Thymele Logo
Search

οικολογικό θέατρο [ουσ. ουδ.]

Articles Icon 1
Videos Icon 4
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Μορφή θεατρικής δημιουργίας που διερευνά τις σχέσεις αλληλεξάρτησης ανθρώπου, φυσικού περιβάλλοντος και άλλων έμβιων όντων, πραγματεύεται περιβαλλοντικά ζητήματα, όπως η κλιματική αλλαγή και η απώλεια της βιοποικιλότητας, και συχνά ενσωματώνει οικολογικές αρχές στη δημιουργική διαδικασία και στην παραγωγή της παράστασης.

Ανάπτυξη

Το οικολογικό θέατρο αναπτύχθηκε στο πλαίσιο της εντεινόμενης περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης και της οικολογικής σκέψης του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα. Τοποθετείται στην τομή της καλλιτεχνικής δημιουργίας, της οικολογικής θεωρίας και της ακτιβιστικής δράσης, καθώς διερευνά τις σχέσεις αλληλεξάρτησης ανθρώπου, φυσικού περιβάλλοντος και άλλων έμβιων όντων. Πρώιμο παράδειγμα οικολογικής δραματουργίας θεωρείται ο Εχθρός του λαού [En folkefiende] (1882) του Henrik Ibsen [Χένρικ Ίψεν], όπου η ρύπανση των ιαματικών υδάτων πυροδοτεί σύγκρουση ανάμεσα στο δημόσιο συμφέρον, στις οικονομικές επιδιώξεις και στην πολιτική εξουσία. Ο όρος παγιώθηκε στη θεατρολογία με το άρθρο της Una Chaudhuri [Ούνα Τσαουντούρι] "'There must be a lot of fish in that lake': Toward an ecological theater" [«“Πρέπει να έχει πολλά ψάρια σε εκείνη τη λίμνη”: Προς ένα οικολογικό θέατρο»] (1994), το οποίο προβληματοποίησε τη μεταφορική χρήση της φύσης στο νεωτερικό δράμα. Ο προσδιορισμός «οικολογικό» διακρίνει τον όρο από το περιβαλλοντικό θέατρο, όπου το «περιβάλλον» δηλώνει τον παραστασιακό χώρο.


Το οικολογικό θέατρο δεν περιορίζεται στην αναπαράσταση περιβαλλοντικών προβλημάτων, όπως η κλιματική αλλαγή, η απώλεια της βιοποικιλότητας και η περιβαλλοντική υποβάθμιση· επανεξετάζει τη θέση του ανθρώπου μέσα στα οικοσυστήματα και αμφισβητεί ανθρωποκεντρικές αντιλήψεις. Η Theresa J. May [Τερέζα Μέι] εισήγαγε την έννοια της οικοδραματουργίας [ecodramaturgy], την οποία όρισε, μαζί με τη Wendy Arons [Γουέντυ Άρονς], στον τόμο Readings in Performance and Ecology [Αναγνώσματα για την επιτέλεση και την οικολογία] (2012) ως θεατρική πράξη που θέτει στο επίκεντρό της την οικολογική αμοιβαιότητα και την κοινότητα. Η οικοδραματουργία αναδεικνύει τις σχέσεις αλληλεπίδρασης ανθρώπων και μη ανθρώπινου κόσμου, καθώς και τη σύνδεση του τόπου με την ταυτότητα. Παράλληλα, η οικολογική διάσταση ενσωματώνεται στις ίδιες τις συνθήκες παραγωγής της παράστασης, μέσα από την επαναχρησιμοποίηση υλικών, τον περιορισμό του περιβαλλοντικού αποτυπώματος και την υιοθέτηση βιώσιμων πρακτικών.


Οι σκηνικές προσεγγίσεις του οικολογικού θεάτρου περιλαμβάνουν μη ανθρωποκεντρικές αφηγήσεις, τη σκηνική παρουσία μη ανθρώπινων όντων, μη συμβατικές αφηγηματικές δομές και τη συμμετοχή του κοινού σε διαδικασίες αναστοχασμού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα σύγχρονης οικολογικής δραματουργίας αποτελεί το The Arctic Cycle [Ο αρκτικός κύκλος] της Chantal Bilodeau [Σαντάλ Μπιλοντό], σειρά οκτώ θεατρικών έργων, ένα για καθένα από τα οκτώ αρκτικά κράτη, για τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές μεταβολές που επιφέρει η κλιματική αλλαγή. Η παράσταση A Play for the Living in a Time of Extinction [Ένα έργο για τους ζωντανούς σε εποχή εξαφάνισης] (2021), σε κείμενο της Miranda Rose Hall [Μιράντα Ρόουζ Χωλ] και σκηνοθεσία της Katie Mitchell [Κέιτι Μίτσελ], συνέδεσε τη μαζική εξαφάνιση των ειδών με τη βιωσιμότητα της ίδιας της θεατρικής παραγωγής. Δημιουργήθηκε στο Théâtre Vidy-Lausanne, στο πλαίσιο του προγράμματος Sustainable Theatre? [Βιώσιμο θέατρο;] της Mitchell και του Jérôme Bel [Ζερώμ Μπελ], και περιόδευσε χωρίς μετακινήσεις συντελεστών και σκηνικών, με τοπικούς θιάσους. Στην εκδοχή της ομάδας Headlong στο Barbican του Λονδίνου (2023), την ηλεκτρική ενέργεια της παράστασης παρήγαγε σύστημα δέκα ποδηλάτων επί σκηνής. Στην Ελλάδα, η παράσταση Axis Mundi – Το τελευταίο δέντρο (2023), σε σκηνοθεσία του Δημήτρη Τσιάμη, αξιοποίησε τον μύθο του Ερυσίχθονα για να αναδείξει τις συνέπειες της ανθρώπινης αλαζονείας και της αποϊεροποίησης της φύσης.


Το οικολογικό θέατρο διασταυρώνεται και με άλλες μορφές παραστατικών τεχνών. Η όπερα-επιτέλεση Sun & Sea (Marina) [Ήλιος και θάλασσα (Μαρίνα)] των Rugilė Barzdžiukaitė [Ρουγκιλέ Μπαρζτζιουκάιτε], Vaiva Grainytė [Βάιβα Γκραϊνίτε] και Lina Lapelytė [Λίνα Λαπελίτε], που τιμήθηκε με τον Χρυσό Λέοντα στην Μπιενάλε της Βενετίας (2019), μετέτρεψε μια τεχνητή παραλία σε σκηνή, όπου λουόμενοι και λουόμενες τραγουδούσαν για την κλιματική κρίση υπό το βλέμμα του κοινού από ψηλά. Θεατρικοί οργανισμοί και πρωτοβουλίες, όπως η European Theatre Convention (ETC), το Superhero Clubhouse στη Νέα Υόρκη και το Julie's Bicycle στο Λονδίνο, προωθούν την ενσωμάτωση της οικολογικής σκέψης τόσο στο περιεχόμενο των παραστάσεων όσο και στις διαδικασίες παραγωγής. Με την ανάπτυξη βιώσιμων πρακτικών και την ευαισθητοποίηση των επαγγελματιών του θεάτρου, συνδέουν τις παραστατικές τέχνες με τα σύγχρονα οικολογικά ζητήματα.

Εναλλακτικές Εκδοχές

οικοθέατρο
Αγγλικά
eco-theatre; ecological theatre
Γαλλικά
écothéâtre, l'[e]; théâtre écologique, le
Γερμανικά
Ökotheater, das; ökologische Theater, das
Ιταλικά
eco-teatro, l'[o]; teatro ecologico, il

Σχετικοί όροι

ακτιβισμός, οικολογική σκηνογραφία, οικοφεμινισμός, περιπατητική παράσταση, γεωτέχνη, μετανθρωπισμός

Πεδίο εφαρμογής

• Όψις και παραγωγή
• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]
• Εφαρμοσμένα είδη

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"What is ecotheatre?

The term ecotheatre can be interpreted in several ways. On the one hand, ecotheatre can be a form of performance that includes thematic messages on environmental issues highlighting the relationship between human and nature or econarratives, also dramaturgy that can be viewed from the point of ecocriticism. Also, in performance environmental aspect plays an important, active role. [...]

On the other hand, ecotheatre can be used as a concept to emphasize and analyze the sustainability aspects of a performance making, taking into account the environmental impact of the processes during the production of performance, during the performance itself and also after it. As ecotheatre pioneer researcher Una Chaudhuri emphasizes scenes filled with rich, man-made scenography further underscore the distance between human and the nonhuman. Ecotheatre demands awareness of the ecological footprint or impact on the environment made by creative team of performance. For instance, as a good practice in systematic, not free will approach there could be mentioned the National Theatre of Scotland, which built into its contracts a target for reused materials in their new sets. [...]

Ecocriticism can help to discover new lines of storytelling on environmental issues, while the most vivid stories related to nature are possible when one is physically present there. Ecotheatrical performances mostly are taking place outdoors and, therefore, using as less as possible classic scenography solutions. [...]"


«Τι είναι το οικολογικό θέατρο;

Ο όρος οικολογικό θέατρο επιδέχεται διάφορες ερμηνείες. Αφενός, το οικολογικό θέατρο μπορεί να αποτελεί μορφή παράστασης που περιλαμβάνει θεματικά μηνύματα για περιβαλλοντικά ζητήματα, αναδεικνύοντας τη σχέση ανθρώπου και φύσης, ή οικοαφηγήσεις, καθώς και δραματουργία που μπορεί να εξεταστεί από τη σκοπιά της οικοκριτικής. Επιπλέον, στην παράσταση η περιβαλλοντική διάσταση διαδραματίζει σημαντικό, ενεργό ρόλο. […]

Αφετέρου, το οικολογικό θέατρο μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως έννοια για την ανάδειξη και την ανάλυση των πτυχών βιωσιμότητας της δημιουργίας μιας παράστασης, λαμβάνοντας υπόψη τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των διαδικασιών κατά την παραγωγή της παράστασης, κατά τη διάρκειά της και μετά από αυτήν. Όπως τονίζει η πρωτοπόρος ερευνήτρια του οικολογικού θεάτρου Una Chaudhuri, οι σκηνές που είναι γεμάτες με πλούσια, ανθρωπογενή σκηνικά υπογραμμίζουν ακόμη περισσότερο την απόσταση ανάμεσα στον άνθρωπο και στο μη ανθρώπινο. Το οικολογικό θέατρο απαιτεί επίγνωση του οικολογικού αποτυπώματος, δηλαδή των επιπτώσεων στο περιβάλλον που προκαλεί η δημιουργική ομάδα μιας παράστασης. Ως καλή πρακτική συστηματικής και όχι εθελοντικής προσέγγισης μπορεί να αναφερθεί, για παράδειγμα, το Εθνικό Θέατρο της Σκωτίας [National Theatre of Scotland], το οποίο ενσωμάτωσε στις συμβάσεις του στόχο επαναχρησιμοποίησης υλικών στα νέα του σκηνικά. […]

Η οικοκριτική μπορεί να συμβάλει στην ανακάλυψη νέων αφηγηματικών γραμμών για τα περιβαλλοντικά ζητήματα, ενώ οι πιο ζωντανές ιστορίες που σχετίζονται με τη φύση καθίστανται δυνατές όταν υπάρχει σωματική παρουσία εκεί. Οι παραστάσεις οικολογικού θεάτρου πραγματοποιούνται κυρίως σε υπαίθριους χώρους και, επομένως, χρησιμοποιούν όσο το δυνατόν λιγότερο τις κλασσικές σκηνικές λύσεις. […]»

Η ερευνήτρια των περιβαλλοντικών ανθρωπιστικών σπουδών Kitija Balcare [Κιτίγια Μπαλτσάρε] διακρίνει δύο διαστάσεις του οικολογικού θεάτρου: την οικολογική θεματολογία και δραματουργία, αφενός, και τη βιωσιμότητα της θεατρικής παραγωγής, αφετέρου. Επικαλούμενη την Una Chaudhuri [Ούνα Τσαουντούρι], υποστηρίζει ότι τα πλούσια τεχνητά σκηνικά διευρύνουν την απόσταση ανθρώπινου και μη ανθρώπινου κόσμου. Ως παράδειγμα συστηματικής πρακτικής αναφέρει το Εθνικό Θέατρο της Σκωτίας, που ενσωμάτωσε στις συμβάσεις του στόχους επαναχρησιμοποίησης υλικών.

Balcare, K. (2022). Ecotheatre: Changing perspective from who we are towards where we are. Culture Crossroads, 21, σσ. 56–65. doi.org.... Βλ. σσ. 58–59.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Ομιλία της καθηγήτριας θεάτρου Theresa J. May [Τερέζα Μέι] (Πανεπιστήμιο του Όρεγκον) για την οικοδραματουργία…

Προωθητικό βίντεο της παράστασης Cow | Deer [Αγελάδα | Ελάφι] των Katie Mitchell…

Βίντεο του Εθνικού Θεάτρου του Λονδίνου [National Theatre] για την εφαρμογή του Theatre Green Book,…

Βίντεο για το EcoTheatre Summer Camp, δεκαήμερο θερινό εργαστήριο θεάτρου για εφήβους στο οικοχωριό του…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Το Dengrali Tides, ετήσιο φεστιβάλ οικολογικού θεάτρου του Dengrali Creators Hub στο Sonapur του Ασσάμ…

Στιγμιότυπο από την παράσταση Bee Matter [Ύλη μελισσών] της Λετονής επιτελέστριας Iveta Pole…

Στιγμιότυπο από την παράσταση A Play for the Living in a Time of Extinction [

Αφίσα του εργαστηρίου οικολογικού θεάτρου The Harlequin and the Land [Ο Αρλεκίνος και η…

βασική

Arons, W., & May, T. J. (Επιμ.). (2012). Readings in performance and ecology. New York, NY: Palgrave Macmillan.

Balcare, K. (2022). Ecotheatre: Changing perspective from who we are towards where we are. Culture Crossroads, 21, σσ. 56–65. doi.org...

Chaudhuri, U. (1994). "There must be a lot of fish in that lake": Toward an ecological theater. Theater, 25/1, σσ. 23–31.

Cless, D. (2010). Ecology and environment in European drama. New York, NY: Routledge.

European Theatre Convention. (2024). ETC theatre green book. www.europeantheatre.eu...

Fried, L., & May, T. J. (1994). Greening up our houses: A guide to an ecologically sound theatre. New York, NY: Drama Book Publishers.

Giannachi, G., & Stewart, N. (Επιμ.). (2005). Performing nature: Explorations in ecology and the arts. Bern: Peter Lang.

Jones, E. E. (2014). A practical guide to greener theatre: Introduce sustainability into your productions. London: Focal Press.

Kershaw, B. (2007). Theatre ecology: Environments and performance events. Cambridge: Cambridge University Press.

Kershaw, B. (2012). Performance ecologies, biotic rights and retro-modernisation. Research in Drama Education: The Journal of Applied Theatre and Performance, 17/2, σσ. 265–287. doi.org...

Lavery, C. (Επιμ.). (2018). Performance and ecology: What can theatre do? London: Routledge.

May, T. J. (2018). Salmon is everything: Community-based theatre in the Klamath watershed (2η έκδ.). Corvallis, OR: Oregon State University Press.

May, T. J. (2021). Earth matters on stage: Ecology and environment in American theater. London: Routledge.

Woynarski, L. (2020). Ecodramaturgies: Theatre, performance and climate change. Cham: Palgrave Macmillan.

συμπληρωματική

Chaudhuri, U., & Fuchs, E. (Επιμ.). (2002). Land/scape/theater. Ann Arbor, MI: University of Michigan Press.

Chaudhuri, U., & Hughes, H. (Επιμ.). (2014). Animal acts: Performing species today. Ann Arbor, MI: University of Michigan Press.

Morton, T. (2016). Dark ecology: For a logic of future coexistence. New York, NY: Columbia University Press.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. οικολογικό θέατρο. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/οικολογικό-θέατρο

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «οικολογικό θέατρο». Ανακτήθηκε 20 November 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/οικολογικό-θέατρο.

MLA

«οικολογικό θέατρο». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 20 November 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/οικολογικό-θέατρο.

1388