Πρόκειται για μια πρακτική που συνδυάζει μουσικές δεξιότητες, συνεργατικότητα και κοινωνική διάδραση, ενώ συχνά εντάσσεται στο πλαίσιο της ενίσχυσης των δεσμών μεταξύ σχολείου, οικογένειας και τοπικής κοινότητας. Στο πλαίσιο μιας σχολικής συναυλίας, άλλοτε φιλοξενούνται στο σχολείο επαγγελματικά μουσικά σχήματα (ορχήστρες, μουσικά συγκροτήματα ή μεμονωμένοι καλλιτέχνες) και άλλοτε οι μαθητές και οι μαθήτριες εκτελούν φωνητική ή/και ενόργανη μουσική ζωντανά, μπροστά σε εξωσχολικό ακροατήριο. Απευθύνεται κυρίως στη μαθητική κοινότητα, αλλά και στην ευρύτερη κοινότητα της περιοχής στην οποία ανήκει το σχολείο. Το ρεπερτόριο των σχολικών συναυλιών ποικίλλει, περιλαμβάνοντας πολλά είδη, όπως η κλασική, ροκ, ποπ, ελαφρά μουσική ή και το μουσικό θέατρο. Ως προς το μέγεθος και την εμβέλειά τους, οι σχολικές συναυλίες εκτείνονται από μικρής κλίμακας, που απευθύνονται κυρίως σε γονείς και περιλαμβάνουν απλά μουσικά έργα που τα παιδιά έχουν εξασκήσει στην τάξη, σε μεσαίας κλίμακας, που διοργανώνονται σε σχολικές εορτές, επετείους και άλλους εορτασμούς και διαθέτουν συνήθως διαθεματικό χαρακτήρα συνδυάζοντας τη μουσική με άλλες παραστασιακές μορφές τέχνης, όπως το θέατρο και ο χορός, έως και μεγάλης κλίμακας διοργανώσεις εκτός σχολείου, με τη συμμετοχή μαθητικών ορχηστρών ή χορωδιών σε φεστιβάλ τοπικής ή και εθνικής εμβέλειας.
Μία σχολική συναυλία διακρίνεται πρωτίστως για τον εκπαιδευτικό της χαρακτήρα, καθώς, αφ' ενός, προσφέρει πλούσια καλλιτεχνικά ερεθίσματα και, αφ' ετέρου, συμβάλλει και στη διαμόρφωση μη παθητικών καλλιτεχνικών προσωπικοτήτων. Ειδικότερα, για την επιτυχή διεξαγωγή μιας σχολικής συναυλίας απαιτούνται δοκιμές και συνεπής προετοιμασία, με αποτέλεσμα οι μαθητές και οι μαθήτριες να καλούνται να αντιμετωπίσουν αρκετές παράλληλες προκλήσεις και να εξασκήσουν ομαδικά πολλές δημιουργικές δεξιότητες, όπως ο ρυθμός, η τεχνική αλλά και η έκφραση. Επιπλέον, ήπιες δεξιότητες όπως η πειθαρχία, το ομαδικό πνεύμα, η συνεργατικότητα, καλλιεργούνται στο πλαίσιο μιας σχολικής συναυλίας. Τέλος, η έκθεση πάνω στη σκηνή και το αίσθημα της συνδημιουργίας αποτελούν επίσης ωφέλιμες εμπειρίες, οι οποίες συμβάλουν στην αισθητική, πνευματική και ψυχική ανάπτυξη των παιδιών.
Η παράδοση της σχολικής μουσικής εκπαίδευσης και των συναυλιών της εδραιώνεται τον 19ο αιώνα, ιδιαίτερα σε χώρες της κεντρικής Ευρώπης και τη Βόρεια Αμερική, ως μέρος ενός ευρύτερου ενδιαφέροντος για την ένταξη της μουσικής ως διδακτικού αντικειμένου στα σχολεία. Στα μέσα του 20ού αιώνα, σχολικές συναυλίες άρχισαν να εμφανίζονται πιο συστηματικά στο πλαίσιο των προγραμμάτων μουσικής εκπαίδευσης. Η σχολική συναυλία κατέχει επίσης ιδιαίτερη θέση μέσα σε διάφορα εθνικά εκπαιδευτικά συστήματα, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου πολλές σχολικές περιφέρειες φιλοξενούν ετήσιες μουσικές παραστάσεις που ανοίγουν τις πόρτες στους γονείς και στην τοπική κοινότητα. Στην Ευρώπη, ειδικότερα σε χώρες όπως η Γερμανία και οι Σκανδιναβικές Χώρες, η σχολική συναυλία αξιοποιείται ως εργαλείο για την καλλιέργεια της δημιουργικότητας και την ενσωμάτωση της διαπολιτισμικής κουλτούρας στη σχολική ζωή. Ενδεικτικό παράδειγμα είναι ο θεσμός των Nordic School Concerts που έχει καθιερωθεί από τη δεκαετία του 1960 έως σήμερα στις χώρες του Ευρωπαϊκού Βορρά.
Στην Ελλάδα, με την ίδρυση του ελληνικού κράτους (1830), το εκπαιδευτικό σύστημα άρχισε να οργανώνεται και η μουσική ενσωματώθηκε σταδιακά στο πρόγραμμα σπουδών. Στα τέλη του 19ου αιώνα, τα πρώτα εκπαιδευτήρια συνετέλεσαν στην καθιέρωση σχολικών συναυλιών, ενώ στις αρχές του 20ού αιώνα, οι σχολικές συναυλίες προσλαμβάνουν μία πιο οργανωμένη μορφή. Στις δεκαετίες του 1950-1960, παρά την αυστηρότητα του εκπαιδευτικού συστήματος, οι σχολικές παραστάσεις και οι συναυλίες διατηρήθηκαν κυρίως στις εορταστικές εκδηλώσεις των σχολείων.
Η ίδρυση Μουσικών και Καλλιτεχνικών Σχολείων αναβάθμισε την καλλιτεχνική εκπαίδευση των παιδιών και έδωσε ώθηση στις σχολικές συναυλίες, οι οποίες απέκτησαν πιο υψηλό επίπεδο, ενώ με την πρόοδο της τεχνολογίας, εμπλουτίστηκαν με σύγχρονα μέσα (ηχογραφήσεις, πολυμέσα) και άρχισαν να γίνονται ακόμα και σε συνεργασία με τοπικούς και διεθνείς πολιτιστικούς φορείς.
