Thymele Logo
Search

εκπαιδευτικό δράμα [ουσ. ουδ.]

Articles Icon 2
Videos Icon 4
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Εφαρμοσμένη θεατρική πρακτική η οποία αξιοποιεί τις συμβάσεις της δραματικής τέχνης, και κατεξοχήν την ανάληψη ρόλου εντός φαντασιακού αλλά πειστικού πλαισίου, ώστε οι συμμετέχοντες και οι συμμετέχουσες να διερευνούν βιωματικά και συλλογικά γνωστικά αντικείμενα, ηθικά διλήμματα και κοινωνικά ζητήματα, με προτεραιότητα τη μάθηση και τον κριτικό στοχασμό έναντι του παραστασιακού αποτελέσματος.

Ανάπτυξη

Το εκπαιδευτικό δράμα [drama in education, educational drama] αντλεί μεθόδους και εργαλεία από τη θεατρική τέχνη και τα θέτει στην υπηρεσία της μάθησης, της κατανόησης και του κριτικού στοχασμού. Μαθητές και μαθήτριες αναλαμβάνουν ρόλους, αυτοσχεδιάζουν και συγκροτούν από κοινού με τον/την εκπαιδευτικό έναν φαντασιακό κόσμο, εντός του οποίου καλούνται να αποφασίσουν, να διαπραγματευθούν και να αναλάβουν ευθύνη. Η διαδικασία δεν αποβλέπει σε παράσταση ενώπιον κοινού: το ίδιο το συμβάν είναι ταυτοχρόνως αντικείμενο και μέσο της μάθησης.


Η πρακτική έχει μακρά προϊστορία. Η Harriet Finlay-Johnson [Χάριετ Φίνλεϋ-Τζόνσον] εισήγαγε τη δραματική μέθοδο διδασκαλίας στο αγγλικό δημοτικό σχολείο ήδη το 1911 και ο Henry Caldwell Cook [Χένρυ Κώλντγουελ Κουκ] διατύπωσε το 1917 την αρχή της μάθησης μέσω του παιχνιδιού. Ο Peter Slade [Πήτερ Σλέηντ] και ο Brian Way [Μπράιαν Γουέη] μετατόπισαν στη συνέχεια το βάρος στην προσωπική ανάπτυξη του παιδιού. Την αποφασιστική στροφή σηματοδότησε η Dorothy Heathcote [Ντόροθυ Χήθκοτ] από τη δεκαετία του 1950 και εξής, με τη θεωρητική συστηματοποίηση του Gavin Bolton [Γκάβιν Μπόλτον]: το θέατρο παύει να είναι δραστηριότητα εκτόνωσης και αναγνωρίζεται ως μέσο γνώσης.


Κεντρικά εργαλεία της προσέγγισης είναι ο/η «εκπαιδευτικός σε ρόλο» [teacher in role], που κατευθύνει τη δράση εκ των έσω, και ο «μανδύας του ειδικού» [mantle of the expert], τον οποίο η Heathcote ανέπτυξε στο Πανεπιστήμιο του Νιούκαστλ [University of Newcastle upon Tyne] κατά τις δεκαετίες του 1970 και του 1980, ώστε να καταστήσει το θέατρο προσιτό και σε εκπαιδευτικούς χωρίς θεατρική κατάρτιση. Η τάξη λειτουργεί ως ομάδα ειδικών που έχει αναλάβει παραγγελία: αρχαιολόγοι καλούνται να ερμηνεύσουν ευρήματα, μελισσοκόμοι να σώσουν τα μελίσσια τους, μηχανικοί να σχεδιάσουν γέφυρα με δεδομένο προϋπολογισμό. Οι εφαρμογές καλύπτουν ολόκληρο το αναλυτικό πρόγραμμα: το βιβλίο Drama for Learning παρουσιάζει σχεδιασμούς για τη γλωσσική διδασκαλία, την ιστορία, τα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες, με εκτενή παραδείγματα όπως η ζωή σε μεσαιωνικό μοναστήρι ή ο κύκλος του Βασιλέως Αρθούρου. Η μαθηματική έννοια της κλίμακας, η επιδημιολογία ή η ανάγνωση πηγών αποκτούν έτσι σκοπό και επείγουσα ανάγκη.


Η Cecily O'Neill [Σέσιλυ Ο'Νηλ] καθιέρωσε το 1995 το «διαδικαστικό δράμα» [process drama], όπου ο φαντασιακός κόσμος αναπτύσσεται επεισοδιακά με αφετηρία ένα προκείμενο [pretext]: μια φωτογραφία, μια επιστολή, ένα απόσπασμα. Ο Jonothan Neelands [Τζόνοθαν Νήλαντς] κωδικοποίησε τη μέθοδο των συμβάσεων, συνδέοντας τη μαθησιακή διαδικασία με το αισθητικό αποτέλεσμα μέσω αναγνωρίσιμων θεατρικών μορφών, όπως ο ζωντανός πίνακας, η ανάκριση ή ο «διάδρομος της συνείδησης». Ο David Hornbrook [Ντέηβιντ Χόρνμπρουκ] αντέτεινε το 1989 ότι η υπαγωγή του θεάτρου σε παιδαγωγικό εργαλείο υπονομεύει την καλλιτεχνική του υπόσταση και στερεί από τους μαθητές και τις μαθήτριες τη δραματική γραμματεία.


Η επίδραση του εκπαιδευτικού δράματος επεκτείνεται πέρα από τη σχολική τάξη. Πρακτικές του διαπερνούν το μουσειακό θέατρο, τα εκπαιδευτικά προγράμματα θεατρικών οργανισμών και συνόλων χορού, τη διδασκαλία δεύτερης γλώσσας και την κατάρτιση επαγγελματιών υγείας. Στην Ελλάδα ο όρος συνυπάρχει με την ονομασία «δραματική τέχνη στην εκπαίδευση», την οποία καθιέρωσε η Άλκηστις Κοντογιάννη.

Αγγλικά
drama in education (DiE) / educational drama
Γαλλικά
théâtre éducatif, le
Γερμανικά
Dramapädagogik, die
Ιταλικά
teatro educativo, il

Συνώνυμα

δραματική τέχνη στην εκπαίδευση

Σχετικοί όροι

θεατροπαιδαγωγική, θεατροπαιδαγωγός, θεατροπαιδαγωγικό πρόγραμμα, θεατρικό παιχνίδι, σχολικό θέατρο, ενσώματη μάθηση, θέατρο φόρουμ

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Εφαρμοσμένα είδη

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

" "I don't have a name for what I do. As a person it seems to me I simply stand midway between all that has happened before I arrived and what is now. What I do at this moment obviously shapes up some part of what is to come. Everything that has happened before me I have something in common with, and this is my secret for finding material for drama." Thus Dorothy Heathcote, one of England's best-known educators, has described what she does, which she feels is not creative dramatics, role playing, psychodrama, or sociodrama, but a conscious employment of the elements of drama to educate -to literally bring out what children already know but don't yet know they know."


«"Δεν έχω όνομα για αυτό που κάνω. Ως άνθρωπος, μου φαίνεται πως απλώς στέκομαι κάπου στη μέση -ανάμεσα σε όλα όσα συνέβησαν πριν από εμένα και σε αυτό που συμβαίνει τώρα. Αυτό που κάνω αυτή τη στιγμή, προφανώς, διαμορφώνει σε κάποιο βαθμό αυτό που πρόκειται να έρθει. Με καθετί που έχει προηγηθεί έχω κάτι κοινό -κι αυτό είναι το μυστικό μου για να βρίσκω υλικό για το εκπαιδευτικό δράμα". Με αυτά τα λόγια περιγράφει η Dorothy Heathcote, μία από τις πιο γνωστές παιδαγωγούς της Αγγλίας, τη φύση του έργου της -κάτι που, κατά την ίδια, δεν είναι ούτε δημιουργικό δράμα, ούτε παιχνίδι ρόλων, ούτε ψυχόδραμα ή κοινωνιοδράμα, αλλά μια συνειδητή χρήση των στοιχείων του θεάτρου/δράματος με σκοπό την εκπαίδευση: να φέρει στην επιφάνεια όσα τα παιδιά ήδη γνωρίζουν αλλά δεν ξέρουν ακόμη ότι τα γνωρίζουν.»

Αναφορά Η Betty Jane Wagner καταγράφει τη διατύπωση με την οποία η Dorothy Heathcote αρνείται να ταυτίσει το εκπαιδευτικό δράμα με το παιχνίδι ρόλων, το ψυχόδραμα ή το κοινωνιόδραμα. Η ίδια το προσδιορίζει ως συνειδητή αξιοποίηση των στοιχείων του δράματος για μαθησιακούς σκοπούς. Η φράση για τη γνώση που τα παιδιά κατέχουν χωρίς να το γνωρίζουν συνοψίζει τη γνωσιακή στόχευση του εκπαιδευτικού δράματος.

Wagner, B. (1976). Dorothy Heathcote: Drama as a Learning Medium. Washington: National Education Association, σ. 8.

Quote Icon

"Ο τομέας του Εκπαιδευτικού Δράματος αποτελεί πλέον ένα εξειδικευμένο αντικείμενο σπουδών, με διαφορετικές παιδαγωγικές προσεγγίσεις και ποικίλα εκπαιδευτικά ζητούμενα, τα οποία διαμορφώθηκαν στα διάφορα στάδια της εξέλιξής του, και άρα μέσα από τα μεταβαλλόμενα εκπαιδευτικά και ευρύτερα κοινωνικά συμφραζόμενα κάθε χώρας στην οποία εφαρμόζεται. Ανάμεσα σε αυτά τα συμφραζόμενα συγκαταλέγονται οι κυρίαρχες αντιλήψεις και προσεγγίσεις για το θέατρο, η φιλοσοφία της εκπαίδευσης και οι αντιλήψεις για το σχολείο, καθώς και η εξελικτική φάση κάθε κοινωνικού πλαισίου που υιοθετεί το θέατρο στις εκπαιδευτικές πρακτικές του".

Αναφορά Η Μυρτώ Πίγκου-Ρεπούση τοποθετεί το εκπαιδευτικό δράμα ως αυτόνομο επιστημονικό πεδίο και όχι ως δέσμη τεχνικών. Επισημαίνει ότι οι εφαρμογές του διαφοροποιούνται ανά χώρα, αναλόγως των εκάστοτε αντιλήψεων για το θέατρο και για το σχολείο. Η παρατήρηση εξηγεί γιατί το εκπαιδευτικό δράμα εμφανίζεται με διαφορετικές ονομασίες και στοχεύσεις στα εθνικά εκπαιδευτικά συστήματα.

Πίγκου-Ρεπούση, Μ. (2019). Εκπαιδευτικό Δράμα: Από το Θέατρο στην Εκπαίδευση. Αθήνα: Καστανιώτης, σ. 76.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Η Dorothy Heathcote [Ντόροθυ Χήθκοτ] εξηγεί τους κανόνες του «μανδύα του ειδικού», της πλέον διαδεδομένης…

Η Cecily O'Neill [Σέσιλυ Ο'Νηλ] περιγράφει τη δική της προσέγγιση στο εκπαιδευτικό δράμα και εξηγεί…

Ο John O'Toole [Τζων Ο'Τουλ] αναπτύσσει την παιδαγωγική διάσταση του εκπαιδευτικού δράματος στο διεθνές συνέδριο…

Σπουδαστές, σπουδάστριες και εκπαιδευτικοί μιλούν για τη σημασία του εκπαιδευτικού δράματος, αποτιμώντας τη συμβολή του…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Μαθήτριες του σχολείου του Sompting ως νεράιδες στο Όνειρο θερινής νυκτός [A Midsummer Night's…

Η σελίδα τίτλου του The Play Way (1919) του Henry Caldwell Cook [Χένρυ Κώλντγουελ Κουκ],…

Το εξώφυλλο της μονογραφίας Η Δραματική Τέχνη στην Εκπαίδευση (2012) της Άλκηστης Κοντογιάννη, η οποία…

Το εκπαιδευτικό δράμα εφαρμόζεται στη διδασκαλία μαθηματικών, φυσικών και κοινωνικών επιστημών, ιστορίας και λογοτεχνίας, και…

βασική

Bolton, G. (1979). Towards a Theory of Drama in Education. London: Longman.

Cook, H. C. (1917). The Play Way: An Essay in Educational Method. London: Heinemann.

Finlay-Johnson, H. (1911). The Dramatic Method of Teaching. London: James Nisbet & Co.

Heathcote, D., & Bolton, G. (1995). Drama for Learning: Dorothy Heathcote's Mantle of the Expert Approach to Education. Portsmouth, NH: Heinemann.

Hornbrook, D. (1989). Education and Dramatic Art. Oxford: Basil Blackwell.

Kosti, K., & Kondoyianni, A. (2015). Fostering Historical Empathy through Drama-in-Education: A Pilot Study on Secondary School Students in Greece. Drama Research 6 (1), Art. 2 (www.nationaldrama.org.uk..., τελευταία πρόσβαση 22.05.2025).

Neelands, J., & Goode, T. (2015). Structuring Drama Work: 100 Key Conventions for Theatre and Drama (3rd ed.). Cambridge: Cambridge University Press.

O'Neill, C. (1995). Drama Worlds: A Framework for Process Drama. Portsmouth, NH: Heinemann.

O'Neill, C. (Ed.) (2014). Dorothy Heathcote on Education and Drama: Essential Writings. London & New York: Routledge.

O'Toole, J., Stinson, M., & Moore, T. (2009). Drama and Curriculum: A Giant at the Door. Dordrecht: Springer.

Slade, P. (1954). Child Drama. London: University of London Press.

Wagner, B. J. (1976). Dorothy Heathcote: Drama as a Learning Medium. Washington, DC: National Education Association.

Way, B. (1967). Development through Drama. London: Longman.

Κοντογιάννη, Ά. (2012). Η Δραματική Τέχνη στην Εκπαίδευση. Αθήνα: Πεδίο.

Πίγκου-Ρεπούση, Μ. (2019). Εκπαιδευτικό Δράμα: Από το Θέατρο στην Εκπαίδευση. Αθήνα: Καστανιώτης.

συμπληρωματική

Bolton, G. (1998). Acting in Classroom Drama: A Critical Analysis. Stoke-on-Trent: Trentham Books.

Jackson, A., & Vine, C. (Eds.) (2013). Learning through Theatre: The Changing Face of Theatre in Education (3rd ed.). London & New York: Routledge.

Johnson, L., & O'Neill, C. (Eds.) (1991). Dorothy Heathcote: Collected Writings on Education and Drama. Evanston, IL: Northwestern University Press.

Nicholson, H. (2005). Applied Drama: The Gift of Theatre. Basingstoke: Palgrave Macmillan.

Schonmann, S. (Ed.) (2011). Key Concepts in Theatre/Drama Education. Rotterdam: Sense Publishers.

Tselikas, E. I. (1999). Dramapädagogik im Sprachunterricht. Zürich: Orell Füssli.

Άλκηστις (2008). Μαύρη Αγελάδα - Άσπρη Αγελάδα: Δραματική Τέχνη στην Εκπαίδευση και Διαπολιτισμικότητα. Αθήνα: Τόπος.

Αυδή, Α., & Χατζηγεωργίου, Μ. (2007). Η Τέχνη του Δράματος στην Εκπαίδευση: 48 Προτάσεις για Εργαστήρια Θεατρικής Αγωγής. Αθήνα: Μεταίχμιο.

Κωστή, Κ. (2016). Η δραματική τέχνη στην εκπαίδευση ως μέσο για την καλλιέργεια ιστορικής ενσυναίσθησης σε μαθητές γυμνασίου. Διδακτορική διατριβή, Πανεπιστήμιο Πελποννήσου, Τμήμα Θεατρικών Σπουδών.

Λενακάκης, Α. (2013α). Η Μορφοπαιδευτική Αξία του Παιχνιδιού και του Θεάτρου στην Εκπαίδευση. Στο Θ. Γραμματάς (Επιμ.), Το Θέατρο ως Μορφοπαιδευτικό Αγαθό και Καλλιτεχνική Έκφραση στην Εκπαίδευση και την Κοινωνία. Εγχειρίδιο για το Πρόγραμμα "Θαλής", 58-77. Αθήνα: ΕΚΠΑ & ΕΣΠΑ.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. εκπαιδευτικό δράμα. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/εκπαιδευτικό-δράμα

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «εκπαιδευτικό δράμα». Ανακτήθηκε 30 September 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/εκπαιδευτικό-δράμα.

MLA

«εκπαιδευτικό δράμα». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 30 September 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/εκπαιδευτικό-δράμα.

1326