Thymele Logo
Search

άρια [ουσ. θηλ.]

Articles Icon 2
Videos Icon 8
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Έντεχνη μουσική σύνθεση για σολιστική φωνή, συνήθως με οργανική συνοδεία, η οποία αποτελεί μέρος ευρύτερου έργου, όπως η όπερα, το ορατόριο ή η καντάτα, ή παρουσιάζεται αυτοτελώς σε συναυλία.

Ανάπτυξη

Ο όρος άρια προέρχεται από τη λατινική λέξη aer [αέρας]. Κατά τον 16ο αιώνα, εμφανίστηκε περιστασιακά για να περιγράψει ένα στροφικό φωνητικό έργο ή έναν τρόπο εκφοράς του μελοποιημένου λόγου. Άρχισε να χρησιμοποιείται συστηματικά στις αρχές του 17ου αιώνα, όταν μουσικοί που είχαν συνδεθεί με τη φλωρεντινή καμεράτα καλλιέργησαν το νέο μονωδιακό ύφος. Στη συλλογή Le nuove musiche [Οι νέες μουσικές] (1602) του Giulio Caccini [Τζούλιο Κατσίνι], ο όρος δηλώνει τα στροφικά τραγούδια για σολιστική φωνή και συνεχές βάσιμο, σε αντιδιαστολή με τα διασυντεθειμένα μονωδιακά μαδριγάλια. Η συνεχής μουσική απαγγελία της πρώιμης όπερας [recitar cantando] αποτέλεσε τη βάση του ρετσιτατίβου.


Η βασική μορφή άριας της μπαρόκ εποχής ήταν η τριμερής άρια ντα κάπο [aria da capo], ABA ή ABA', της οποίας το κείμενο αποτελείται από δύο στροφές αντίθετου χαρακτήρα. Στο τέλος της δεύτερης στροφής υπάρχει η ένδειξη "da capo" («από την αρχή»), η οποία υποδεικνύει στον ερμηνευτή ή στην ερμηνεύτρια να επαναλάβει την πρώτη ενότητα. Η πρακτική αυτή παραδοσιακά απαιτούσε τον διανθισμό της επαναληφθείσας πρώτης ενότητας με αυτοσχέδιους στολισμούς, όπως ποικίλματα και διάφορους τύπους βοκαλισμών. Η τριμερής μορφή της άριας ντα κάπο επικράτησε στην ιταλική όπερα σέρια [opera seria], στο ορατόριο και στην καντάτα κατά τον 18ο αιώνα. Ως προς τη λειτουργία της, η άρια διακόπτει την εξέλιξη της δράσης, προκειμένου το οπερατικό πρόσωπο να εκφράσει τα συναισθήματά του, αξιοποιώντας τον συνδυασμό του ποιητικού κειμένου (του λιμπρέτου) και της μουσικής δραματουργίας, σύμφωνα με τη θεωρία των συγκινήσεων [Affektenlehre].


Κατά το πρώτο μισό του 18ου αιώνα, η άρια γνώρισε περίοδο ακμής, με την εμφάνιση πολυάριθμων όρων για την κατηγοριοποίησή της, όπως aria di bravura, aria parlante, aria di mezzo carattere, aria fugata, aria tedesca, aria aggiunta, aria d'entrata, aria cantabile κ.ά. Ο διαχωρισμός ανάμεσα σε αυτά τα είδη δεν ήταν απόλυτος, καθώς πολλές άριες ήταν δυνατόν να ανήκουν σε περισσότερες από μία κατηγορίες. Ενίοτε, ο όρος χρησιμοποιείται και σε αμιγώς οργανικές συνθέσεις, υποδηλώνοντας έναν λυρικό τρόπο ερμηνείας του μουσικού κειμένου, που προσομοιάζει με την ανθρώπινη φωνή.


Στα μέσα του 18ου αιώνα, ορισμένοι συνθέτες, ανάμεσά τους ο Christoph Willibald Gluck [Κρίστοφ Βίλλιμπαλντ Γκλουκ], άσκησαν κριτική στην άρια ντα κάπο, την οποία θεωρούσαν πρόσχημα για επίδειξη δεξιοτεχνίας των αοιδών εις βάρος της δραματικής συνοχής. Η μεταρρύθμιση του Gluck στην όπερα οδήγησε στην αναμόρφωση της δομής της άριας και στη μείωση του αριθμού των αριών ανά έργο, με έμφαση στη φυσικότητα της εκφοράς του κειμένου και στην αδιάκοπη εξέλιξη της πλοκής του δράματος μέσω σκηνών συνόλων.


Στην όπερα του 18ου αιώνα, ο όρος καβατίνα [cavatina (υποκοριστικό του cavata)] δήλωνε μια άρια μικρότερης έκτασης. Κατά τον 19ο αιώνα, ο όρος καβατίνα χρησιμοποιήθηκε για να δηλώσει όχι μόνο τις άριες σύντομης διάρκειας, αλλά και τις εναρκτήριες άριες των αοιδών, καθώς και εκείνες που απαιτούσαν εξέχουσες δεξιοτεχνικές ικανότητες.


Ο Richard Wagner [Ρίχαρντ Βάγκνερ] απομακρύνθηκε από τη συμβατική, κλειστή δομή της άριας, επιδιώκοντας να δημιουργήσει μουσικά δράματα, στα οποία η μουσική και η δραματική πλοκή ρέουν αδιάκοπα ανάμεσα στα διάφορα μουσικά μέρη και τις οπερατικές σκηνές. Ο αντίκτυπος του βαγκνερισμού ξεπέρασε τα όρια της γερμανικής όπερας και έγινε αισθητός και σε λυρικά έργα του 20ού αιώνα.


Από τα μέσα του 20ού αιώνα και έπειτα, η παραδοσιακή έννοια της άριας ως μουσικής σύνθεσης με συγκεκριμένη δομή έχει διευρυνθεί, περιλαμβάνοντας κάθε εκτεταμένο σολιστικό φωνητικό μέρος που διακρίνεται μουσικά και δραματικά από την υπόλοιπη δομή.

Αγγλικά
air
Γαλλικά
air, l'[e]
Γερμανικά
Arie, die
Ιταλικά
aria, l'[a]

Σχετικοί όροι

λόγια μουσική, οπερέττα, μπελκάντο, αριθμημένη όπερα, ατέρμονη μελωδία, καστράτος, πριμαντόννα

Μη προτεινόμενοι όροι

σολιστικό τραγούδι, μέρος

Πεδίο εφαρμογής

• Μουσική / μουσικό θέατρο

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

«-Όταν έρθω να σας ακούσω, ως Ντόννα Άννα, τι θα πρέπει να προσέξω ιδιαίτερα;

-Όλο το έργο είναι αριστουργηματικό. Αν πρέπει να πω κάτι όμως, θα έλεγα την τελευταία άρια. Εκεί που φαίνεται η πληγωμένη ευαίσθητη πλευρά του εαυτού της, που δεν θέλει να την δείξει. Είναι μια πλευρά που κρύβει κατά τη διάρκεια του έργου.»

Απόσπασμα από συνέντευξη της υψιφώνου Μυρτώς Παπαθανασίου [Myrtò Papatanasiu] στο ηλεκτρονικό περιοδικό Popaganda. Η συνέντευξη δόθηκε με αφορμή τον ρόλο της Ντόννα Άννα στο Don Giovanni [Δον Τζοβάννι, 1787] του Wolfgang Amadeus Mozart [Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ] (σκηνοθεσία Γιάννη Χουβαρδά, Εθνική Λυρική Σκηνή [Greek National Opera], Ηρώδειο, Ιούνιος 2014). Η «τελευταία άρια» στην οποία αναφέρεται η ερμηνεύτρια είναι το "Non mi dir, bell'idol mio" [«Μη μου πεις, αγαπημένε μου»] της Β΄ πράξης. Σε αυτήν η ηρωίδα αποκαλύπτει την τρωτή πλευρά που κρύβει σε όλο το έργο.

Ανέστη, Ι. Κ. (2014, Ιούνιος 11). Μυρτώ Παπαθανασίου: Η μεγάλη ελληνίδα σοπράνο επιτέλους στο Ηρώδειο. Popaganda. popaganda.gr...

Quote Icon

Νικόλαος Χαλικιόπουλος Μάντζαρος, "Aria greca" (1827)


Ἀποδίδω εὐχαριστίας

μὲ πολλὴν ταπεινωσύνην

Κερκυραῖοι, ’ς τὴν καλοσύνη,

ὅπου δείξατε ’ς ἐμέ.


Ὁ οὐρανὸς ’θε νὰ σᾶς δώσῃ

τὴν εἰρήνην καὶ εὐτυχίαν,

εἰς ἑκάστην φαμελίαν

νὰ χαρίσῃ πᾶν καλόν.


Αὐτὰ εἶν’ τὰ αἰσθήματα

’που ἐντυπωμένα

θά ’ναι σὲ μένα

ὅπου εὑρεθῶ.


Καὶ τὸ φιλάνθρωπον

καὶ τὸ γενναῖον

τῶν Κερκυραίων

θὰ μαρτυρῶ.

Η "Aria greca" [«Ελληνική άρια»] του Νικολάου Χαλικιοπούλου Μαντζάρου [Nikolaos Chalikiopoulos Mantzaros] ακούστηκε στην Κέρκυρα τον Ιανουάριο του 1827 και είναι η πρωιμότερη γνωστή άρια σε ελληνικό κείμενο. Το κείμενο, ευχαριστήρια αποστροφή προς το κερκυραϊκό κοινό, δείχνει ότι η άρια λειτούργησε ως όχημα εισαγωγής της ελληνικής γλώσσας στο λυρικό ρεπερτόριο, πριν υπάρξουν ελληνόφωνοι λυρικοί τραγουδιστές και τραγουδίστριες.

Εργαστήριο Ελληνικής Μουσικής, Τμήμα Μουσικών Σπουδών Ιονίου Πανεπιστημίου (Παραγ.). (2005). Νικόλαος Χαλικιόπουλος Μάντζαρος (1795–1872): Νεανικά έργα. Α΄ δισκογράφηση [CD, IU005]. Ορχήστρα Τμήματος Μουσικών Σπουδών Ιονίου Πανεπιστημίου, διεύθυνση Μίλτος Λογιάδης· Μαρίνα Φιδέλη, κοντράλτο (κομμ. 6). Πανηγυρική έκδοση για την 50ή Σύνοδο Πρυτάνεων, Κέρκυρα, Οκτώβριος 2005. Ένθετο, σ. 5. Βλ. επίσης Kardamis, K. (2014). "Aria in idioma greco" or pending the Greek-speaking singers. Στο N. Maliaras (Επιμ.), The national element in music: Conference proceedings, Athens, 18–20 January 2013 (σσ. 126–134). Αθήνα: Τμήμα Μουσικών Σπουδών ΕΚΠΑ.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Ο Klaus Nomi [Κλάους Νόμι] ερμηνεύει με φωνή κόντρα τενόρου το "What power art thou"…

Η μεσόφωνος Cecilia Bartoli [Τσετσίλια Μπάρτολι], στον ρόλο της Ροζίνας, ερμηνεύει την καβατίνα "Una…

Το "La donna è mobile" [«Φτερό στον άνεμο»], η άρια του Δούκα της Μάντοβας από…

Ο οξύφωνος Γιάννης Χριστόπουλος [Yannis Christopoulos] ερμηνεύει το «Ἐγέρασα μωρὲς παιδιά», γνωστό και ως «Ὁ…

Ο Γάλλος οξύφωνος Cyrille Dubois [Συρίλ Ντυμπουά] ερμηνεύει το ρετσιτατίβο και την άρια του Ναντίρ…

Ο απαράμιλλος οξύφωνος Franco Corelli [Φράνκο Κορέλλι] ερμηνεύει την άρια του Mario Cavaradossi [Μάριο Καβαραντόσσι]…

Η υψίφωνος Σόνια Γιόντσεβα [Sonya Yoncheva] ερμηνεύει την άρια "Měsíčku na nebi hlubokém" [«Φεγγαράκι στον…

Ντοκιμαντέρ της Nederlandse Reisopera [Ολλανδική Περιοδεύουσα Όπερα] για την όπερα Powder Her Face [Πουδράρισέ…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Η άρια αποχαιρετισμού του σουλτάνου Βαγιαζήτ [Bajazet] από την όπερα Tamerlano [Ταμερλάνος, 1724]…

Εξώφυλλο της ανθολογίας Arie antiche σε επιμέλεια Alessandro Parisotti [Αλεσσάντρο Παριζόττι] (G. Ricordi, Μιλάνο, 1885).…

Εξώφυλλο της ανθολογίας The Contralto Album: A Collection of 50 Celebrated Songs (in Their Original…

Εξώφυλλο του δισκογραφικού άλμπουμ Aria: The Opera Album (Philips, 1998) του οξυφώνου Andrea Bocelli [Αντρέα…

βασική

Kardamis, K. (2014). "Aria in idioma greco" or pending the Greek-speaking singers. Στο N. Maliaras (Επιμ.), The national element in music: Conference proceedings, Athens, 18–20 January 2013 (σσ. 126–134). Αθήνα: Τμήμα Μουσικών Σπουδών ΕΚΠΑ.

Platoff, J. (1990). The buffa aria in Mozart's Vienna. Cambridge Opera Journal, 2/2, σσ. 99–120.

Robinson, M. F. (1961). The aria in opera seria, 1725–1780. Proceedings of the Royal Musical Association, 88, σσ. 31–43.

Rothstein, W. (2012). Tonal structures in Bellini. Journal of Music Theory, 56/2, σσ. 225–283. doi.org...

συμπληρωματική

Michels, U. (1994). Άτλας της μουσικής: Από τους προϊστορικούς χρόνους έως την Αναγέννηση (Ι.Ε.Μ.Α., Μετ. & Επιμ.). Αθήνα: Φίλιππος Νάκας.

Randel, D. M. (Επιμ.). (2003). Aria. Στο The Harvard dictionary of music (4η έκδ.). Cambridge, MA: Harvard University Press.

Riemann, H. (1970). Aria. Στο Dictionary of music (J. S. Shedlock, Μετ.). New York: Da Capo Press.

Westrup, J., McClymonds, M. P., Budden, J., & Clements, A. (1992). Aria. Στο S. Sadie (Επιμ.), The new Grove dictionary of opera (Τόμ. 1). London: Macmillan.

Νίκα-Σαμψών, Ε. (1999). Όπερα. Στο Μ. Κούρση (Επιμ.), Ελληνική εκπαιδευτική εγκυκλοπαίδεια: Θέατρο, μουσική, χορός, κινηματογράφος (Τόμ. 28). Αθήνα: Εκδοτική Αθηνών.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. άρια. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/άρια

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «άρια». Ανακτήθηκε 20 November 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/άρια.

MLA

«άρια». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 20 November 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/άρια.

1388