Thymele Logo
Search

αέναος αυτοσχεδιασμός [ουσ. αρσ.]

Articles Icon 1
Videos Icon 5
Videos Icon 1
[1]

Ορισμός

Δημιουργική διαδικασία ψυχοσωματικής διερεύνησης, η οποία αξιοποιείται ως θεμελιακό τεχνικό εργαλείο στο πλαίσιο της υποκριτικής μεθόδου του Θεόδωρου Τερζόπουλου [Theodoros Terzopoulos]. Επικεντρώνεται στην απελευθέρωση της εγκλωβισμένης ενέργειας και της απωθημένης σωματικής μνήμης του/της ηθοποιού, ενεργοποιώντας το σύνολο του σώματος και του νου και γεννώντας ανοίκειους και πρωτόγνωρους σκηνικούς εκφραστικούς κώδικες.

Ανάπτυξη

Ο αέναος αυτοσχεδιασμός αποτελεί αναπόσπαστη δημιουργική διαδικασία της υποκριτικής μεθόδου του Τερζόπουλου, η οποία διαμορφώθηκε το 1986 από τον σκηνοθέτη και ιδρυτή του Θεάτρου Άττις [Attis Theatre], κατά τη διάρκεια των εργαστηρίων για τις Βάκχες του Ευριπίδη [Eurípides], την πρώτη παράσταση του θιάσου. Έκτοτε, η μέθοδος εφαρμόζεται σε όλες τις παραγωγές του Θεάτρου Άττις (βλ. το αρχείο των παραγωγών του θεάτρου στο attistheatre.com...) και συνιστά τον πυρήνα της εργαστηριακής εκπαίδευσης των ηθοποιών του.


Κατά τη διαδικασία του αέναου αυτοσχεδιασμού, οι ηθοποιοί έρχονται σε ρήξη με τη ρεαλιστική αναπαράσταση της καθημερινότητας, διερευνώντας, μέσω ανοίκειων χειρονομιακών και φωνητικών κωδίκων, τις εγκλωβισμένες δυναμικές της ανθρώπινης ύπαρξης. Στο επίκεντρο της διαδικασίας βρίσκεται το ανθρώπινο σώμα, ο/η ηθοποιός ως δημιουργός, με έμφαση σε βασικές αρχές, όπως η αυτοσυγκέντρωση, η συνειδητή διαχείριση της αναπνοής, το ενεργοποιημένο και ταυτόχρονα χαλαρό και εύπλαστο σώμα, η καλλιέργεια του φυσικού ελέγχου και της αντοχής, η αίσθηση της καθετότητας και των αξόνων του σώματος. Θεμέλιος λίθος της μεθόδου είναι η αποδόμηση, δηλαδή η συντριβή των συνηθειών και στερεοτύπων του καθημερινού σώματος και της ανασύνθεσής του σε ενεργειακό σώμα, σε σώμα-πρώτη ύλη, το οποίο δρα ως ολότητα (σώμα-ένστικτο-φαντασία-νους). Η αποδόμηση υλοποιείται πρακτικά μέσω της «άσκησης της αποδόμησης του τριγώνου», η οποία αποσκοπεί στην αυτονόμηση και ενεργοποίηση της περιοχής της πυελικής χώρας (ενεργειακού τριγώνου), με σκοπό την απελευθέρωση σωματικών δυνάμεων και ενεργειακών αξόνων που αποκαλύπτουν πρωτόγνωρες θέσεις, άγνωστες ηχογόνες πηγές και ποικίλους ρυθμούς. Ο αέναος αυτοσχεδιασμός αποτελεί τη φυσική εξέλιξη της «αποδόμησης του τριγώνου». Ο/η ηθοποιός σε αργό χρόνο, με τα γόνατά του/της χαλαρά και ελαφρώς λυγισμένα και τα πέλματα ριζωμένα στο έδαφος, εκκινεί τον αυτοσχεδιασμό από την ουδέτερη στάση, το σημείο μηδέν, διατηρώντας τη λειτουργία της αναπνοής και οξυμένη την αίσθηση του κέντρου της λεκάνης. Εστιασμένος/η σε ένα συγκεκριμένο σωματικό σημείο και καθοδηγούμενος/η από τη σωματική ανάγκη και τη φυσική ροή της ενέργειας, ο/η ηθοποιός διερευνά τα ένστικτα και τις παρορμήσεις που αυτό γεννά, αναζωογονώντας τη ζωτική πνοή και τη βαθύτερη μνήμη ενός πρωταρχικού σώματος και μιας αρχέγονης ομιλίας.


Η μέθοδος του Τερζόπουλου άντλησε έμπνευση από τη φιλοσοφική θεωρία του Ηρακλείτου του Εφέσιου [Heraclitus of Ephesus] για την αέναη αλλαγή και την ενότητα των αντιθέτων (π.χ. ζωής και θανάτου). Παράλληλα, διαμορφώθηκε υπό την επίδραση της θεωρίας και της πρακτικής πρωτοπόρων μορφών της σύγχρονης σκηνής, όπως των Antonin Artaud [Αντονέν Αρτώ], Βσέβολοντ Εμίλιεβιτς Μέγιερχολντ [Vsevolod Emilyevich Meyerhold], Bertolt Brecht [Μπέρτολτ Μπρεχτ] και Heiner Müller [Χάινερ Μύλλερ], ενώ παραμένει σε διαρκή διάλογο με παραστασιακές πρακτικές της Ανατολικής παράδοσης, όπως το ιαπωνικό Θέατρο Νο [Noh] και το Καμπούκι [Kabuki], και διατηρεί εκλεκτικές συγγένειες με το Μπούτο [Butoh], τους Αφρικανικούς χορούς, αλλά και το βορειοευρωπαϊκό Μπάουχαους [Bauhaus]. Η μέθοδος έχει αποτυπωθεί λεκτικά και οπτικά, με ψηφιακή αναπαράσταση των ασκήσεων, στην έκδοση: Τερζόπουλος, Θ. (2015). Η επιστροφή του Διονύσου. Αθήνα: Θέατρο Άττις, η οποία έχει μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες. Διδάσκεται στα διεθνή εργαστήρια με τίτλο «Η Μέθοδος του Θεόδωρου Τερζόπουλου», που πραγματοποιούνται ετησίως στο Θέατρο Άττις, ενώ έχει ενταχθεί στη βασική εκπαίδευση ηθοποιών σε ακαδημίες και πανεπιστημιακά τμήματα παγκοσμίως.

Αγγλικά
infinite improvisation
Γαλλικά
improvisation infinie, la
Γερμανικά
unendliche Improvisation, die
Ιταλικά
improvvisazione infinita, la

Σχετικοί όροι

σωματικό θέατρο, σωματικότητα, προγύμναση, σκηνική παρουσία, διονυσιακό

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

«Ο ηθοποιός με τον αέναο αυτοσχεδιασμό έρχεται σε ρήξη με τις ρεαλιστικές προσεγγίσεις του θεάτρου. [...] Αμφισβητεί και συγκρούεται με την "κανονική" γλώσσα, αναζητά πλάγιες συμπεριφορές, δημιουργεί παραπραξίες και ανοίκεια επίπεδα. […].

Στον αέναο αυτοσχεδιασμό έχουμε μια έντονη διαδικασία ψυχοσωματικής έρευνας, μέσα από την οποία ο ηθοποιός χειραφετεί το πρωτογενές υλικό. Διαμορφώνεται μια δομική ποιητική με την οποία αναπτύσσεται ένα βαθιά ανθρώπινο φάσμα συμπεριφορών, όπου το σώμα φέρει το πρωτογενές υλικό χωρίς ψυχολογικές και διανοητικές εμπλοκές. Ενεργοποιημένο στα ακραία όριά του, χωρίς αντιστάσεις, εκκινεί από το σημείο μηδέν, για να διανύσει τη δύσκολη, αλλά και πλούσια διαδρομή προς την αυτογνωσία, την ολοένα και βαθύτερη γνώση της ύπαρξης και των πολλαπλών δυνατοτήτων της.

Αυτός ο τρόπος αυτοσχεδιασμού χαρακτηρίζεται αέναος, διότι δεν επιχειρεί να προσδώσει άμεσα μορφή στο υλικό, δεν στοχεύει σε μια πρώτου επιπέδου διαμόρφωση του παραστατικού τοπίου. Ο ηθοποιός δε βιάζεται να δημιουργήσει μια εξωτερική χορογραφία, αλλά προσπαθεί να αναπτύξει τις δυνατότητες καθόδου στον πυρήνα της δομής, στη ρίζα της βαθιάς σωματικής του παράδοσης. Πρόκειται για μια διαρκή διαδικασία γέννησης – στιγμιαίου προσδιορισμού – διάλυσης – και ολοένα ποιοτικότερου επαναπροσδιορισμού του υλικού, όπου το σώμα χορεύει τον μαγικό χορό των μορφών της Μνήμης, όπου οι ποικίλες δυναμικές του υλικού διαπερνούν το σώμα μέσα από τη σύγκρουση των αντίρροπων δυνάμεων του ενστίκτου και της συνείδησης, της τάξεως και του χάους. Ο ηθοποιός γίνεται δρων πρόσωπο, φορέας και συνιστώσα των πρωτογενών παρορμήσεων του σώματος, διαρκώς έτοιμος να ανατρέψει τη δράση στην οποία βρίσκεται, να αναιρέσει τη στιγμή και να αυτοαναιρεθεί, ανοίγοντας νέα πεδία έρευνας.»

Στην έκδοση της μεθόδου του, ο Τερζόπουλος παρουσιάζει και αναλύει διεξοδικά τη διαδικασία του αέναου αυτοσχεδιασμού.

Τερζόπουλος, Θ. (2015). Η επιστροφή του Διονύσου. Αθήνα: Θέατρο Άττις. Βλ. σσ. 45–47.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Η «άσκηση της αποδόμησης του τριγώνου» κατά την παρουσίαση της μεθόδου στο πλαίσιο του αφιερώματος

Αποσπάσματα της παράστασης Πέρσες του Αισχύλου [Aeschylus]. Σκηνοθεσία: Θεόδωρος Τερζόπουλος, Θέατρο Άττις (1991).

Ο Τερζόπουλος αναφέρεται στην τεχνική εκπαίδευση των ηθοποιών κατά την προετοιμασία για δοκιμή του θιάσου…

Βιντεοσκοπημένη παρουσίαση της έκδοσης Η επιστροφή του Διονύσου, στην οποία καταγράφεται η μέθοδος του…

Σκηνή από την παράσταση Amor, η οποία προέκυψε ερμηνευτικά μέσω της διαδικασίας του αέναου…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Στιγμιότυπο από τις Βάκχες του Ευριπίδη, πρώτης παράστασης του θιάσου σε σκηνοθεσία του Τερζόπουλου. Θέατρο…

βασική

Decreus, F. (2016). Η τελετουργία στο θέατρο του Θεόδωρου Τερζόπουλου (Γ. Σιδέρης, Μετ.). Αθήνα: Άγρα.

Sampatakakis, G. (2006). Dionysus Restitutus – The Bacchae of Terzopoulos. Στο F.M. Raddatz (Επιμ.), Reise mit Dionysos: Das theater des Theodoros Terzopoulos/Journey with Dionysos: The theatre of Theodoros Terzopoulos (σσ. 90–100). Berlin: Theater der Zeit.

Sampatakakis, G. (2018). The return of Dionysus: An aesthetics of destruction. Master Series, PAR, Taipei, σσ. 15–19.

Sampatakakis, G. (2019). The theatre of Theodoros Terzopoulos: Aesthetics and ideology. Στο H. Müller (Επιμ.), Dionysus in exile: The theatre of Theodoros Terzopoulos (σσ. 18–32). Berlin: Theater der Zeit.

Sampatakakis, G. (2022). La devastante bellezza della distruzione: Il Dioniso di Theodoros Terzopoulos. Stratagemmi. Prospettive Teatrali, 44/2, σσ. 33–40.

Stroumpos, S. (2006). An approach to the working method of the Attis Theatre. Στο F.M. Raddatz (Επιμ.), Reise mit Dionysos: Das theater des Theodoros Terzopoulos/Journey with Dionysos: The theatre of Theodoros Terzopoulos (σσ. 230–233). Berlin: Theater der Zeit.

Stroumpos, S. (2021). Corporal reflections on the method of Theodoros Terzopoulos: The question of the method. Στο Terzopoulos Tribute Delphi (σσ. 77–80). Berlin: Theater der Zeit.

Σαμπατακάκης, Γ. (2008). Γεωμετρώντας το χάος. Μορφή και μεταφυσική στο θέατρο του Θεόδωρου Τερζόπουλου. Αθήνα: Μεταίχμιο.

Τερζόπουλος, Θ. (2000). Αναδρομή και μέθοδος. Στο Θεόδωρος Τερζόπουλος και Θέατρο Άττις: Αναδρομή, μέθοδος, σχόλια (σσ. 47–83). Αθήνα: Άγρα.

Τερζόπουλος, Θ. (2015). Η επιστροφή του Διονύσου. Αθήνα: Θέατρο Άττις.

Χατζηδημητρίου, Π. (2010). Θεόδωρος Τερζόπουλος: Από το προσωπικό στο παγκόσμιο. Θεσσαλονίκη: University Studio Press.

Χατζηδημητρίου, Π. (2011). Η μέθοδος του Θεόδωρου Τερζόπουλου: Το «βακχευόμενο σώμα» και η σωματοποίηση του «πυρηνικού ρυθμού» του τραγικού λόγου. Στο Μ. Κόρπη (Επιμ.) Πρακτικά 1ης & 2ης διεθνούς συνάντησης αρχαίου δράματος, Σικυών, Σεπτέμβριος 2005 & Αύγουστος 2006 (σσ. 22–48). Κιάτο: Καταγράμμα.

συμπληρωματική

Dimadi, I. (2023, Απρίλιος). 12 comments on 12 chapters of Theodoros Terzopoulos: The Return of Dionysus. Szcenárium-Theatre Olympics and MITEM English, σσ. 13–21. nemzetiszinhaz.hu...

Thomadaki, M. (2017). Théodoros Terzopoulos, magicien de l’espace: "Briser le mirroir". Athènes: Dromon.

Δήμας, Τ. (2000). Η ερμηνεία ως κατάθεση του Υλικού: Συζήτηση με τον Φ. Χάγερ. Θεατρογραφίες, 6-7, σσ. 61–73.

Σιακάρας, Δ. (1998). Εμπειρίες σωματοποιημένου θεάτρου: Συνέντευξη στη Θ. Κηρύκου. Θεατρογραφίες, 3, σσ. 88–98.

Τσατσούλης, Δ. (2024). Ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο: Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο. Αθήνα: 24 Γράμματα.

APA

Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. (n.d.). αέναος αυτοσχεδιασμός. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/αέναος-αυτοσχεδιασμός

Chicago

"αέναος αυτοσχεδιασμός." Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. Accessed 17 April 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/αέναος-αυτοσχεδιασμός.

1741