Thymele Logo
Search

δραματοθεραπεία [ουσ. θηλ.]

Articles Icon 3
Videos Icon 3
Videos Icon 1
[1]

Ορισμός

Εφαρμοσμένη θεατρική πρακτική σε θεραπευτικό πλαίσιο, η οποία, μέσω της θεραπευτικής σχέσης, αξιοποιεί τη μυθοπλασία, την εκδραμάτιση, το παιχνίδι ρόλων και την ενσώματη εμπειρία, ώστε να διευκολύνει την έκφραση, τον αναστοχασμό και τον μετασχηματισμό του βιώματος, εντός ασφαλούς αισθητικής απόστασης, για ψυχοθεραπευτικούς σκοπούς.

Ανάπτυξη

Ο όρος δραματοθεραπεία χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Peter Slade [Πήτερ Σλέιντ] το 1939· ωστόσο, οι ρίζες της πρακτικής εντοπίζονται ήδη στην ελληνική αρχαιότητα, όπου το θέατρο λειτουργούσε όχι μόνο ως μέσο ψυχαγωγίας, αλλά και ως φορέας κοινωνικής διδασκαλίας, κοινωνικοποίησης και ψυχικής ανακούφισης. Σημαντικές καταβολές συναντώνται επίσης στο έργο των Ρώσων θεωρητικών Νικολάι Νικολάγιεβιτς Εβρέινοφ [Nikolai Nikolayevich Evreinov], ο οποίος από το 1927 συνέδεσε το θέατρο με τη θεραπευτική λειτουργία, και Βλαντιμίρ Ιλίν [Vladimir Ilyin], που ανέπτυξε μορφές θεραπευτικού θεάτρου βασισμένες στο θεατρικό παιχνίδι και τον αυτοσχεδιασμό. Παράλληλα, η δραματοθεραπεία επηρεάστηκε από το ψυχόδραμα του Jacob Levy Moreno [Γιάκομπ Λέβι Μορένο], αν και συγκροτήθηκε ως διακριτό πεδίο, με έμφαση στην αισθητική ή δραματική απόσταση, τον συμβολισμό και τη διερεύνηση βιωμάτων μέσα από μυθοπλαστικά πλαίσια.


Ο Slade υποστήριζε ότι το θεατρικό παιχνίδι των παιδιών αποτελεί φυσικό μέσο μάθησης και θεραπείας. Κατά τη δεκαετία του 1960, σε συνεργασία με την ψυχοθεραπεύτρια Sue Jennings [Σου Τζένινγκς] και άλλους/άλλες ακτιβιστές/ακτιβίστριες, ανέπτυξαν πρακτικές που ανέδειξαν το δράμα ως βασικό εργαλείο μεταμόρφωσης και θεραπείας. Η προσέγγιση αυτή εξαπλώθηκε σταδιακά στις Ηνωμένες Πολιτείες, με ενδεικτική μορφή τον Robert J. Landy [Ρόμπερτ Τζ. Λάντι], αλλά και στην Ευρώπη.


Η δραματοθεραπεία βασίζεται στη συνάντηση της θεραπευτικής διαδικασίας με το δράμα, μέσα από ρόλους που το άτομο έχει εξιδανικεύσει, εσωτερικεύσει ή απωθήσει. Μέσω της αφήγησης, της προσωποποίησης και της σωματικής δράσης, οι συμμετέχοντες/συμμετέχουσες πειραματίζονται με όψεις της ταυτότητάς τους, αναστοχάζονται μέσω της θεατρικής μεταφοράς και επαναπροσδιορίζουν στάσεις και συμπεριφορές. Η μέθοδος αξιοποιείται για την αντιμετώπιση ζητημάτων όπως το άγχος, η κατάθλιψη, οι διαπροσωπικές δυσκολίες, το τραύμα και το πένθος, καθώς και για την ενίσχυση της αυτοεκτίμησης και της κοινωνικής ενσωμάτωσης. Εφαρμόζεται σε ατομικό και ομαδικό πλαίσιο, σε ποικίλα κοινωνικά και κλινικά συμφραζόμενα, με παιδιά, εφήβους/έφηβες, ενήλικες, ηλικιωμένους/ηλικιωμένες και άτομα από ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Το θέατρο, ως κατεξοχήν συλλογική και συμπεριληπτική τέχνη, προσφέρει χώρο έκφρασης και συμμετοχής και σε άτομα με αναπηρίες ή ψυχοκοινωνικές δυσκολίες, μετασχηματίζοντας τα εκφραστικά του μέσα σε θεραπευτικά εργαλεία.


Όπως επισημαίνει ο Steve Mitchell [Στηβ Μίτσελ] στο «Θέατρο της Αυτοέκφρασης» [Theatre of Self-Expression], ο ρόλος του/της δραματοθεραπευτή/τριας προσομοιάζει με εκείνον του σκηνοθέτη-διευκολυντή/της σκηνοθέτριας-διευκολύντριας [facilitator], ο οποίος/η οποία δημιουργεί τις συνθήκες, ώστε ο/η θεραπευόμενος/η να μεταφέρει εμπειρίες της καθημερινής ζωής σε μια ασφαλή θεατρική πραγματικότητα. Ένα από τα κύρια θεραπευτικά εργαλεία της δραματοθεραπευτικής μεθόδου είναι η αισθητική ή δραματική απόσταση [aesthetic distance], η απομάκρυνση δηλαδή από ένα πραγματικό γεγονός και η αισθητικοποίησή του, η μετουσίωσή του σε δραματικό-θεατρικό γεγονός. Στην πράξη, η διαδικασία εξελίσσεται μέσα από επαναλαμβανόμενες συνεδρίες που περιλαμβάνουν στάδια ζεστάματος, δραματικής ανάπτυξης και επεξεργασίας. Στις τεχνικές της δραματοθεραπείας περιλαμβάνονται: μιμική, κινητικές και φωνητικές ασκήσεις, θεατρικά παιχνίδια, παιχνίδια ρόλων, εργασία με κείμενα, μάσκες, παραμύθια και μύθους.


Η δραματοθεραπεία αντλεί θεωρητικές επιρροές από την ψυχοδυναμική, την ανθρωπιστική και τις μεταδομιστικές προσεγγίσεις της ταυτότητας. Παρά τη θεραπευτική της στόχευση, παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένη με τη θεατρικότητα, το παιχνίδι και τη μεταμορφωτική δύναμη της τέχνης.

Αγγλικά
drama therapy
Γαλλικά
dramathérapie, la
Γερμανικά
Dramatherapie, die
Ιταλικά
drammaterapia, la

Σχετικοί όροι

ψυχαναλυτική θεωρία στις παραστατικές τέχνες, μουσικοθεραπεία, χοροθεραπεία, playback theatre

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Εφαρμοσμένα είδη

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

«Τα θεατρικά έργα λειτουργούν ως πηγή έμπνευσης στο κλάδο της Δραματοθεραπείας. Μεταφέρουν το θεραπευόμενο άτομο από το ιδιωτικό του βίωμα στο φανταστικό πεδίο ενός θεατρικού κόσμου, όπου το περιβάλλον, οι ήρωες, οι δράσεις και οι επιλογές εμπλουτίζουν τη φαντασιακή δύναμη του ατόμου και σμιλεύουν τις συμβολικές του λειτουργίες οδηγώντας σε μεταμορφώσεις με θεραπευτική αξία. Ακόμη, μέσα από τα θεατρικά κείμενα, το υποκειμενικό θεραπευτικό διακύβευμα προβάλλεται σ' ένα οικουμενικό πλαίσιο που μπορεί να προτείνει διεξόδους στα πανανθρώπινα ερωτήματα.»

Αναφορά στη συμβολή των θεατρικών έργων στις πρακτικές της δραματοθεραπείας.

Γιώτης, Λ., Καλλιβωκά, Μ., Βλάχου, Ι., Εταιρεία Δραματικής Έκφρασης και Θεραπείας «Παλμός» (2018, Ιανουάριος-Αύγουστος). Δραματοθεραπεία μέσα από την Τρικυμία του Shakespeare. Τα Τετράδια Ψυχιατρικής, 9-10, 41-56, σ. 42.

Quote Icon

«Δραματοθεραπεία είναι η εφαρμογή της θεατρικής τέχνης σε κλινικό, θεραπευτικό και κοινοτικό πλαίσιο, και αφορά άτομα τα οποία αντιμετωπίζουν προβλήματα ή διαταραχές. Όσον αφορά την ψυχική υγεία, η θεατρική τέχνη θα μπορούσε να χαρακτηριστεί μέθοδος πρόληψης, ενώ η δραματοθεραπεία αποτελεί θεραπευτική διαδικασία. Η θεατρική τέχνη είναι απαραίτητη ως μέσο μεταμόρφωσης, προκειμένου οι άνθρωποι, τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο, να διατηρήσουν την αισιοδοξία τους, ένα υψηλό επίπεδο συνειδητότητας και να βρουν λύσεις. Η δραματοθεραπεία είναι επίσης απαραίτητη ως μέσο μεταμόρφωσης, αλλά για ανθρώπους ασθενείς, τραυματισμένους και ευάλωτους.»

Η Sue Jennings διακρίνει το θέατρο ως μέθοδο πρόληψης και τη δραματοθεραπεία ως μέθοδο θεραπείας.

Jennings, S. (2005). Εισαγωγή στη Δραματοθεραπεία (Φ. Μεγαλούδη, Μετ.). Αθήνα: Σαββάλας, σ. 17.

Quote Icon

«Ο Henry Caldwell Cook ανέπτυξε μια μέθοδο για τη χρήση του δράματος στη μάθηση […]. Μέρος αυτής της προσέγγισης επιβεβαίωνε ότι τα θεατρικά έργα γίνονταν καλύτερα κατανοητά μέσα από τη δραματοποίηση παρά μέσα από την τυπική μάθηση […] Ο Hornbook συνδέει την ανάπτυξη του δράματος ως αποδεκτού μέρους του προγράμματος διδασκαλίας και μάθησης με την ανάπτυξη των θεωριών για το παιχνίδι και το παίξιμο μέσα στο πεδίο της ψυχολογίας […] Στις Η.Π.Α. ο John Dewey εστίασε εκ νέου την προσοχή του στην εκπαίδευση, υποστηρίζοντας τη φυσική ικανότητα των παιδιών να “μαθαίνουν μέσω της πράξης”.»

Απόσπασμα από το σύγγραμμα του Phil Jones [Φιλ Τζόουνς] Δραματοθεραπεία, θεωρία, πρακτική και έρευνα.

Jones, P. (2021). Δραματοθεραπεία, θεωρία, πρακτική και έρευνα (Α. Καραντζή, Μετ.). Αθήνα: Πεδίο, σ. 67.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Στιγμιότυπα από τη σκηνική παρουσίαση του έργου Πεθαίνω σαν χώρα του Δημήτρη Δημητριάδη [Dimitris Dimitriadis]

Ομιλία του ψυχιάτρου και δραματοθεραπευτή, Λάμπρου Γιώτη, σχετικά με την ευεργετική δύναμη του πολιτισμού…

Role Theory and Method: Co-Active Therapeutic Theatre (CoATT). Το πρώτο «χειροκίνητο» μοντέλο θεραπευτικού θεάτρου που…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Στιγμιότυπο από την κλειστή ομάδα δραματοθεραπείας της Έλενας Μπουκουβάλα, η οποία δημιουργήθηκε το 2019…

βασική

Jennings, S., Cattanach, A., Mitchell, S., Chesner, A., Meldrum, B. & Mitchell, S.(1994). The Handbook of Dramatherapy. London: Routledge.

Jennings, S. (1998). Introduction to Drama Therapy: Theatre and Healing. London: Jessica Kingsley Publishers.

Landy, R. (1996). Essays in Drama Therapy. London: Jessica Kingsley Publishers.

Landy, R.J. (1997). Drama Therapy – the State of the Art. The Arts in Psychotherapy, 24(1), 5-15.

Langley, D. (2006). An introduction to Dramatherapy. London: Sage.

Ζαφειροπούλου, Ε., Καραγεωργίου, Ρ. & Δεδέσκη, Δ. (2019). Δραματοθεραπεία. Στο Λ. Γιώτης, Δ. Μαραβέλης, Α. Πανταγούτσου & Ε. Γιαννούλη (Επιμ.), Η συμβολή των ψυχοθεραπειών μέσω Τέχνης στην Ψυχιατρική Θεραπευτική (σσ. 43-49). Αθήνα: Βήτα.

Jennings, S. (2005). Εισαγωγή στη Δραματοθεραπεία (Φ. Μεγαλούδη, Μετ.). Αθήνα: Σαββάλας.

Jones, P. (2021). Δραματοθεραπεία, θεωρία, πρακτική και έρευνα (Α. Καραντζή, Μετ.). Αθήνα: Πεδίο.

Langley, D. (2012). Εισαγωγή στη Δραματοθεραπεία (Ε. Καλφάκη, Μετ.). Αθήνα: Παρισιάνου.

Λιοδάκης, Α., Τζανάκης, Μ. & Τσούρτου, Β. (2007). Θέατρο, ψυχόδραμα και δραματοθεραπεία. Στο Ε. Τζανάκης, Β. Τσούρτου & Α. Λιοδάκης (Επιμ.), Τέχνη και Ψυχιατρική (σσ. 32-40). Αθήνα: Ινστιτούτο Έρευνας και Εφαρμογής Προγραμμάτων Ψυχικής Υγείας Επέκεινα.

Παπαγεωργίου-Ευδοκίμου, Ρ. (1999). Δραματοθεραπεία - Μουσικοθεραπεία. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Τζαβάρας, Ν. (2023). Δράμα, Τραύμα και Ψυχοθεραπεία. Στο Ι. Βιβιλάκης (Επιμ.), Θέατρο-τραύμα-θεραπεία. Κείμενα και μαρτυρίες για τον ιαματικό χαρακτήρα των επιτελεστικών τεχνών (σσ. 347-374). Αθήνα: Αρμός.

συμπληρωματική

Crimmens, P. (2006). Drama Therapy and Story Making in Special Education. London: Jessica Kingslsey Publishers.

Mitchell, S. (1998). The Theatre of Self-Expression: Seven Approaches to an Interactional Ritual Theatre form. Dramatherapy, 20(1), 3-11. doi.org...

Stephenson, C.E. (2013). Jung and Moreno: Essays on the Theatre of Human Nature. London: Routledge.

Γιώτης, Λ., Καλλιβωκά, Μ., Βλάχου, Ι., Εταιρεία Δραματικής Έκφρασης και Θεραπείας «Παλμός» (2018, Ιανουάριος-Αύγουστος). Δραματοθεραπεία μέσα από την «Τρικυμία» του Shakespeare. Τα Τετράδια Ψυχιατρικής, 9-10, 41-56.

Γιώτης, Λ. (2021). Playback Ψ. Παίζοντας στο θέατρο τις ιστορίες του κόσμου. Θεσσαλονίκη-Αθήνα: iWrite.

Τζιλούνη - Τζίκα, Δ. (2018). Επί σκηνής: Όταν η δραματοθεραπεία συναντά το θέατρο. Αθήνα: Αρμός.

APA

Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. (n.d.). δραματοθεραπεία. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/δραματοθεραπεία

Chicago

"δραματοθεραπεία." Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. Accessed 17 April 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/δραματοθεραπεία.

1741