Thymele Logo
Search

τέχνη της οικειοποίησης [ουσ. θηλ.]

Articles Icon 1
Videos Icon 4
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Καλλιτεχνική πρακτική η οποία δανείζεται, αντιγράφει ή μετασχηματίζει προϋπάρχοντα έργα, εικόνες, αντικείμενα, κείμενα και επιτελεστικό υλικό, μεταθέτοντάς τα σε νέο συγκείμενο, ώστε να επανεξετάσει την πρωτοτυπία, την αυθεντικότητα, την πατρότητα και την ιδιοκτησία του έργου.

Ανάπτυξη

Η τέχνη της οικειοποίησης βασίζεται στη σκόπιμη επιλογή και επαναχρησιμοποίηση υλικού που έχει ήδη παραχθεί και κυκλοφορήσει. Ο/η δημιουργός μπορεί να χρησιμοποιεί ένα εικαστικό έργο, μια φωτογραφία, ένα διαφημιστικό μήνυμα, ένα καθημερινό αντικείμενο, ένα λογοτεχνικό απόσπασμα, μουσική, κινηματογραφικές εικόνες ή κινήσεις από προϋπάρχουσες χορογραφίες. Το υλικό αυτό μεταφέρεται σε διαφορετικό πλαίσιο και αποκτά νέα λειτουργία. Η σημασία της πρακτικής δεν εξαντλείται στην αντιγραφή, αλλά εντοπίζεται στον τρόπο με τον οποίο η μετατόπιση του υλικού ενεργοποιεί νέες αναγνώσεις και αναδεικνύει τους όρους της αρχικής του παραγωγής και κυκλοφορίας.


Ιστορικοί πρόδρομοι της πρακτικής εμφανίσθηκαν στις αρχές του 20ού αιώνα. Οι κυβιστικές συνθέσεις των Pablo Picasso [Πάμπλο Πικάσο] και Georges Braque [Ζωρζ Μπρακ] ενσωμάτωσαν αποκόμματα εφημερίδων, τυπογραφικά στοιχεία και υλικά της καθημερινής ζωής στη ζωγραφική επιφάνεια. Καθοριστική υπήρξε και η συμβολή του Marcel Duchamp [Μαρσέλ Ντυσάν], ο οποίος παρουσίασε βιομηχανικά αντικείμενα ως έργα τέχνης. Η Κρήνη [Fountain] του 1917, ένα ουρητήριο τοποθετημένο σε εκθεσιακό χώρο και υπογεγραμμένο με ψευδώνυμο, μετέθεσε το ενδιαφέρον από τη χειρωνακτική κατασκευή στην επιλογή, την ονομασία και την έκθεση του αντικειμένου. Κατά τις δεκαετίες που ακολούθησαν, η χρήση υλικών της διαφήμισης, των μέσων μαζικής ενημέρωσης και της καταναλωτικής κουλτούρας διεύρυνε σημαντικά το πεδίο της πρακτικής. Ενδεικτικά, ο Andy Warhol [Άντυ Ουώρχολ] χρησιμοποίησε εικόνες εμπορικών προϊόντων και διασημοτήτων, όπως στις Κονσέρβες σούπας Campbell [Campbell’s Soup Cans] του 1962.


Από τα τέλη της δεκαετίας του 1970, η τέχνη της οικειοποίησης απέκτησε εντονότερη κριτική διάσταση. Η Sherrie Levine [Σέρρι Λεβίν] φωτογράφισε αναπαραγωγές έργων άλλων φωτογράφων και τις εξέθεσε ως δικές της δημιουργίες, θέτοντας υπό αμφισβήτηση την ιδέα του μοναδικού έργου και του/της δημιουργού ως αποκλειστικής πηγής του νοήματος. Αντίστοιχα, ο Richard Prince [Ρίτσαρντ Πρινς] επανέφερε σε καλλιτεχνικό περιβάλλον φωτογραφίες και εικόνες από διαφημιστικές εκστρατείες. Τέτοιες πρακτικές έστρεψαν την προσοχή στην αναπαραγωγιμότητα των εικόνων, στη σχέση τέχνης και εμπορεύματος, καθώς και στην εξουσία που ασκούν οι θεσμοί της τέχνης όταν αναγνωρίζουν ή απορρίπτουν ένα έργο ως πρωτότυπο.


Στις παραστατικές τέχνες, η τέχνη της οικειοποίησης αξιοποιεί θεατρικά κείμενα, αρχειακές μαρτυρίες, λαϊκά τραγούδια, κινηματογραφικές σκηνές, τηλεοπτικό υλικό, καθημερινές χειρονομίες και καθιερωμένα κινητικά ιδιώματα. Στο θέατρο, η επαναχρησιμοποίηση μπορεί να οργανώνει τη δραματουργία μιας παράστασης μέσα από αποσπάσματα διαφορετικών πηγών. Στον χορό, αφορά συχνά την επανεκτέλεση, την παραλλαγή ή τη μεταφορά κινήσεων από άλλο έργο, άλλη εποχή ή διαφορετική κοινωνική ομάδα. Η Anne Teresa De Keersmaeker [Αν Τερέζα ντε Κεερσμάκερ] και ο Trajal Harrell [Τράγιαλ Χάρελ] αξιοποίησαν με διαφορετικούς τρόπους προϋπάρχον χορογραφικό υλικό και αναγνωρίσιμα στυλ κίνησης, αναδεικνύοντας τη χορογραφία ως πεδίο μνήμης, μετάδοσης και κριτικής επεξεργασίας.


Η αξιοποίηση ξένου υλικού εγείρει συγχρόνως αισθητικά, πολιτικά και νομικά ζητήματα. Κρίσιμα στοιχεία είναι η προέλευση του υλικού, ο βαθμός μετασχηματισμού του, η αναγνώριση της αρχικής πηγής και οι σχέσεις ισχύος που διαμορφώνονται ανάμεσα στον/η δημιουργό και στις κοινότητες από τις οποίες αντλεί. Επομένως, η τέχνη της οικειοποίησης δεν αποτελεί απλή μέθοδο ανακύκλωσης μορφών, αλλά συνειδητή καλλιτεχνική χειρονομία που επανεξετάζει τον τρόπο με τον οποίο παράγονται, διακινούνται και αποκτούν αξία οι εικόνες, τα αντικείμενα και οι επιτελέσεις.

Εναλλακτικές Εκδοχές

τέχνη της αναπλαισίωσης
Αγγλικά
appropriation art
Γαλλικά
art d’appropriation, le
Γερμανικά
Aneignungskunst/ Appropriation art, die
Ιταλικά
arte dell’appropriazione/ citazionismo, il

Σχετικοί όροι

μεταμοντερνισμός, μοντερνισμός, ανοικείωση, ποπ-αρτ, υβριδισμός

Μη προτεινόμενοι όροι

πολιτιστική οικειοποίηση

Πεδίο εφαρμογής

• Όψις και παραγωγή
• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"Another starting point was the music – right now in rehearsals we’re playing a lot of Japanese songs from the 60s, amongst other things. The attraction for me is partly not understanding the words – the music can function as texture, with all those emotional tones and qualities you get from voice, from singing, but at the same time part of it remains absent for me, missing, blank. I also like that much of what we’re using arises already from an act of appropriation – it’s Japanese pop-cultural reworking of American pop culture. So it feels like we‘re borrowing and reworking something that has already borrowed and reworked."


«Ένα ακόμη σημείο εκκίνησης ήταν η μουσική. Αυτή την περίοδο, στις πρόβες, παίζουμε, μεταξύ άλλων, πολλά ιαπωνικά τραγούδια της δεκαετίας του 1960. Με ελκύει εν μέρει το γεγονός ότι δεν καταλαβαίνω τους στίχους: η μουσική μπορεί να λειτουργήσει ως υφή, με όλους τους συναισθηματικούς τόνους και τις ποιότητες που προέρχονται από τη φωνή και το τραγούδι, ενώ συγχρόνως ένα μέρος της παραμένει για μένα απόν, ελλιπές, κενό. Μου αρέσει επίσης ότι μεγάλο μέρος του υλικού που χρησιμοποιούμε προέρχεται ήδη από μια πράξη οικειοποίησης: αποτελεί ιαπωνική ποπ-πολιτισμική επεξεργασία της αμερικανικής ποπ κουλτούρας. Έτσι, μοιάζει σαν να δανειζόμαστε και να επεξεργαζόμαστε εκ νέου κάτι που έχει ήδη δανειστεί και υποστεί επεξεργασία.»

Ο Tim Etchells περιγράφει την τέχνη της οικειοποίησης ως διαδοχική διαδικασία δανεισμού και μετασχηματισμού πολιτισμικού υλικού. Η ιαπωνική ποπ μουσική χρησιμοποιείται επειδή φέρει ήδη ίχνη της αμερικανικής ποπ κουλτούρας, τα οποία η παράσταση επανεπεξεργάζεται σε νέο επιτελεστικό συγκείμενο.

Απόσπασμα από συζήτηση της Kate McIntosh [Κέιτ ΜακΊντος] με τον Tim Etchells [Τιμ Έτσελς], καλλιτεχνικό διευθυντή της Forced Entertainment, για τη δημιουργική διαδικασία της παράστασης The Thrill of It All [Η έξαψη όλων αυτών]. www.forcedentertainment.com...

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Ο Alain de Botton [Αλαίν ντε Μποττόν] παρουσιάζει την εγκατάσταση The Clock [Το ρολόι

Συζήτηση για το έργο της Sherrie Levine Σέρρι Λεβίν, Untitled (After Edward Weston) [

Στο Antigone Sr. / Twenty Looks or Paris Is Burning at the Judson Church (L)

Στο Unauthorised [Άνευ αδείας] (2019), η Ίρις Καραγιάν αξιοποιεί την τέχνη της οικειοποίησης

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Marcel Duchamp Μαρσέλ Ντυσάν, Bicycle Wheel [Ρόδα ποδηλάτου], 1913. Το έργο αυτό…

Andy Warhol Άντυ Ουώρχολ, Brillo Box (Soap Pads) [Κουτί Brillo (Σφουγγάρια)], 1964,…

Μιχάλης Γιαννουρής, Adnocoig 2., 1976, λάδι σε καμβά. Ο τίτλος του έργου αποτελεί καρκινική…

Jeff Koons [Τζεφ Κουνς], Balloon Dog (Orange) [Σκύλος-Μπαλόνι (Πορτοκαλί)], 1994 – 2000, ανοξείδωτος…

βασική

Bourriaud, N. (2002). Postproduction: Culture as Screenplay: How Art Reprograms the World. New York: Lukas & Sternberg.

Crimp, D. (1980). “The Photographic Activity of Postmodernism.” October, 15, 91–101.

Evans, D. (επιμ.). (2009). Appropriation. London: Whitechapel Gallery, Cambridge, MA: The MIT Press.

Petsini, P. (2012). “Appropriative Strategies vs. Modernist Orthodoxies: Postmodern Concepts in Contemporary Greek Photography.” Interactions: Studies in Communication & Culture, 3(2), 225–241.

Welchman, J. C. (2001). Art After Appropriation: Essays on Art in the 1990s. Amsterdam: G+B Arts International.

Young, J. O. (2008). Cultural Appropriation and the Arts. Malden, MA: Blackwell Publishing.

συμπληρωματική

Callens, J. (2018). “Rosas: Appropriation as Afterlife.” Στο D. Cutchins, K. Krebs και E. Voigts (επιμ.), The Routledge Companion to Adaptation (σσ. 117–127). London: Routledge.

Franko, M. (2011). “Writing for the Body: Notation, Reconstruction, and Reinvention in Dance.” Common Knowledge, 17(2), 321–334.

Rottenberg, H. (2024). “The Politics Inherent in Movement Appropriation from Visual Art into Dance.” Στο L. E. Dankworth, H. Rottenberg και D. Williams (επιμ.), Dance, Performance and Visual Art: Intersections with Material Culture (σσ. 17–36). Cham: Palgrave Macmillan.

Sanders, J. (2006). Adaptation and Appropriation. London: Routledge.

Schneider, R. (2001). “Performance Remains.” Performance Research, 6(2), 100–108.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. τέχνη της οικειοποίησης. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/τέχνη-της-οικειοποίησης

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «τέχνη της οικειοποίησης». Ανακτήθηκε 30 September 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/τέχνη-της-οικειοποίησης.

MLA

«τέχνη της οικειοποίησης». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 30 September 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/τέχνη-της-οικειοποίησης.

1326