Thymele Logo
Search

θέατρο φόρουμ [ουσ. ουδ.]

Articles Icon 1
Videos Icon 4
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Είδος διαδραστικής παράστασης και παραστασιακής τεχνικής του θεάτρου των καταπιεσμένων, κατά το οποίο παρουσιάζεται μια σκηνή καταπίεσης χωρίς λύση και τα μέλη του κοινού καλούνται να εισέλθουν στη σκηνή, να αντικαταστήσουν τον/την πρωταγωνιστή/πρωταγωνίστρια και να δοκιμάσουν εναλλακτικές στρατηγικές αντιμετώπισης της καταπίεσης.

Ανάπτυξη

Το θέατρο φόρουμ επινοήθηκε από τον Βραζιλιάνο σκηνοθέτη και ακτιβιστή Augusto Boal [Αουγκούστο Μποάλ] στο Περού, το 1973, στο πλαίσιο της Operación Alfabetización Integral [Επιχείρηση Ολοκληρωμένου Γραμματισμού] (ALFIN). Η ALFIN ήταν εθνική εκστρατεία κατά του αναλφαβητισμού, η οποία περιλάμβανε και καλλιτεχνικές γλώσσες, όπως το θέατρο. Η εκστρατεία ακολουθούσε τη μέθοδο του Paulo Freire [Πάουλο Φρέιρε], που συνδέει τον γραμματισμό με την κριτική συνειδητοποίηση [conscientização] και απορρίπτει την «τραπεζική» εκπαίδευση, όπου η γνώση «κατατίθεται» σε παθητικό ακροατήριο. Ο Boal μετέφερε την αρχή αυτή στη σχέση σκηνής και πλατείας. Στην «ταυτόχρονη δραματουργία» [dramaturgia simultánea], που προηγήθηκε, οι θεατές/θεάτριες πρότειναν λύσεις και οι ηθοποιοί τις υλοποιούσαν επί τόπου. Όταν μια θεάτρια ανέβηκε η ίδια στη σκηνή για να ερμηνεύσει την πρότασή της, γεννήθηκε το θέατρο φόρουμ, το οποίο εξελίχθηκε στη βασικότερη και δημοφιλέστερη τεχνική του θεάτρου των καταπιεσμένων.


Η αρχική σύλληψη προσαρμόστηκε σε ποικίλα πολιτικά, πολιτισμικά και θεατρικά συμφραζόμενα και γνώρισε πολλές παραλλαγές. Σήμερα το θέατρο φόρουμ αποτελεί μια από τις πλέον διαδεδομένες μορφές του εφαρμοσμένου θεάτρου και αξιοποιείται σε σχολεία, σε τοπικές κοινότητες, σε φυλακές, σε δομές κοινωνικής φροντίδας και σε ακτιβιστικές δράσεις. Ενδεικτικά, η ομάδα Jana Sanskriti [Λαϊκός Πολιτισμός], που ιδρύθηκε το 1985 στη Δυτική Βεγγάλη, το αξιοποιεί σε αγροτικές κοινότητες της Ινδίας, ενώ στην Ελλάδα η τεχνική εντάχθηκε σε θεατροπαιδαγωγικά προγράμματα του Πανελλήνιου Δικτύου για το Θέατρο στην Εκπαίδευση. Από το θέατρο φόρουμ προήλθε το νομοθετικό θέατρο, το οποίο ο Boal ανέπτυξε ως δημοτικός σύμβουλος [vereador] του Ρίο ντε Τζανέιρο (1993–1996), μετατρέποντας τις προτάσεις του κοινού σε σχέδια δημοτικών νόμων. Η δραματουργία του θεάτρου φόρουμ αντλεί από πραγματικές ιστορίες και συνομιλεί έτσι με το θέατρο του πραγματικού.


Οι παραστάσεις του θεάτρου φόρουμ προκύπτουν συνήθως από συστηματικά εργαστήρια θεάτρου των καταπιεσμένων με τα μέλη μιας ομάδας ή κοινότητας που μοιράζονται ένα κοινό πρόβλημα καταπίεσης. Μια πραγματική ιστορία αδικίας, διάκρισης, στέρησης της ελευθερίας ή καταπάτησης εργασιακών και ανθρώπινων δικαιωμάτων, την οποία αφηγείται κάποιο μέλος της ομάδας, εμπλουτίζεται με ανάλογες εμπειρίες των υπολοίπων. Τα βιώματα υφίστανται καλλιτεχνική επεξεργασία με ποικίλα εκφραστικά μέσα: τον λόγο, το σώμα, τον ήχο, τη μουσική, την εικόνα, τα πολυμέσα και μεταδραματικά στοιχεία. Στόχος είναι να συμπυκνωθούν τα νοήματα, να αναδειχθούν οι σχέσεις ισχύος και να παραχθεί μια δυναμική αισθητική μεταφορά της βιωμένης πραγματικότητας.


Η παράσταση παρουσιάζει την εξέλιξη της σύγκρουσης ανάμεσα στο πρωταγωνιστικό καταπιεζόμενο υποκείμενο, που βιώνει μια συστηματική, κοινωνικά προσδιορισμένη αδικία και επιθυμεί να την ανατρέψει, και στο ανταγωνιστικό καταπιεστικό υποκείμενο, που επιδιώκει τη διαιώνισή της. Στην πρώτη φάση παρουσιάζεται χωρίς διακοπή η σκηνή-πρότυπο [model], μια αλληλουχία επεισοδίων που αφηγούνται μια ιστορία καταπίεσης. Η σκηνή-πρότυπο ολοκληρώνεται με την ήττα του/της πρωταγωνιστή/πρωταγωνίστριας και τίθεται στο κοινό ως ερώτημα, αφήνοντας την αίσθηση του ανολοκλήρωτου, της αδικίας και της οργής.


Στη δεύτερη φάση η σκηνή επαναλαμβάνεται, ολόκληρη ή εν μέρει, και πραγματοποιείται το φόρουμ: η αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων με τη συμμετοχή του κοινού. Τον συντονισμό αναλαμβάνει ο/η τζόκερ [curinga, joker], ο/η εμψυχωτής/εμψυχώτρια που διαμεσολαβεί μεταξύ σκηνής και πλατείας. Όποιο μέλος του κοινού το επιθυμεί διακόπτει τη δράση, παίρνει τη θέση του/της πρωταγωνιστή/πρωταγωνίστριας ή ενός προσώπου που αγωνίζεται για την αλλαγή και δοκιμάζει επί τόπου τη δική του/της στρατηγική. Οι θεατές/θεάτριες μετατρέπονται έτσι, κατά τον Boal, σε ηθο-θεατές/ηθο-θεάτριες [spect-actors]. Οι ηθοποιοί που ερμηνεύουν τους/τις καταπιεστές/καταπιέστριες αυτοσχεδιάζουν, προβάλλοντας αντιστάσεις και εμπόδια αυξανόμενης δυσκολίας, ώστε να προωθηθούν η κριτική συνειδητοποίηση και η εις βάθος ανάλυση της πραγματικότητας. Ο Boal επέμενε στην αποφυγή αυτού που ονόμαζε «μαγική λύση», ώστε οι προτάσεις να είναι χειραφετητικές αλλά ρεαλιστικές.

Αγγλικά
forum theatre
Γαλλικά
théâtre-forum, le
Γερμανικά
Forumtheater, das
Ιταλικά
teatro forum, il

Σχετικοί όροι

αόρατο θέατρο [Μποάλ], εικονοθέατρο, ουράνιο τόξο της επιθυμίας, συλλογική δημιουργία, εκπαιδευτικό δράμα, τέταρτος τοίχος, θέατρο της κοινότητας

Μη προτεινόμενοι όροι

θέατρο της αγοράς

Πεδίο εφαρμογής

• Εφαρμοσμένα είδη

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"Forum Theatre is a theatrical game in which a problem is shown in an unsolved form, to which the audience, again spect-actors, is invited to suggest and enact solutions. The problem is always the symptom of an oppression, and generally involves visible oppressors and a protagonist who is oppressed. In its purest form, both actors and spect-actors will be people who are victims of the oppression under consideration; that is why they are able to offer alternative solutions, because they themselves are personally acquainted with the oppression. After one showing of the scene, which is known as ‘the model’ (it can be a full-length play), it is shown again slightly speeded up, and follows exactly the same course until a member of the audience shouts ‘Stop!’, takes the place of the protagonist and tries to defeat the oppressors."


«Το θέατρο φόρουμ είναι ένα θεατρικό παιχνίδι στο οποίο ένα πρόβλημα παρουσιάζεται χωρίς λύση και το κοινό, και πάλι ως ηθο-θεατές/ηθο-θεάτριες, καλείται να προτείνει και να ενσαρκώσει λύσεις. Το πρόβλημα είναι πάντοτε σύμπτωμα μιας καταπίεσης και συνήθως περιλαμβάνει ορατούς/ορατές καταπιεστές/καταπιέστριες και έναν/μια πρωταγωνιστή/πρωταγωνίστρια που υφίσταται την καταπίεση. Στην καθαρότερη μορφή του, τόσο οι ηθοποιοί όσο και οι ηθο-θεατές/ηθο-θεάτριες είναι θύματα της υπό εξέταση καταπίεσης· γι' αυτό μπορούν να προτείνουν εναλλακτικές λύσεις, αφού γνωρίζουν οι ίδιοι/ίδιες την καταπίεση από προσωπική εμπειρία. Μετά από μια πρώτη παρουσίαση της σκηνής, η οποία ονομάζεται “πρότυπο” (και μπορεί να είναι ολόκληρο θεατρικό έργο), η σκηνή παρουσιάζεται ξανά, με ελαφρώς ταχύτερο ρυθμό, και ακολουθεί ακριβώς την ίδια πορεία, ώσπου κάποιο μέλος του κοινού φωνάζει “Στοπ!”, παίρνει τη θέση του/της πρωταγωνιστή/πρωταγωνίστριας και προσπαθεί να νικήσει τους/τις καταπιεστές/καταπιέστριες.»

Ο Adrian Jackson [Έιντριαν Τζάκσον], μεταφραστής του Augusto Boal [Αουγκούστο Μποάλ] στα αγγλικά, περιγράφει στην εισαγωγή του στο Games for actors and non-actors [Θεατρικά παιχνίδια για ηθοποιούς και μη ηθοποιούς] τη δομή του θεάτρου φόρουμ. Η σκηνή-πρότυπο παρουσιάζεται αρχικά χωρίς διακοπή. Στη δεύτερη παρουσίαση, κάθε μέλος του κοινού μπορεί να τη σταματήσει, να αντικαταστήσει τον/την πρωταγωνιστή/πρωταγωνίστρια και να δοκιμάσει τη δική του/της λύση. Ο Jackson επισημαίνει ότι το είδος λειτουργεί πληρέστερα όταν ηθοποιοί και ηθο-θεατές/ηθο-θεάτριες έχουν βιώσει οι ίδιοι/ίδιες την καταπίεση που παρουσιάζεται.

Jackson, A. (1992). Translator's introduction. Στο A. Boal, Games for actors and non-actors (A. Jackson, Μετ.). London & New York: Routledge. Βλ. σ. xxi.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Μαρτυρία του Augusto Boal [Αουγκούστο Μποάλ] για την τεχνική του θεάτρου φόρουμ. Πρόκειται για…

Ρεπορτάζ της σειράς India Matters [Η Ινδία έχει σημασία] του τηλεοπτικού δικτύου NDTV…

Η ομάδα Theatre of the Oppressed NYC [Θέατρο των Καταπιεσμένων της Νέας Υόρκης] παρουσιάζει τα…

Ο Julian Boal [Τζούλιαν Μποάλ] αναλύει τη δραματουργία του θεάτρου φόρουμ στο εργαστήριο "The Joker…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Ο Augusto Boal [Αουγκούστο Μποάλ] παρουσιάζει το θέατρο των καταπιεσμένων σε εργαστήριο στη Riverside Church…

Εξώφυλλο της έκδοσης Θεατροπαιδαγωγικά προγράμματα με τεχνικές θεάτρου φόρουμ σε επιμέλεια των Νίκου Γκόβα και

Σύνοδος νομοθετικού θεάτρου στο Observatório de Favelas [Παρατηρητήριο των Φαβέλων] της Μαρέ [Maré], στο Ρίο…

Εργαστήριο θεάτρου φόρουμ στον οργανισμό The NewBridge Project [Νιουμπρίτζ Πρότζεκτ] του Νιουκάσλ (3 Φεβρουαρίου 2018),…

βασική

Boal, A. (1981). Το θέατρο του καταπιεσμένου (Ε. Μπραουδάκη, Μετ.). Αθήνα: Θεωρία. (Πρωτότυπη έκδοση 1974)

Boal, A. (1998). Legislative theatre: Using performance to make politics (A. Jackson, Μετ.). London & New York: Routledge.

Boal, A. (2001). Hamlet and the baker's son: My life in theatre and politics (A. Jackson & C. Blaker, Μετ.). London & New York: Routledge.

Boal, A. (2013). Θεατρικά παιχνίδια για ηθοποιούς και μη ηθοποιούς (Μ. Παπαδήμα, Μετ.). Θεσσαλονίκη: Σοφία.

Boal, A. (2019). Theatre of the oppressed (C. A. McBride, M.-O. Leal McBride, & E. Fryer, Μετ.). London: Pluto Press. (Πρωτότυπη έκδοση 1974)

Boal, A. (2021). Games for actors and non-actors (A. Jackson, Μετ.· 3η έκδ.). London & New York: Routledge.

Boal, J. (2023). Theatre of the oppressed and its times. London & New York: Routledge.

Ganguly, S. (2010). Jana Sanskriti: Forum theatre and democracy in India. London & New York: Routledge.

MacDonald, S., & Rachel, D. (2000). Το θέατρο forum του Augusto Boal για εκπαιδευτικούς (Μ. Κακκαβά, Μετ.). Εκπαίδευση & Θέατρο, 1, σσ. 42–49.

Βασιλείου, Χ. (2015). Οι τεχνικές του θεάτρου του καταπιεσμένου και η παιδαγωγική τους διάσταση: Κριτική θεώρηση στις προοπτικές και στους περιορισμούς της χρήσης του θεάτρου φόρουμ μέσα στη σχολική τάξη. Εκπαίδευση & Θέατρο, 16.

Γκόβας, Ν., & Ζώνιου, Χ. (Επιμ.). (2011). Θεατροπαιδαγωγικά προγράμματα με τεχνικές θεάτρου φόρουμ: Διαφυγές… από κάθε εξάρτηση. Μικρές σκηνές καθημερινής βίας. Αθήνα: Πανελλήνιο Δίκτυο για το Θέατρο στην Εκπαίδευση & Ώσμωση.

Γαβαλά, Ε., & Παρούση, Α. (2015). Θέατρο του καταπιεσμένου με την τεχνική του θεάτρου φόρουμ: Πειραματική εφαρμογή στο πλαίσιο μιας τάξης νηπιαγωγείου. Εκπαίδευση & Θέατρο, 16.

συμπληρωματική

Babbage, F. (2018). Augusto Boal (2η έκδ.). London & New York: Routledge.

Cohen-Cruz, J., & Schutzman, M. (Επιμ.). (2006). A Boal companion: Dialogues on theatre and cultural politics. London & New York: Routledge.

Freire, P. (1977). Η αγωγή του καταπιεζόμενου (Γ. Κρητικός, Μετ.). Αθήνα: Κέδρος – Ράππα. (Πρωτότυπη έκδοση 1970).

Howe, K., Boal, J., & Soeiro, J. (Επιμ.). (2019). The Routledge companion to theatre of the oppressed. London & New York: Routledge.

Milling, J., & Ley, G. (2001). Modern theories of performance: From Stanislavski to Boal. Basingstoke & New York: Palgrave.

Ζώνιου, Χ. (2010). Augusto Boal (1931–2009). Εκπαίδευση & Θέατρο, 11, σσ. 71–80. theatroedu.gr...

Ζώνιου, Χ. (2018). Προσεγγίσεις της υποκριτικής του κοινωνικού θεάτρου: Η περίπτωση του ηθοποιού-εμψυχωτή του θεάτρου του καταπιεσμένου του Augusto Boal. Στο Α. Αλτουβά & Κ. Διαμαντάκου (Επιμ.), Θέατρο και δημοκρατία: Πρακτικά Ε΄ Πανελλήνιου Θεατρολογικού Συνεδρίου (σσ. 511–526). Αθήνα: Τμήμα Θεατρικών Σπουδών ΕΚΠΑ.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. θέατρο φόρουμ. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/θέατρο-φόρουμ

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «θέατρο φόρουμ». Ανακτήθηκε 20 November 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/θέατρο-φόρουμ.

MLA

«θέατρο φόρουμ». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 20 November 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/θέατρο-φόρουμ.

1388