Η ψιμυθίωση αποτελεί θεμελιώδη συνιστώσα της σκηνικής εικόνας στις παραστατικές τέχνες. Η βαφή του προσώπου για αισθητικούς, θρησκευτικούς και επιτελεστικούς σκοπούς απαντά ήδη στην αρχαία Αίγυπτο, στην Ελλάδα και στη Ρώμη. Στο αρχαίο ελληνικό θέατρο, κατά την παράδοση που διασώζει η Σούδα, ο Θέσπις [Thespis] επάλειψε πρώτος το πρόσωπό του με ψιμύθιο, πριν από την καθιέρωση των λινών προσωπείων. Από τον Μεσαίωνα έως την Αναγέννηση, η λεύκανση του προσώπου με αλεύρι, κιμωλία ή βενετσιάνικο ψιμύθιο [Venetian ceruse] διατηρήθηκε στη σκηνή· στο ελισαβετιανό θέατρο, οι νεαροί ηθοποιοί των γυναικείων ρόλων λεύκαιναν το πρόσωπο, ενώ η λευκή βαφή χαρακτήριζε και τα φαντάσματα.
Στο ασιατικό θέατρο, η ψιμυθίωση συγκρότησε αυστηρά κωδικοποιημένα συστήματα, στα οποία το χρώμα και το σχέδιο του προσώπου δηλώνουν την ιδιότητα και το ήθος του ρόλου. Στο ιαπωνικό Καμπούκι [Kabuki], οι γραμμές του κουμαντόρι [kumadori] αποδίδουν με το κόκκινο την ανδρεία και τη δικαιοσύνη, με το μπλε τον δόλο και με το καφέ τις υπερφυσικές υπάρξεις. Στην όπερα του Πεκίνου, η ζωγραφική του προσώπου λιανπού [lianpu] δηλώνει με το κόκκινο την πίστη και με το λευκό την πανουργία. Στο ινδικό χοροθέατρο Κατακάλι [Kathakali], οι καθιερωμένοι τύποι ψιμυθίωσης [vesham] πλαισιώνονται από το ανάγλυφο τσούτι [chutti] από πάστα ρυζιού. Στη θεατρική σημειολογία, ο Tadeusz Kowzan [Ταντέους Κόβζαν], στο άρθρο "Le signe au théâtre" [«Το σημείο στο θέατρο»] (1968), κατέταξε την ψιμυθίωση στα δεκατρία συστήματα σημείων της παράστασης, δίπλα στη μιμική και στο κοστούμι.
Η εξέλιξη των υλικών ψιμυθίωσης ακολούθησε την πρόοδο του σκηνικού φωτισμού. Η προβιομηχανική παλέτα βασιζόταν σε φυσικές χρωστικές, όπως η κιμωλία, η ώχρα, ο άνθρακας και οι ενώσεις του μολύβδου, συχνά τοξικές. Ο φωτισμός με αέριο και, αργότερα, ο ηλεκτρικός φωτισμός κατέστησαν ορατή κάθε ατέλεια και επέβαλαν λεπτότερα υλικά. Το 1873 ο βαρύτονος Ludwig Leichner [Λούντβιχ Λάιχνερ] εγκαινίασε στο Βερολίνο τη βιομηχανική παραγωγή λιπαρού μακιγιάζ [greasepaint] σε ράβδους, το οποίο αντικατέστησε σταδιακά τις τοξικές βαφές. Ο Max Factor [Μαξ Φάκτορ] παρουσίασε το 1914 ένα λεπτότερο, εύκαμπτο λιπαρό μακιγιάζ για τον κινηματογράφο, ενώ η εταιρεία του κυκλοφόρησε το 1937 το συμπαγές καλυπτικό καλλυντικό Pan-Cake [pan-cake makeup], σχεδιασμένο για τις έγχρωμες ταινίες τεχνικολόρ [Technicolor]. Σήμερα, η επαγγελματική παλέτα περιλαμβάνει κρεμώδεις βάσεις, πούδρες και χρώματα που διαλύονται σε νερό ή αλκοόλ.
Η ψιμυθίωση διακρίνεται σε τύπους ανάλογα με τον σκοπό και τις απαιτήσεις της παραγωγής. Η ευθεία ή φυσική ψιμυθίωση [straight makeup] ενισχύει τα χαρακτηριστικά του/της ηθοποιού, ώστε να διακρίνονται υπό τον σκηνικό φωτισμό χωρίς να αλλοιώνονται. Η ψιμυθίωση χαρακτήρων [character makeup] μεταβάλλει την ηλικία, τη φυσιογνωμία ή ακόμη και το φύλο του/της ηθοποιού μέσω σκίασης, φωτεινών τονισμών και τεχνητών ρυτίδων. Η ψιμυθίωση εποχής [period makeup] αποδίδει τα αισθητικά πρότυπα μιας ιστορικής περιόδου, ενώ η φανταστική ψιμυθίωση [fantasy makeup] δημιουργεί με έντονα χρώματα, σύνθετα σχέδια και ποικίλες υφές φανταστικά πλάσματα ή ακόμη και στοιχεία του σκηνικού. Το προσθετικό μακιγιάζ αξιοποιεί λάτεξ, σιλικόνη και ζελατίνη για τη δημιουργία ουλών, καμπουρών ή ολόκληρων προσθετικών προσώπων, ενώ η ζωγραφική σώματος [body painting] καλύπτει με σχέδια ολόκληρο το σώμα ή τμήμα του. Η μεταβολή της εθνοτικής ταυτότητας μέσω ψιμυθίωσης, όπως το μαύρισμα του προσώπου [blackface] στα σόου μίνστρελ του 19ου αιώνα, αναγνωρίζεται σήμερα ως ρατσιστική πρακτική.
Η επιλογή τύπου και τεχνικής ψιμυθίωσης εξαρτάται από το είδος της παραγωγής (θέατρο, όπερα, μπαλέτο, μιούζικαλ, κινηματογράφος, τηλεόραση), την επιδερμίδα του/της ηθοποιού, την επιφάνεια εφαρμογής, τη σκηνοθετική προσέγγιση και τη συνεργασία ηθοποιού και ψιμυθιολόγου. Στην όπερα και, σε μικρότερο βαθμό, στο μπαλέτο εφαρμόζεται κατά κανόνα εντονότερη ψιμυθίωση, λόγω της απόστασης ανάμεσα στη σκηνή και στο κοινό· η κάμερα του κινηματογράφου και της τηλεόρασης απαιτεί λεπτότερη εφαρμογή. Ορισμένες πρωτοποριακές πρακτικές αμφισβήτησαν την ψιμυθίωση: ο Jerzy Grotowski [Γιέζυ Γκροτόφσκι], στο Towards a Poor Theatre [Για ένα φτωχό θέατρο] (1968), την απέρριψε ως περιττή και πρόκρινε τη μεταμόρφωση του προσώπου μόνο μέσω των μυών και των εσωτερικών παρορμήσεων του/της ηθοποιού.