Thymele Logo
Search

τηλεοπτικό θέατρο [ουσ. ουδ.]

Articles Icon 2
Videos Icon 4
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Κατηγορία τηλεοπτικού προγράμματος που περιλαμβάνει τη μετάδοση θεατρικών παραστάσεων, τις διασκευές θεατρικών έργων σε ειδική τηλεσκηνοθεσία και τα πρωτότυπα έργα που γράφονται για το μέσο και αξιοποιούν τους οπτικοακουστικούς κώδικές του.

Ανάπτυξη

Το τηλεοπτικό θέατρο αποτελεί υβριδική μορφή τέχνης, η οποία προκύπτει από τη διαμεσολάβηση του θεάτρου από την τηλεόραση. Συνδυάζει τη θεατρική γλώσσα με τις τεχνολογικές και αισθητικές δυνατότητες της οπτικοακουστικής παραγωγής, όπως το πλάνο, το κάδρο, η γωνία λήψης και η συναρμογή. Ως διακριτό είδος τηλεοπτικού προγράμματος συνδέθηκε με τη μαζική εξάπλωση της τηλεόρασης μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι πρώτες απόπειρες ανάγονται ωστόσο στην πειραματική περίοδο του μέσου. Στις 11 Σεπτεμβρίου 1928 ο σταθμός της General Electric στο Σκενέκταντι [Schenectady] των ΗΠΑ μετέδωσε το δράμα The Queen's Messenger [Ο αγγελιαφόρος της βασίλισσας]. Στις 14 Ιουλίου 1930 το BBC μετέδωσε από το στούντιο του John Logie Baird [Τζων Λόγκι Μπαιρντ] το μονόπρακτο L'uomo dal fiore in bocca [Ο άνθρωπος με το λουλούδι στο στόμα] του Luigi Pirandello [Λουίτζι Πιραντέλλο], την πρώτη τηλεοπτική μετάδοση θεατρικού έργου στη Βρετανία.


Σε διεθνές επίπεδο, οι δημόσιοι ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί διαμόρφωσαν ισχυρή παράδοση τηλεοπτικής δραματουργίας. Το BBC καθιέρωσε σειρές πρωτότυπων τηλεοπτικών έργων, όπως το The Wednesday Play [Το έργο της Τετάρτης, 1964–1970] και το Play for Today [Έργο για το σήμερα, 1970–1984]. Η γαλλική τηλεόραση φιλοξένησε από νωρίς παραστάσεις της Comédie-Française, ενώ η ιταλική RAI μετέδωσε από το 1962 τους κύκλους Il teatro di Eduardo [Το θέατρο του Εντουάρντο], με έργα του Eduardo De Filippo [Εντουάρντο Ντε Φίλιππο] σε τηλεσκηνοθεσία του ίδιου. Το ιαπωνικό NHK μετέδιδε παραδοσιακά θεατρικά είδη, όπως το Καμπούκι [Kabuki] και το θέατρο Νο.


Στην Ελλάδα, η πρώτη επαφή με το είδος χρονολογείται το 1966, τη χρονιά έναρξης του τηλεοπτικού προγράμματος του Ε.Ι.Ρ., με το μονόπρακτο Αυτός και το παντελόνι του του Ιάκωβου Καμπανέλλη· ο πρωταγωνιστής του, Βασίλης Διαμαντόπουλος, υπήρξε ο πρώτος ηθοποιός που εμφανίστηκε ζωντανά στην ελληνική τηλεόραση. Η συστηματική ένταξη του θεάτρου στο πρόγραμμα ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 1970 με Τα Χριστούγεννα του τεμπέλη του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Στις 3 Ιανουαρίου 1972 το Ε.Ι.Ρ.Τ. εγκαινίασε την εκπομπή Θέατρο της Δευτέρας, με πρωτοβουλία των σκηνοθετών Σταμάτη Χονδρογιάννη και Κώστα Λυχναρά. Η εκπομπή παρουσίασε στο ευρύ κοινό έργα του ελληνικού και του διεθνούς ρεπερτορίου και διήρκεσε, με διακοπή από το 1973 έως το 1976, ως τη δεκαετία του 1990.


Το τηλεοπτικό θέατρο εμφανίζεται σε τρεις κύριες μορφές.

  • Η πρώτη είναι η μαγνητοσκοπημένη αναμετάδοση παραστάσεων που πραγματοποιήθηκαν στον θεατρικό τους χώρο.
  • Η δεύτερη περιλαμβάνει τις πρωτότυπες παραγωγές τηλεοπτικών στούντιο, δηλαδή θεατρικά έργα και δραματοποιημένες λογοτεχνικές διασκευές που σκηνοθετούνται εξαρχής για την τηλεόραση.
  • Η τρίτη αφορά έργα γραμμένα ειδικά για το μέσο, όπως τα τηλεδράματα των Γιώργου Μανιώτη, Γιώργου Διαλεγμένου και Μανώλη Κορρέ, τα τηλεοπτικά έργα του Samuel Beckett [Σάμιουελ Μπέκετ], από το Eh Joe [Ε, Τζο, 1966] έως το Quad [Τετράγωνο, 1981], και το Professional Foul [Επαγγελματικό φάουλ, 1977] του Tom Stoppard [Τομ Στόππαρντ].


Η μεταφορά της θεατρικής εμπειρίας στο ιδιωτικό περιβάλλον του σπιτιού μεταβάλλει ριζικά την πρόσληψη του θεάματος. Ο τηλεθεατής και η τηλεθεάτρια μπορούν να διακόψουν την παρακολούθηση ή να επιλέξουν άλλο πρόγραμμα, γεγονός που διαφοροποιεί την εμπειρία από τη ζωντανή παρουσία στον θεατρικό χώρο. Ταυτόχρονα, το τηλεοπτικό θέατρο συμβάλλει στον πολιτισμικό εκδημοκρατισμό, καθώς καθιστά το θέατρο προσιτό σε γεωγραφικά απομακρυσμένα και οικονομικά ασθενέστερα κοινά. Για τον λόγο αυτό οι δημόσιοι οργανισμοί το αντιμετώπισαν και ως μέσο θεατρικής παιδείας, στο πλαίσιο της αποστολής τους να ενημερώνουν, να εκπαιδεύουν και να ψυχαγωγούν. Στην Ελλάδα, το Θέατρο της Δευτέρας πρόσφερε σε μεγάλο μέρος του κοινού της υπαίθρου την πρώτη επαφή του με το θέατρο.


Η διαμεσολάβηση της εφήμερης παραστατικής πράξης από την οπτικοακουστική καταγραφή, η οποία εμπεριέχει τη δυνατότητα της επανάληψης, δημιουργεί μια νέα καλλιτεχνική και αισθητική συνθήκη. Ο Philip Auslander [Φίλιπ Όσλαντερ] στο Liveness: Performance in a Mediatized Culture [Ζωντανότητα: Η επιτέλεση σε μια διαμεσοποιημένη κουλτούρα, 1999] υποστήριξε ότι η ίδια η έννοια του ζωντανού διαμορφώθηκε ιστορικά σε αντιπαραβολή με τα μέσα αναπαραγωγής και ιδίως με την τηλεόραση. Στον 21ο αιώνα, οι πρακτικές του ψηφιακού θεάτρου και της μετάδοσης ζωντανής ροής [live streaming] επικαιροποιούν αυτή τη συνθήκη και συνδέουν την παράδοση του τηλεοπτικού θεάτρου με νέες μορφές επιτελεστικότητας.

Εναλλακτικές Εκδοχές

τηλεθέατρο
Αγγλικά
television theatre; television drama
Γαλλικά
théâtre télévisé, le; téléthéâtre, le
Γερμανικά
Fernsehtheater, das; Fernsehspiel, das
Ιταλικά
teatro televisivo, il; teleteatro, il

Σχετικοί όροι

ραδιοφωνικό θέατρο, βιντεο-όπερα, κινηματογράφηση, παραστασιακό αρχείο, θέατρο ζωντανής ροής, οθόνη, διαμεσικότητα

Πεδίο εφαρμογής

• Όψις και παραγωγή
• Θέατρο
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]
• Εφαρμοσμένα είδη
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

«Ο Σταμάτης Χονδρογιάννης υπογράφει την σκηνοθεσία και την έρευνα της σειράς Το Θέατρο στην τηλεόραση της ΕΡΤ, παραγωγής του 2000, που ανατρέχει στην 30χρονη ιστορία του τηλεοπτικού θεάτρου και στη μεγάλη του προσφορά.»

Το Αρχείο της ΕΡΤ παρουσιάζει τη σειρά ντοκιμαντέρ Το θέατρο στην τηλεόραση της ΕΡΤ (2000), σε σκηνοθεσία και έρευνα του Σταμάτη Χονδρογιάννη. Η σειρά ανατρέχει στα τριάντα χρόνια του τηλεοπτικού θεάτρου στην ΕΡΤ και αναδεικνύει την προσφορά του.

ΕΡΤ Αρχείο. (2025, 29 Αυγούστου). Σταμάτης Χονδρογιάννης – 29 Αυγούστου 2024. ΕΡΤ. www.ert.gr...

Quote Icon

«Η αρχή έγινε τον Δεκέμβριο του 1970 ενώ τον Ιανουάριο του 1972 το τηλεοπτικό θέατρο πήρε την ονομασία “Θέατρο της Δευτέρας”.»

Το Αρχείο της ΕΡΤ τοποθετεί τις απαρχές του τηλεοπτικού θεάτρου στην ελληνική δημόσια τηλεόραση τον Δεκέμβριο του 1970. Σύμφωνα με το απόσπασμα, τον Ιανουάριο του 1972 το είδος έλαβε την ονομασία Θέατρο της Δευτέρας.

ΕΡΤ Αρχείο. (χ.χ.). Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου – 27 Μαρτίου. ΕΡΤ. www.ert.gr...

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Το Eh Joe [Ε, Τζο], το πρώτο έργο που έγραψε ο Samuel Beckett…

Απόσπασμα από τη Στέλλα Βιολάντη του Γρηγορίου Ξενόπουλου σε σκηνοθεσία Πάνου Γλυκοφρύδη και Κώστα Λυχναρά

Η Filumena Marturano [Φιλουμένα Μαρτουράνο, 1946] του Eduardo De Filippo [Εντουάρντο Ντε Φίλιππο]

Το Quad [Τετράγωνο] του Samuel Beckett [Σάμιουελ Μπέκετ], σε σκηνοθεσία του ίδιου:…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Σκηνή από το Così è (se vi pare) [Έτσι είναι, αν έτσι νομίζετε]…

Η Royal Shakespeare Company [Βασιλική Εταιρεία Σαίξπηρ] στα γυρίσματα του As You Like It [

Φωτογραφία από τη μετάδοση του δράματος The Queen's Messenger [Ο αγγελιαφόρος της βασίλισσας]…

Οι ηθοποιοί Γιάννης Βόγλης (καθιστός) και Ορφέας Ζάχος στη La barca sin pescador [Βάρκα…

βασική

Auslander, P. (1999). Liveness: Performance in a mediatized culture. London: Routledge.

Esslin, M. (1982). Mediations: Essays on Brecht, Beckett, and the media. New York, NY: Grove Press.

Harvey, F. (2014). Le téléthéâtre québécois des premiers temps: Croisements médiatiques (Hubert Aquin, Claude Jutra, Marcel Dubé et Louis-Georges Carrier). Revue canadienne d'études cinématographiques / Canadian Journal of Film Studies, 23/2, σσ. 26–46.

Jensen, A. P. (2007). Theatre in a media culture: Production, performance and perception since 1970. Jefferson, NC: McFarland.

Kaplan, M. A. (1958). Television drama: A discussion. The English Journal, 47/9, σσ. 549–561. doi.org...

Klaver, E. (1995). Coming attractions: Theater and the performance of television. Mosaic: A Journal for the Interdisciplinary Study of Literature, 28/4, σσ. 111–127. www.jstor.org...

Marsolais, G. (Επιμ.). (1973). Théâtre et télévision. Paris: Unesco. unesdoc.unesco.org...

Spadaro, D. (2004). Il teatro in televisione: Da Eduardo De Filippo a Dario Fo. Il teleteatro: Sviluppo, tecniche, esperienze. Firenze: Atheneum.

Stintzy, B. (1988). La télévision interdite de scène: Dispositif théâtral et dispositif télévisuel. Quaderni, 4, σσ. 65–76.

Willis, T. (1965). Television and the dramatist. Journal of the Royal Society of Arts, 113/5108, σσ. 572–587. www.jstor.org...

Βερβεροπούλου, Ζ. (2018). Μικρή οθόνη και σκηνή: Το θέατρο στην ελληνική τηλεόραση. Παράβασις, 16/2, σσ. 207–223.

ΕΡΤ Αρχείο. (χ.χ.). Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου – 27 Μαρτίου. ΕΡΤ. www.ert.gr...

ΕΡΤ Αρχείο. (2025, 29 Αυγούστου). Σταμάτης Χονδρογιάννης – 29 Αυγούστου 2024. ΕΡΤ. www.ert.gr...

Καρύδας, Σ. (2020). Η τέχνη του θεάτρου στα οπτικοακουστικά μέσα: Το Θέατρο της Δευτέρας, 1972–1997. Αθήνα: Εκδόσεις Σεναριογράφων Ελλάδος.

Μπέκετ, Σ. (1966). «Ἔ, Τζό…»: Μονόπρακτο γιὰ τὴν τηλεόραση (Μ. Πλωρίτης, Μετ.). Θέατρο, Ε΄/25, σσ. 45–47.

Φελοπούλου, Σ. (2004). Ο Μπέκετ ως τηλεοπτικός auteur. Θέματα Λογοτεχνίας, 26, σσ. 112–118.

Φελοπούλου, Σ. (2008). Θέατρο και τηλεόραση: Τέχνη και παραγνωρισμένη τέχνη. Παράβασις, 8, σσ. 543–553.

συμπληρωματική

Sontag, S. (1966). Film and theatre. The Tulane Drama Review, 11/1, σσ. 24–37. www.jstor.org...

Βερβεροπούλου, Ζ. (1998). Η θεατρική πρόσληψη ως ακρόαση και τηλεθέαση. Θεατρογραφίες, 1, σσ. 52–57.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. τηλεοπτικό θέατρο. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/τηλεοπτικό-θέατρο

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «τηλεοπτικό θέατρο». Ανακτήθηκε 20 November 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/τηλεοπτικό-θέατρο.

MLA

«τηλεοπτικό θέατρο». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 20 November 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/τηλεοπτικό-θέατρο.

1388