θεωρία ομιλιακών πράξεων [ουσ. θηλ.]

"Speaking a language is performing speech acts, acts such as making statements, giving commands, asking questions, making promises, and so on; and more abstractly, acts such as referring and predicating; and, secondly, that these acts are in general made possible by and are performed in accordance with certain rules for the use of linguistic elements. The reason for concentrating on the study of speech acts is simply this: all linguistic communication involves linguistic acts. The unit of linguistic communication is not, as has generally been supposed, the symbol, word or sentence, or even the token of the symbol, word or sentence, but rather the production or issuance of the symbol or word or sentence in the performance of the speech act. To take the token as a message is to take it as a produced or issued token. More precisely, the production or issuance of a sentence token under certain conditions is a speech act, and speech acts (of certain kinds to be explained later) are the basic or minimal units of linguistic communication."

«Το να μιλάει κανείς μια γλώσσα συνίσταται στην επιτέλεση ομιλιακών πράξεων, πράξεων όπως το να προβαίνει σε δηλώσεις, να δίνει εντολές, να θέτει ερωτήματα, να δίνει υποσχέσεις κ.ο.κ.· και, σε πιο αφηρημένο επίπεδο, πράξεων όπως η αναφορά και η κατηγόρηση· και, δεύτερον, ότι οι πράξεις αυτές καθίστανται εν γένει δυνατές και επιτελούνται σύμφωνα με ορισμένους κανόνες που διέπουν τη χρήση των γλωσσικών στοιχείων. Ο λόγος για τον οποίο εστιάζω στη μελέτη των ομιλιακών πράξεων είναι απλώς ο εξής: κάθε γλωσσική επικοινωνία εμπεριέχει γλωσσικές πράξεις. Η μονάδα της γλωσσικής επικοινωνίας δεν είναι, όπως έχει γενικά υποτεθεί, το σύμβολο, η λέξη ή η πρόταση, ούτε καν το επιμέρους δείγμα του συμβόλου, της λέξης ή της πρότασης, αλλά μάλλον η παραγωγή ή εκφορά του συμβόλου, της λέξης ή της πρότασης κατά την επιτέλεση της ομιλιακής πράξης. Το να εκλάβουμε ένα δείγμα ως μήνυμα σημαίνει να το εκλάβουμε ως δείγμα που έχει παραχθεί ή εκφερθεί. Ακριβέστερα, η παραγωγή ή εκφορά ενός δείγματος πρότασης υπό ορισμένες συνθήκες συνιστά ομιλιακή πράξη, και οι ομιλιακές πράξεις (ορισμένων τύπων, που θα εξηγηθούν παρακάτω) αποτελούν τις βασικές ή στοιχειώδεις μονάδες της γλωσσικής επικοινωνίας.»

Παραδείγματα:

Π. α) «Δέχομαι (αυτήν τη γυναίκα ως νόμιμη σύζυγό μου» - όπως εκφέρεται κατά τη διαδικασία της γαμήλιας τελετής.

Π. β) «Ονομάζω αυτό το πλοίο Βασίλισσα Ελισάβετ» - όπως εκφέρεται καθώς κάποιος σπάει το μπουκάλι στην πλώρη του πλοίου.

Π. γ) «Δίνω και κληροδοτώ το ρολόι μου στον αδερφό μου» - όπως λέγεται σε μια διαθήκη.

Π. δ) «Σου βάζω στοίχημα έξι πέννες ότι αύριο θα βρέξει».

Σε αυτά τα παραδείγματα φαίνεται ξεκάθαρα ότι το να εκφέρω την πρόταση (κάτω από τις κατάλληλες περιστάσεις βέβαια) δεν είναι να περιγράψω ότι κάνω αυτό που θα έπρεπε να θεωρηθεί ότι κάνω μέσω της συγκεκριμένης εκφοράς, ούτε είναι να δηλώσω ότι το κάνω: Είναι να το κάνω. Καμιά από τις εκφορές που παρέθεσα δεν είναι αληθής ή ψευδής … Το να βαφτίσεις το πλοίο είναι το να πεις (κάτω από τις κατάλληλες περιστάσεις) τις λέξεις «ονομάζω αυτό το πλοίο κ.λπ.». Όταν λέω «δέχομαι» μπροστά στο ληξίαρχο ή στην Αγία Τράπεζα κ.λπ., δεν καταγράφω ένα γάμο: Παραδίνομαι σε αυτόν.

Πώς μπορούμε να ονομάσουμε μια πρόταση ή μια εκφορά αυτού του τύπου; Προτείνω να την ονομάσουμε επιτελεστική πρόταση ή επιτελεστική εκφορά ή, για συντομία, «επιτελεστικό» (performative). O όρος «επιτελεστικός» θα χρησιμοποιηθεί σε μια ποικιλία ομοειδών τρόπων και κατασκευών, περίπου όπως χρησιμοποιείται και ο όρος «προστακτικός». Ο όρος προέρχεται βέβαια από το συνηθισμένο ρήμα «επιτελώ» (perform) και το ουσιαστικό «δράση» (action): Υποδεικνύει ότι η διατύπωση της εκφοράς είναι η επιτέλεση μιας πράξης.