φροντιστήριο [ουσ. ουδ.]

Η χρήση του φροντιστηρίου βρίσκει εφαρμογή σε όλα τα πεδία των παραστατικών τεχνών. Τα είδη φροντιστηρίου (π.χ. όπλα, βαλίτσες, χαρτονομίσματα, ποτήρια) χρησιμοποιούνται επί σκηνής από τους/τις ερμηνευτές/ερμηνεύτριες κατά τη διάρκεια των παραστάσεων και φυλάσσονται σε ειδικό χώρο στα παρασκήνια. Βασικό γνώρισμα των ειδών φροντιστηρίου, το οποίο τα διακρίνει από άλλα αντικείμενα του σκηνικού εξοπλισμού, είναι το ότι οι ερμηνευτές/ερμηνεύτριες αλληλεπιδρούν με αυτά. Κάθε σκηνικό αντικείμενο συγκαταλέγεται, από υλικοτεχνική άποψη, στα είδη φροντιστηρίου· διακρίνεται όμως από αυτά όταν, πέρα από την πρακτική του λειτουργία, φορτίζεται με συμβολική και δραματουργική σημασία μέσα στη σκηνική πράξη.

Τα είδη φροντιστηρίου διακρίνονται σε:

1. φροντιστήριο χειρός, δηλαδή είδη γενικής χρήσεως και αντικείμενα που κρατιούνται με το χέρι/τα χέρια [hand props] (π.χ. βιβλία, εφημερίδες, επιστολές, βεντάλιες),
2. προσωπικό φροντιστήριο [personal props], δηλαδή τα μόνιμα αξεσουάρ κάθε ερμηνευτή/ερμηνεύτριας, που σχετίζονται με κάποιον συγκεκριμένο ρόλο της παράστασης (π.χ. ομπρέλα, πίπα, ρολόι χειρός),
3. αναλώσιμα είδη, τα οποία ανανεώνονται σε κάθε παράσταση (π.χ. φαγητά, ποτά, καπνός) ή
4. ειδικά κατασκευασμένα αντικείμενα, που εξυπηρετούν την ανάγκη ειδικών εφέ (π.χ. φωτιά) ή εφέ φωτισμού (π.χ. φορητές λάμπες).

Υπεύθυνος/Υπεύθυνη του φροντιστηρίου κάθε παραγωγής είναι ο/η φροντιστής/φροντίστρια [prop master]. Το πρόσωπο αυτό συνεργάζεται με τους/τις βασικούς/βασικές συντελεστές/συντελέστριες της παράστασης (παραγωγό, υπεύθυνο/υπεύθυνη σκηνής, σκηνοθέτη/σκηνοθέτρια, σκηνογράφο, χορογράφο), μεριμνώντας για την έγκαιρη προμήθεια, παραλαβή, φύλαξη και διατήρηση σε καλή κατάσταση των απαραίτητων σκηνικών αντικειμένων, ενώ παρέχει οδηγίες στους/στις ερμηνευτές/ερμηνεύτριες αναφορικά με τον χειρισμό τους.

Τα είδη φροντιστηρίου διαφοροποιούνται ανάλογα με την εποχή (π.χ. σχοινιά, φορεία, αλυσίδες, σπαθιά πολεμιστών, βασιλικά σκήπτρα ή ραβδιά γερόντων στο θέατρο της κλασικής αρχαιότητας, σταυρός ή Άγιο Δισκοπότηρο στα μεσαιωνικά μυστήρια, ξίφη και στέμματα στο αναγεννησιακό θέατρο) και το αισθητικό ύφος της κάθε παραγωγής. Με την επικράτηση του νατουραλισμού στα τέλη του 19ου αιώνα, προκρίθηκε η χρήση αυθεντικών αντικειμένων με στόχο την όσο το δυνατόν πιο αληθοφανή αποτύπωση της πραγματικότητας. Στις παραστάσεις της ιστορικής πρωτοπορίας του 20ού αιώνα ή στις παραστατικές εκδηλώσεις άλλων πολιτισμών (π.χ. ασιατικό θέατρο), καθώς και σε σύγχρονες, μη ρεαλιστικές παραστατικές εκφάνσεις, τα σκηνικά αντικείμενα αποκτούν συχνά πολυλειτουργικό, πολυσημικό ή συμβολικό χαρακτήρα.