives théâtrales, 113–114, σσ. 34–40.

Morris, C. (2010). Digital diva: Opera on video. The Opera Quarterly, 26/1, σσ. 96–119.

Senici, E. (2010). Porn style? Space and time in live opera videos. The Opera Quarterly, 26/1, σσ. 63–80.

συμπληρωματική

Senici, E. (2012). Opera on Italian Television: The First Thirty Years, 1954-1984. Στο: Héctor Julio Pérez (επιμ.), Opera and Video: Technology and Spectatorship (σ. 45-70). Bern: P. Lang.

Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. (χ.χ.). ORFEAS2021: Προβολή και συζήτηση. ΕΜΣΤ. www.emst.gr...

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. βιντεο-όπερα. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/βιντεο-όπερα

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «βιντεο-όπερα». Ανακτήθηκε 20 November 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/βιντεο-όπερα.

MLA

«βιντεο-όπερα». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 20 November 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/βιντεο-όπερα.

1388