Thymele Logo
Search

ολοτέχνημα [ουσ. ουδ.]

Articles Icon 1
Videos Icon 4
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Αισθητικό ιδεώδες και θεωρητική έννοια που διατύπωσε συστηματικά ο Richard Wagner [Ρίχαρντ Βάγκνερ] για τη δημιουργία σκηνικού έργου στο οποίο ένα σύνολο τεχνών (μουσική, ποίηση, χορός, υποκριτική, σκηνογραφία, αρχιτεκτονική) συμμετέχουν ισότιμα και συντίθενται σε ένα οργανικό, ενιαίο καλλιτεχνικό όλον.

Ανάπτυξη

Η ιδέα του ολοτεχνήματος, όπως αυτή εκφράστηκε από τον Richard Wagner, αντλεί από το αρχαιοελληνικό πρότυπο του αρμονικού συνδυασμού μουσικής, λόγου και χορού στην τραγωδία. Ο όρος εμφανίζεται στα πρώιμα γραπτά του Γερμανού συνθέτη (περί το 1850) και στην ουσία αλληλοσυμπληρώνεται με την έννοια του «μουσικού δράματος», η οποία επίσης συνδέεται με το έργο του Wagner. Πιο συγκεκριμένα, το μουσικό δράμα καθίσταται ολοτέχνημα μέσω της σύνθεσης των παραστατικών τεχνών (μουσική, δράμα και χορός), καθώς και των συμπληρωματικών σκηνικών τεχνών (σκηνογραφία, ενδυματολογία, τέχνη του φωτός, σκηνοθεσία). Όπως και το «μουσικό δράμα», το ολοτέχνημα αξιοποιεί τεχνικές οι οποίες χαρακτηρίζουν τη συνθετική προσέγγιση του Wagner, όπως είναι τα εξαγγελτικά μοτίβα, η ενισχυμένη χρήση της ορχήστρας, η οποία διαδραματίζει ενεργό ρόλο στην εμφάνιση και επεξεργασία των εξαγγελτικών μοτίβων και η χρήση θεμάτων από τη γερμανική και τη σκανδιναβική μυθολογία.


Ο ρόλος του ολοτεχνήματος του Wagner υπερβαίνει τη σφαίρα της αισθητικής και αποσκοπεί στην ανανέωση της δημόσιας λειτουργίας της τέχνης καθώς και σε κοινωνικές αλλαγές. Σε συνδυασμό με τη θεατρική αρχιτεκτονική, το εικαστικό σκέλος της παράστασης και τη γενικότερη παραστατική τελετουργία, το ολοτέχνημα κατά Wagner έλαβε τη μορφή των όψιμων μουσικών δραμάτων όπως αυτά παρουσιάστηκαν στο φεστιβάλ που ο ίδιος και, στη συνέχεια, η οικογένειά του οργάνωσαν στο θέατρο του Bayreuth [Μπαϋρόιτ], το οποίο δημιουργήθηκε σύμφωνα με το όραμα του συνθέτη για τον ιδανικό θεατρικό χώρο.


Οι απόψεις του Wagner περί ολοτεχνήματος εμπεριέχονται κυρίως στα θεωρητικά του κείμενα Η τέχνη και η επανάσταση [Die Kunst und die Revolution, 1849], Το έργο τέχνης του μέλλοντος [Das Kunstwerk der Zukunft, 1850] και Όπερα και δράμα [Oper und Drama, 1851]. Σύμφωνα με τα εν λόγω θεωρητικά έργα, η σκηνοθεσία είναι η κατ' εξοχήν επιτελεστική τέχνη, η οποία περατώνει το μουσικό δράμα, όχι με την απλή αναπαράσταση ενός έργου, αλλά ολοκληρώνοντας και επισφραγίζοντας ένα έως εκείνη τη στιγμή μεταβαλλόμενο και ημιτελές έργο τέχνης. Μόνο τότε, με τη συνέργεια της σκηνοθεσίας, το έργο τέχνης καθίσταται αυτοδύναμο και συνολικό, δηλαδή «ολοτέχνημα». Η πρωτοποριακή αυτή αντίληψη, η οποία εκφράζεται πρώιμα, πριν από την επίσημη έλευση των επαγγελματιών σκηνοθετών τρεις δεκαετίες αργότερα, έχει αποτελέσει πυρήνα σύγχρονων παραστατικών μορφών, όπως το μεταδραματικό θέατρο.

Αγγλικά
total work of art
Γαλλικά
œuvre d'art totale, l'[e]
Γερμανικά
Gesamtkunstwerk, das
Ιταλικά
opera d'arte totale, l'[a]

Συνώνυμα

συνολικό έργο τέχνης, καθολικό έργο τέχνης, ολικό έργο τέχνης, ολιστικό έργο τέχνης

Σχετικοί όροι

ολικό θέατρο, βαγκνερισμός, συμβολισμός, Ρωσικά Μπαλέτα, Μπάουχαους, πολύτοπο, εμβυθιστική παράσταση

Πεδίο εφαρμογής

• Όψις και παραγωγή
• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"It is impossible not to associate the concept of the Gesamtkunstwerk with the work and visions of Richard Wagner – the composer’s monumental efforts to join music, dance and poetry into compelling spectacles also included his ambitions to transform the production and consumption of art into a sacred ritual located outside of the routines of modern industrial life."

«Είναι αδύνατο να μη συσχετισθεί η ιδέα του ολοτεχνήματος με το έργο και το όραμα του Richard Wagner – οι μνημειώδεις προσπάθειες του συνθέτη για συνένωση της μουσικής, του χορού και της ποίησης σε συναρπαστικά θεάματα συμπεριλάμβαναν επίσης τη φιλοδοξία του να μετασχηματίσει την παραγωγή και την κατανάλωση της τέχνης σε μια ιερή τελετουργία που κείται εκτός της ρουτίνας της σύγχρονης βιομηχανικής ζωής.»

Ο γερμανιστής Lutz Koepnick [Λουτς Καίπνικ] ανοίγει το κεφάλαιο για το ολοτέχνημα στην Cambridge History of Modernism με τη διαπίστωση ότι η έννοια παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένη με το έργο και το όραμα του Richard Wagner. Κατά τον συγγραφέα, η σύνθεση μουσικής, χορού και ποίησης σε ενιαίο θέαμα υπηρετούσε μια ευρύτερη φιλοδοξία: τον μετασχηματισμό της παραγωγής και της κατανάλωσης της τέχνης σε ιερή τελετουργία, αποκομμένη από τους ρυθμούς της βιομηχανικής νεωτερικότητας. Η θέση αυτή αναδεικνύει την κοινωνική και τελετουργική διάσταση του ολοτεχνήματος, την οποία ο Wagner επιχείρησε να πραγματώσει με το φεστιβάλ του Μπαϋρόιτ, και εξηγεί γιατί η έννοια αποτέλεσε κομβικό σημείο αναφοράς για τα καλλιτεχνικά προγράμματα του μοντερνισμού.

Koepnick, L. (2017). Gesamtkunstwerk. Στο V. Sherry (Επιμ.), The Cambridge history of modernism (σσ. 273–288). Cambridge: Cambridge University Press. Βλ. σ. 273.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Προωθητικό βίντεο της έκδοσης σε DVD του Λόενγκριν [Lohengrin, 1850] του Richard Wagner…

Προωθητικό βίντεο για τον Ταννχόυζερ [Tannhäuser, 1845] του Richard Wagner σε σκηνοθεσία και

Η «Επέλαση των Βαλκυριών» ["Ritt der Walküren"] της όπερας Η Βαλκυρία [Die Walküre,…

Η α΄ πράξη του Πάρσιφαλ [Parsifal, 1882] του Richard Wagner στο Φεστιβάλ του…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Σελίδα τίτλου της πρώτης έκδοσης του Έργου τέχνης του μέλλοντος [Das Kunstwerk der Zukunft

Χαρακτικό με άποψη του εσωτερικού του Φεστιβαλικού Θεάτρου του Μπαϋρόιτ [Bayreuther Festspielhaus], από την Revue…

Φωτογραφία του Φεστιβαλικού Θεάτρου του Μπαϋρόιτ [Bayreuther Festspielhaus] πριν από το 1882, χωρίς την προσθήκη…

Στιγμιότυπο από την ταινία Πάρσιφαλ [Parsifal, 1904] της Edison Manufacturing Company, με σκηνή…

βασική

Brown, H. M. (2016). The quest for the Gesamtkunstwerk and Richard Wagner. Oxford: Oxford University Press.

Finger, A., & Follett, D. (Επιμ.). (2011). The aesthetics of the total artwork: On borders and fragments. Baltimore: Johns Hopkins University Press.

Koss, J. (2010). Modernism after Wagner. Minneapolis: University of Minnesota Press.

Smith, M. W. (2007). The total work of art: From Bayreuth to cyberspace. London & New York: Routledge.

Wagner, R. (1993). The art-work of the future and other works (W. A. Ellis, Μετ.). Lincoln: University of Nebraska Press. (Πρωτότυπη έκδοση 1849–1850).

συμπληρωματική

Millington, B. (2002). Gesamtkunstwerk. Στο Grove Music Online. Oxford University Press. doi.org...

Roberts, D. (2011). The total work of art in European modernism. Ithaca: Cornell University Press.

Treadwell, J. (2008). The urge to communicate: The prose writings as theory and practice. Στο T. S. Grey (Επιμ.), The Cambridge companion to Wagner (σσ. 177–191). Cambridge: Cambridge University Press.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. ολοτέχνημα. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/ολοτέχνημα

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «ολοτέχνημα». Ανακτήθηκε 20 November 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/ολοτέχνημα.

MLA

«ολοτέχνημα». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 20 November 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/ολοτέχνημα.

1388