δραστισμός [ουσ. αρσ.]

Ο βιεννέζικος δραστισμός είναι ένα από τα πιο ριζοσπαστικά –πολιτικά και αισθητικά– καλλιτεχνικά κινήματα της μεταπολεμικής περιόδου. Το κίνημα αναπτύχθηκε στη δεκαετία του 1960 στη Βιέννη και χαρακτηρίζεται από την ακραία χρήση του σώματος, που υπήρξε και το βασικό μέσο των δράσεων της ομάδας. Οι Βιεννέζοι δραστιστές στις σχεδόν μυσταγωγικές επιτελέσεις τους παραβίαζαν, εξευτέλιζαν και τραυμάτιζαν το ανθρώπινο σώμα, προκαλώντας αποτροπιασμό στους θεατές. Κύρια μέλη του κινήματος ήταν οι Αυστριακοί Günter Brus [Γκύντερ Μπρους], Hermann Nitsch [Χέρμαν Νιτς], Otto Mühl [Όττο Μυλ] και Rudolf Schwarzkogler [Ρούντολφ Σβάρτσκογκλερ].

Κάποιες από τις σημαντικότερες καταβολές του κινήματος μπορούν να εντοπιστούν στις αρχέγονες θρησκευτικές τελετουργίες και σε καλλιτεχνικά κινήματα όπως στον σουρεαλισμό, τον φουτουρισμό και τον αφηρημένο εξπρεσιονισμό. Τόσο η ζωγραφική δράσης του Jackson Pollock [Τζάκσον Πόλλοκ], όσο και οι Ανθρωπομετρίες (1960) του Yves Klein [Υβ Κλάιν], ενέπνευσαν τους καλλιτέχνες του κινήματος, κάτι που μπορεί να εντοπιστεί στους πίνακες, αλλά και στις δράσεις του Nitsch. Η κύρια διαφορά του βιεννέζικου Δραστισμού σε σχέση με άλλα υβριδικά καλλιτεχνικά είδη που επεδίωξαν ομοίως να καταστρέψουν τα παραδοσιακά καλλιτεχνικά μέσα και να διευρύνουν τα όρια της καλλιτεχνικής έκφρασης, είναι η έντονη εμμονή των Βιεννέζων δραστιστών με το γυμνό σώμα και η επιστροφή στην τελετουργία και τη θεατρικότητα.

Τα μέλη του κινήματος εμπνεύστηκαν και από τις ψυχαναλυτικές θεωρίες του Sigmund Freud [Ζίγκμουντ Φρόιντ] και των επιγόνων του, κάτι που επίσης διαμόρφωσε την αντίληψή τους για το σώμα και οδήγησε την εστίαση των δράσεών τους σε πρωτόγονες φάσεις της σεξουαλικής ανάπτυξης. Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελούν οι επιτελέσεις του Mühl και η εστίασή τους στην σεξουαλικότητα του σώματος.

Οι ιδέες που διέπνεαν τις δράσεις του κινήματος είχαν έντονο πολιτικό και κοινωνικό υπόβαθρο, καθώς μέσω των βίαιων επιτελέσεων, οι Βιεννέζοι δραστιστές εξέφραζαν την εναντίωσή τους στον υποφώσκοντα φασισμό, ο οποίος, κατά τη γνώμη τους, εξακολουθούσε να ενυπάρχει στην αυστριακή κοινωνία. Με τη χρήση καταναλωτικών αγαθών και σωματικών εκκρίσεων (αίμα, ούρα, ακαθαρσίες) στις δράσεις τους, αποπειράθηκαν να σχολιάσουν το αμερικανικό καταναλωτικό πρότυπο. Ορισμένοι μάλιστα από αυτούς βρέθηκαν αντιμέτωποι με ποινή φυλάκισης, κατηγορούμενοι για βλασφημία κατά τη διάρκεια των δράσεών τους.

Ενδεικτικό παράδειγμα των ανωτέρω αποτελεί η συλλογική επιτέλεση τους με τίτλο Kunst und Revolution (1968), κατά τη διάρκεια της οποίας ο Brus ήπιε τα ούρα του, έκανε εμετό, πασάλειψε το σώμα του με περιττώματα και, ακούγοντας τον εθνικό ύμνο της Αυστρίας αυνανίστηκε ξαπλωμένος στο πάτωμα. Η δράση αυτή προκάλεσε σκάνδαλο και οδήγησε στην σύλληψη των μελών.