Thymele Logo
Search

επαυξημένη πραγματικότητα [ουσ. θηλ.]

Articles Icon 1
Videos Icon 4
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Τεχνολογία και αντίστοιχη εμπειρία, κατά την οποία ψηφιακό περιεχόμενο (τρισδιάστατα γραφικά, κείμενο, εικόνα, βίντεο και ήχος) υπερτίθεται σε πραγματικό χρόνο στο φυσικό περιβάλλον, το οποίο παραμένει ορατό, και καθίσταται αντιληπτό μέσω φορητών ή φορετών συσκευών ή προβολής στον ίδιο τον χώρο, συνθέτοντας μια ενιαία, υβριδική αντίληψη του πραγματικού.

Ανάπτυξη

Η επαυξημένη πραγματικότητα καταλαμβάνει τη βαθμίδα του συνεχούς στην οποία το φυσικό περιβάλλον διατηρείται ακέραιο και δέχεται υπέρθεση ψηφιακών στοιχείων. Εδώ εντοπίζεται η διαφορά της από την εικονική πραγματικότητα, όπου ο φυσικός χώρος αντικαθίσταται από ένα τεχνητό περιβάλλον. Η λειτουργία της στηρίζεται σε συνδυασμό υλικοτεχνικού εξοπλισμού, δηλαδή καμερών, αισθητήρων και επεξεργαστών, και λογισμικού αναγνώρισης του χώρου, τα οποία υπολογίζουν τη θέση και την προοπτική του/της χρήστη/χρήστριας και τοποθετούν αναλόγως το ψηφιακό περιεχόμενο. Στόχος είναι η αδιάρρηκτη ενσωμάτωση των εικονικών στοιχείων στο φυσικό πεδίο, ώστε τα δύο να συνιστούν ενιαία αντιληπτική εμπειρία.


Η τεχνική προϊστορία ανάγεται στη δεκαετία του 1960, με τα πρώτα συστήματα οπτικής υπέρθεσης, ενώ ο αγγλικός όρος καθιερώθηκε το 1992 από τους Thomas Caudell [Τόμας Κωντέλ] και David Mizell [Ντέηβιντ Μάιζελ] στο πλαίσιο έρευνας για την υποβοήθηση χειρωνακτικών εργασιών στη βιομηχανία αεροσκαφών. Στις παραστατικές τέχνες η ίδια λογική έχει αναλογικούς προδρόμους: το φάντασμα Pepper του 19ου αιώνα, με τη διάταξη κατόπτρου και κρυμμένου θαλάμου, υπερέθετε ένα ημιδιαφανές είδωλο στον σκηνικό χώρο, εγκαινιάζοντας τη σκηνική φαντασμαγορία. Έως το τέλος της δεκαετίας του 1990 οι εφαρμογές παρέμεναν στρατιωτικές και βιομηχανικές. Η διάδοση των έξυπνων τηλεφώνων μετά το 2000 τις μετέφερε στο ευρύ κοινό και σε πεδία όπως το εμπόριο, η ιατρική, ο τουρισμός, η εκπαίδευση και οι δημιουργικές βιομηχανίες.


Στη σκηνική πράξη η επαυξημένη πραγματικότητα λειτουργεί ως εργαλείο εμπλουτισμού της ζωντανής παράστασης, χωρίς να την υποκαθιστά. Τέσσερις είναι οι βασικές εφαρμογές.

  1. Η πρώτη αφορά την επαύξηση του σκηνικού χώρου, με υπέρθεση εικονικών χαρακτήρων και ψηφιακών αντικειμένων.
  2. Η δεύτερη την επαύξηση της ανθρώπινης δράσης, με περιεχόμενο συγχρονισμένο με την κίνηση των ερμηνευτών/ερμηνευτριών, όπως τα ψηφιακά κοστούμια.
  3. Η τρίτη την ενίσχυση της διάδρασης του κοινού, το οποίο μέσω φορητών ή φορετών συσκευών παρατηρεί και ενεργοποιεί τα ψηφιακά στοιχεία.
  4. Η τέταρτη τη διεύρυνση της προσβασιμότητας, με υπέρτιτλους πραγματικού χρόνου, ακουστική περιγραφή και απόδοση στη νοηματική γλώσσα.

Η θέαση καθίσταται έτσι εξατομικευμένη, ενώ η εμπειρία διατηρεί συλλογικό χαρακτήρα όταν τα ψηφιακά στοιχεία προβάλλονται απευθείας στον χώρο και είναι ορατά διά γυμνού οφθαλμού.


Στο θέατρο πρόζας η τεχνολογία εισήχθη μέσω φορητών συσκευών. Στο Elements of Oz [Στοιχεία του Οζ] (2015) του The Builders Association οι θεατές/ θεάτριες παρακολουθούσαν την παράσταση με το τηλέφωνο στο χέρι, ενεργοποιώντας ψηφιακά στρώματα εικόνας. Στο Gulliver [Γκιούλλιβερ] (2017) του Gesher Theatre στο Τελ Αβίβ, σε συνεργασία με την εταιρεία ARshow, γυαλιά επαυξημένης πραγματικότητας κατέστησαν ορατούς τους Λιλλιπούτειους πλάι στους ζωντανούς ηθοποιούς. Ανάλογη λύση υιοθέτησε η νορβηγική συμπαραγωγή Torn & Rose i Eventyrland [Το αγκάθι και το ρόδο στη χώρα των παραμυθιών] (2023) και το La germination: D'autres mondes possibles [Βλάστηση: Άλλοι πιθανοί κόσμοι] (2023) του Théâtre Nouvelle Génération στη Λυών. Στην όπερα η τεχνολογία επιτρέπει χωροχρονικά άλματα, μεταμορφώσεις αντικειμένων και ταυτόχρονη εμφάνιση των προσώπων σε διαφορετικές ηλικίες.


Ο χορός αξιοποιεί την επαύξηση για την ανάδειξη της χωρικότητας της κίνησης, με ψηφιακά ίχνη που συνοδεύουν το σώμα σε πραγματικό χρόνο, συχνά σε δημόσιους χώρους. Στη δημοφιλή μουσική σκηνή η επαυξημένη πραγματικότητα υπηρετεί το θέαμα των συναυλιών: στις εμφανίσεις των Gorillaz [Γκορίλαζ] το κοινό αλληλεπιδρούσε με τους εικονικούς χαρακτήρες του μουσικού συγκροτήματος. Οι περιορισμοί παραμένουν υπολογίσιμοι: κόστος και τεχνογνωσία, φθορά και υγιεινή του εξοπλισμού, κίνδυνος τεχνικής αστοχίας, και η μετατόπιση της προσοχής από το νόημα της παράστασης στον τεχνολογικό μηχανισμό.

Εναλλακτικές Εκδοχές

επιπραγματικότητα
Αγγλικά
augmented reality (AR)
Γαλλικά
réalité augmentée, la
Γερμανικά
erweiterte Realität, die
Ιταλικά
realtà aumentata, la

Συνώνυμα

αυξημένη πραγματικότητα, διευρυμένη πραγματικότητα

Σχετικοί όροι

εκτεταμένη πραγματικότητα, μικτή πραγματικότητα, διαδικτυακή παράσταση, διαμεσικότητα, εικονικός χαρακτήρας

Πεδίο εφαρμογής

• Όψις και παραγωγή
• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]
• Εφαρμοσμένα είδη
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"D’un point de vue technologique, les discussions avec les réalisatrices et les scénographes sur les possibilités de la réalité augmentée ont ouvert d’autres perspectives. Elles ont aussi permis d’aménager un espace de liberté et de ludisme dans l’écriture du livret. [...] Avec la réalité augmentée, les sauts temporels et spatiaux sont possibles ; les objets peuvent changer de forme, grandir et rapetisser ; les personnages peuvent apparaître à différents âges".


«Από τεχνολογική άποψη, οι συζητήσεις με τους σκηνοθέτες και τους σκηνογράφους σχετικά με τις δυνατότητες που παρέχει η επαυξημένη πραγματικότητα άνοιξαν νέες προοπτικές. Παράλληλα, άφησαν περιθώρια για περισσότερη παιγνιώδη ελευθερία στη συγγραφή του λιμπρέτου. [...] Η επαυξημένη πραγματικότητα καθιστά εφικτά τα χωροχρονικά άλματα∙ τα αντικείμενα μπορούν να αλλάζουν μορφή, να μεγαλώνουν και να συρρικνώνονται∙ οι χαρακτήρες μπορούν να εμφανίζονται σε διαφορετικές ηλικίες».

Το απόσπασμα αναφέρεται στις αφηγηματικές προοπτικές σε σχέση με τη δημιουργική διαδικασία που προσφέρει η ενσωμάτωση εμπειριών επαυξημένης πραγματικότητας στις παραστατικές τέχνες.

Beaudin-Quintin, C., Brochet, C., Creusefond, J., Dufour, T., & Ripoll, A. (2023). Une maison dans la main: Un opéra en réalité augmentée. Retour sur un processus interdisciplinaire de cocréation. Revue musicale OICRM, 10(2), 154–169. Βλ. σ. 159.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Ενημερωτικό βίντεο της εταιρείας Nexus Studios για τη χρήση εμπειριών επαυξημένης πραγματικότητας και τις νέες…

Στιγμιότυπα από την παράσταση Gulliver [Γκιούλλιβερ] (2017) του Gesher Theatre στο Τελ Αβίβ,…

Προωθητικό βίντεο της χορευτικής παράστασης 0AR (2018) της ομάδας AΦE, σχεδιασμένης για δημόσιους χώρους, όπου…

Στιγμιότυπα από την εμβυθιστική ζωντανή επιτέλεση Gorillaz presents… Skinny Ape [Οι Gorillaz παρουσιάζουν… τον…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Στιγμιότυπο από την παράσταση Everyman: The Ultimate Commodity [Ο Καθένας: Το ύστατο εμπόρευμα]…

Στιγμιότυπο από την παράσταση Elements of Oz [Στοιχεία του Οζ] (2015) του οργανισμού…

Αφίσα της παράστασης Torn & Rose i Eventyrland [Το αγκάθι και το ρόδο στη…

Γυαλιά έξυπνου υπερτιτλισμού [smart caption glasses] στο Royal National Theatre του Λονδίνου (2018): εφαρμογή της

βασική

Azuma, R. T. (1997). A Survey of Augmented Reality. Presence: Teleoperators and Virtual Environments, 6(4), 355–385.

Broll, W. (2022). Augmented Reality. Στο R. Dörner, W. Broll, P. Grimm, & B. Jung (Επιμ.), Virtual and Augmented Reality (VR/AR): Foundations and Methods of Extended Realities (XR) (σσ. 291–329). Cham: Springer.

Craig, A. B. (2013). Understanding Augmented Reality: Concepts and Applications. Waltham, Massachusetts: Morgan Kaufmann.

Farrugia, J.-P., & Mérienne, F. (2017). Augmented Reality. Στο A. Bentkowska-Kafel & L. MacDonald (Επιμ.), Digital Techniques for Documenting and Preserving Cultural Heritage (σσ. 207–210). Croydon: Arc Humanities Press.

Geroimenko, V. (Επιμ.). (2022). Augmented Reality Art: From an Emerging Technology to a Novel Creative Medium (3η έκδ.). Cham: Springer.

Hunter, E. B. (2024). Augmented Reality and Theatre. Theatre Journal, 76(2), 177–195.

Lee, J., Kim, Y., Heo, M.-H., Kim, D., & Shin, B.-S. (2015). Real-Time Projection-Based Augmented Reality System for Dynamic Objects in the Performing Arts. Symmetry, 7(1), 182–192.

Lisowski, D., Ponto, K., Fan, S., Probst, C., & Sprecher, B. (2023). Augmented Reality into Live Theatrical Performance. Στο A. Y. C. Nee & S. K. Ong (Επιμ.), Springer Handbook of Augmented Reality (σσ. 433–450). Cham: Springer.

Pike, S. (2020). Virtually Relevant: AR/VR and the Theatre. Fusion Journal, 17, 120–128.

Pike, S. (2023). Theatre and Technology: A Future Fantastic? Arte da Cena, 9(1), 195–208.

συμπληρωματική

Beaudin-Quintin, C., Brochet, C., Creusefond, J., Dufour, T., & Ripoll, A. (2023). Une maison dans la main: Un opéra en réalité augmentée. Retour sur un processus interdisciplinaire de cocréation. Revue musicale OICRM, 10(2), 154–169.

Brooker, J. (2007). The Polytechnic Ghost: Pepper's Ghost, Metempsychosis and the Magic Lantern at the Royal Polytechnic Institution. Early Popular Visual Culture, 5(2), 189–206.

Caudell, T. P., & Mizell, D. W. (1992). Augmented Reality: An Application of Heads-Up Display Technology to Manual Manufacturing Processes. Proceedings of the Twenty-Fifth Hawaii International Conference on System Sciences, 2, 659–669.

Cicconi, S. (2024). Augmented total theatre: shaping the future of immersive augmented reality representations. i-com, 23(2), 205–219.

Fernandes, M., Mallmann, N., & Shin, S. (2024). The Rise of Augmented Reality in Live Music Events: The Cases of Snapchat and Gorillaz. Business Communication Research and Practice, 7(1), 58–63.

Jernigan, D., Fernandez, S., Pensyl, R., & Shangping, L. (2009). Digitally Augmented Reality Characters in Live Theatre Performances. International Journal of Performance Arts and Digital Media, 5(1), 35–49.

Vialle, M., Fdili Alaoui, S., Skouras, M., & Schwartz, E. (2023). Supporting Perception of Spatiality in Dance in Augmented Reality. Στο C&C '23: Proceedings of the 15th Conference on Creativity and Cognition (σσ. 441–453). New York: ACM.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. επαυξημένη πραγματικότητα. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/επαυξημένη-πραγματικότητα

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «επαυξημένη πραγματικότητα». Ανακτήθηκε 30 September 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/επαυξημένη-πραγματικότητα.

MLA

«επαυξημένη πραγματικότητα». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 30 September 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/επαυξημένη-πραγματικότητα.

1326