Ως ζωγραφική δράσης χαρακτηρίζεται η έντονα χειρονομιακή ζωγραφική των αφηρημένων εξπρεσιονιστών, κατά την οποία οι καλλιτέχνες εφάρμοζαν, χωρίς προσχέδιο ή σχεδιασμό, βίαιες, γρήγορες και ανεξέλεγκτες πινελιές σε μεγάλου μεγέθους καμβάδες, αξιοποιώντας τεχνικές, όπως η έγχυση και η ενστάλαξη χρώματος [drip painting].
Ο Αμερικανός κριτικός τέχνης Harold Rosenberg [Χάρολντ Ρόζενμπεργκ], ο οποίος εισηγήθηκε τον όρο ζωγραφική δράσης [action painting] στο κείμενό του The American action painters (1952), περιγράφει τον καμβά ως μία αρένα δράσης, πάνω στην οποία ο καλλιτέχνης ως δρων, επιτελεί ένα γεγονός/συμβάν. Το καλλιτεχνικό ενδιαφέρον, έτσι, εστιάζεται στη δημιουργική διαδικασία και όχι στο τελικό αποτέλεσμα, δηλαδή στο έργο τέχνης καθαυτό. Η αισθητική του τελικού έργου, μάλιστα, κατέχει δευτερεύοντα ρόλο στη σκέψη του κριτικού, καθώς πρωτεύουσα σημασία έχει η ίδια η χειρονομία του καλλιτέχνη κατά τη διάρκεια της καλλιτεχνικής δημιουργίας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα της έμφασης που προσδίδεται στην ενεργητική χειρονομία, είναι η τεχνοτροπία του Jackson Pollock [Τζάκσον Πόλλοκ]. Όπως αποτυπώνεται στις φωτογραφίες και τα βίντεο του Hans Namuth [Χανς Νάμουθ], ο οποίος απαθανάτισε τη δημιουργική διαδικασία που ακολουθούσε ο καλλιτέχνης στο ατελιέ του, ο Pollock τοποθετούσε καμβάδες μεγάλου μεγέθους στο πάτωμα και κινούμενος συνεχώς γύρω τους ή πάνω τους, ενστάλαζε χρώμα πάνω στη ζωγραφική επιφάνεια, χρησιμοποιώντας ένα ραβδί, το οποίο βύθιζε σε δοχείο μπογιάς ή άλλοτε αδειάζοντας το χρώμα απευθείας μέσα από το δοχείο. Αντιπροσωπευτικό έργο αυτής της τεχνικής είναι το «Νούμερο ένα» (Μαβιά ομίχλη) ["Number one" (Lavender Mist), 1950]. Άλλοι κύριοι εκπρόσωποι του κινήματος της ζωγραφικής της δράσης είναι ο Willem de Kooning [Βίλλεμ ντε Κούνινγκ] και ο Franz Kline [Φραντς Κλάιν].
Η ζωγραφική δράσης, δίνοντας έμφαση στη σωματική και ψυχική συμμετοχή του καλλιτεχνικού υποκειμένου, παρουσιάζει κοινά χαρακτηριστικά με τις παραστατικές τέχνες. Η κίνηση, η χειρονομία, η ενέργεια, η σωματικότητα του καλλιτέχνη/της καλλιτέχνιδος, αποτυπωμένη δυναμικά στον καμβά, το αυτοσχεδιαστικό, αυθόρμητο και τυχαίο στοιχείο, καθώς και ο χωρικός και χρονικός χαρακτήρας της δημιουργικής διαδικασίας της ζωγραφικής πράξης, μετατρέπουν τον/την εικαστικό καλλιτέχνη/καλλιτέχνιδα σε ένα είδος επιτελεστή / επιτελέστριας. Παράλληλα, τα έργα της ζωγραφικής της δράσης συχνά εκτελούνται ενώπιον κοινού, το οποίο εμπλέκεται με άμεσο τρόπο στη δυναμική, εκφραστική και συχνά απρόβλεπτη διαδικασία της δημιουργίας.
Η μετατροπή του παραδοσιακού αναπαραστατικού χαρακτήρα της ζωγραφικής του δυσδιάστατου καμβά σε μια συνθετική επιτελεστική δράση, οδήγησε στην ανάδειξη νέων καλλιτεχνικών μέσων που με τη σειρά τους πυροδότησαν τη δημιουργία υβριδικών καλλιτεχνικών κινημάτων, όπως ενδεικτικά το Φλούξους και την ομάδα Γκουτάι. Χαρακτηριστικό παράδειγμα καλλιτέχνη που, αν και δεν ανήκε τυπικά στον κύκλο των Αμερικάνων αφηρημένων εξπρεσιονιστών, διατηρούσε έντονη αισθητική συγγένεια με τη ζωγραφική της δράσης, είναι ο Georges Mathieu [Ζωρζ Ματιέ], ιδρυτής του κινήματος της λυρικής αφαίρεσης, ο οποίος επιδόθηκε σε μία από τις πρώτες απόπειρες ενσωμάτωσης θεατρικότητας και δραματικού πλαισίου στο εικαστικό έργο του, επηρεάζοντας καθοριστικά το υβριδικό κίνημα του δραστισμού και τις μετέπειτα επιτελεστικές καλλιτεχνικές πρακτικές.
