Thymele Logo
Search

τοποσυναφής, τοποσυναφές [επίθετο]

Articles Icon 1
Videos Icon 5
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Χαρακτηρισμός έργου εικαστικών ή παραστατικών τεχνών που δημιουργείται για να παρουσιαστεί σε μια συγκεκριμένη τοποθεσία, λαμβάνοντας υπόψη τα μοναδικά της χαρακτηριστικά, όπως η γεωγραφική θέση και μορφολογία της, αλλά και η ιστορία, η αρχιτεκτονική και το κοινωνικό και πολιτισμικό της συγκείμενο.

Ανάπτυξη

Οι τοποσυναφείς παραστάσεις ή δράσεις δεν πραγματοποιούνται σε ειδικά σχεδιασμένους και καθιερωμένους θεατρικούς χώρους, αλλά σε ένα ευρύ φάσμα εξωθεατρικών τόπων, όπως πάρκα, εγκαταλελειμμένα κτίρια, ιστορικές τοποθεσίες, μουσεία, εργοστάσια, αστικούς δημόσιους χώρους ή και την ύπαιθρο. Δημιουργούνται για να αντανακλούν τα μοναδικά χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου τόπου στον οποίο επιτελούνται και να αλληλεπιδρούν με την ατμόσφαιρα, την ιστορία και την αρχιτεκτονική του. Επομένως, ο επιλεγμένος χώρος δεν αποτελεί απλώς το σκηνικό περιβάλλον ή τη σκηνογραφία του παραστασιακού γεγονότος, αλλά αναπόσπαστο μέρος της καλλιτεχνικής σύλληψης. Με τον τρόπο αυτόν, ο τόπος διαμορφώνει τη δομή, την κίνηση, το οπτικό και ηχητικό πλαίσιο και γενικότερα την αισθητική μορφή και το περιεχόμενο, επηρεάζοντας, ως εκ τούτου, την αφήγηση, τη θεματολογία και την εμπειρία του κοινού.


Ο όρος τοποσυναφής τέχνη [site-specific art] χρησιμοποιήθηκε ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 1970 από καλλιτέχνες / καλλιτέχνιδες της διευρυμένης γλυπτικής στον χώρο, όπως η Patricia Johanson [Πατρίσια Γιοχάνσον] και ο Dennis Oppenheim [Ντέννις Όππενχαϊμ], με καλλιτεχνικές παρεμβάσεις σε μεγάλης έκτασης αστικές τοποθεσίες. Ο Καλιφορνέζος καλλιτέχνης Robert Irwin [Ρόμπερτ Ίργουιν] τον εξειδίκευσε στο Being and Circumstance: Notes Toward a Conditional Art [Ύπαρξη και περίσταση: Σημειώσεις για μια υπό όρους τέχνη] (1985), εντάσσοντάς τον σε τετραμερή τυπολογία της δημόσιας τέχνης. Η τοποσυναφής περιβαλλοντική τέχνη περιγράφηκε για πρώτη φορά ως τάση από την κριτικό αρχιτεκτονικής Catherine M. Howett [Κάθριν Μ. Χάουετ] και την κριτικό τέχνης Lucy R. Lippard [Λούσυ Ρ. Λίππαρντ]. Αναδυόμενη από τον μινιμαλισμό και τις εικαστικές παρεμβάσεις στον χώρο, η τοποσυναφής τέχνη αναδεικνύει το χωρικό και κοινωνικό πλαίσιο / συγκείμενο. Αντιστέκεται έτσι στο μοντερνιστικό πρόγραμμα του αυτόνομου έργου τέχνης, το οποίο αποκόπτεται από κάθε δεσμό με τον τόπο του, ώστε να μπορεί να εκτίθεται οπουδήποτε.


Στην κατεξοχήν τοποσυναφή παράσταση ή επιτελεστική δράση, ο εξωθεατρικός χώρος τροφοδοτεί τον βασικό δραματουργικό πυρήνα του παραστασιακού συμβάντος με το σύνολο των φυσικών και μορφολογικών χαρακτηριστικών του, με το ιστορικό του πλαίσιο και με τη βασική χωρική και κοινωνική του λειτουργία. Έτσι η παράσταση δεν μπορεί να μεταφερθεί σε άλλο χώρο χωρίς να χάσει όχι μόνο τη συγκεκριμένη μορφή της, αλλά και το συνεκτικό νοηματικό της πλαίσιο. Χαρακτηριστικό του όρου τοποσυναφής είναι η πολυμορφία του και η εφαρμογή του σε πολλά διαφορετικά καλλιτεχνικά πλαίσια, με ποικιλότροπες πρακτικές. Η ευρύτερη συνθήκη της τοποσυνάφειας επιδέχεται πληθώρα διαβαθμίσεων ως προς τον βαθμό συσχετισμού της παράστασης με τον χώρο, όπως απηχείται στον πληθωρισμό της αγγλοσαξονικής και της διεθνούς ορολογίας – λ.χ. site-as-scenography, found space theatre, site-generic, site-related, site-responsive, site-driven, place-bound κ.ά. Πολύ γνωστά παραδείγματα τοποσυναφούς πρακτικής αποτελούν οι παραστάσεις του σκηνοθέτη Mike Pearson [Μάικ Πήρσον] με την ομάδα Brith Gof [Μπριθ Γκοβ], καθώς και των ομάδων Station House Opera, Walkabout Theater Company, Forced Entertainment, Back to Back Theatre κ.ά. Ανάλογες πρακτικές ανέπτυξαν καλλιτέχνες και καλλιτέχνιδες όπως οι Meredith Monk [Μέρεντιθ Μονκ], David Levine [Ντέιβιντ Λεβίν], Mary Ellen Strom [Μαίρη Έλλεν Στρομ] και Ann Carlson [Αν Κάρλσον], Stephan Koplowitz [Στέφαν Κόπλοβιτς], Lola Arias [Λόλα Άριας] κ.ά.


Στον χώρο του λυρικού θεάτρου, όλο και πιο συχνά παρατηρείται η τάση να τοποθετούνται οι παραστάσεις σε συγκεκριμένο χωρόχρονο, in situ, εκτός της θεατρικής σκηνής. Στις πρώτες απόπειρες τοποσυναφούς οπερατικής παραγωγής συγκαταλέγεται εκείνη της Tosca (1900) του Giacomo Puccini [Τζάκομο Πουτσίνι], η οποία παρουσιάστηκε ζωντανά στη Ρώμη στις 11 και 12 Ιουλίου 1992, στους τρεις χώρους και στις τρεις χρονικές στιγμές που ορίζει το λιμπρέτο για κάθε πράξη. Η ζωντανή αυτή παρουσίαση ολοκληρώθηκε μέσα σε ένα εικοσιτετράωρο και μεταδόθηκε τηλεοπτικά σε 107 χώρες. Την ερμήνευσαν η Orchestra Sinfonica di Roma della RAI [Συμφωνική Ορχήστρα της Ρώμης της RAI] και η Coro di Roma della RAI [Χορωδία της Ρώμης της RAI], υπό τη μουσική διεύθυνση του Zubin Mehta [Ζούμπιν Μέτα], με τους Plácido Domingo [Πλάθιντο Ντομίνγκο], Catherine Malfitano [Κάθριν Μαλφιτάνο] και Ruggero Raimondi [Ρουτζέρο Ραϊμόντι], σε σκηνοθεσία του Giuseppe Patroni Griffi [Τζουζέππε Πατρόνι Γκρίφφι], τηλεσκηνοθεσία του Brian Large [Μπράιαν Λαρτζ] και παραγωγή του Andrea Andermann [Άντρεα Άντερμαν].


Χαρακτηριστικά τοποσυναφών καλλιτεχνικών έργων φέρουν επίσης τα Πολύτοπα και το Διάτοπο του Ιάννη Ξενάκη [Iannis Xenakis], πολυμεσικές εγκαταστάσεις σε αρχαιολογικούς και άλλους χώρους, οι οποίες συνδύαζαν τη μουσική, την αρχιτεκτονική, την κίνηση και τον φωτισμό: Polytope de Montréal [Πολύτοπο του Μόντρεαλ], 1967· Polytope de Persépolis [Πολύτοπο της Περσέπολης], 1971· Polytope de Cluny [Πολύτοπο του Κλυνύ], 1972–1974· Diatope [Διάτοπο], 1978· Polytope de Mycènes [Πολύτοπο των Μυκηνών], 1978.

Εναλλακτικές Εκδοχές

in situ
Αγγλικά
site-specific
Γαλλικά
in situ
Γερμανικά
ortsspezifisch
Ιταλικά
specifico al luogo

Συνώνυμα

τοποαναφορικός -ή -ό

Σχετικοί όροι

εμβύθιση, περιπατητική παράσταση, γεωτέχνη, θεσμική κριτική, εννοιακή τέχνη, τέχνη κοινοτικής βάσης, χάπενινγκ

Μη προτεινόμενοι όροι

τοποειδικός, τοποειδής, ιδιοτοπικός, ειδοτοπικός, σάιτ-σπεσίφικ

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]
• Εφαρμοσμένα είδη

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"The relationship between site and subject is determined by two factors that are usually necessary for successful site-specific work: the function of the audience attending/surrounding the event; and an event's connection to its historical, spatial, and cultural context. By subject, I mean both the topic and the agents, particularly the audience's affective experience in this case."


«Η σχέση μεταξύ τόπου και υποκειμένου καθορίζεται από δύο παράγοντες, οι οποίοι είναι συνήθως απαραίτητοι για ένα επιτυχημένο τοποσυναφές έργο: τη λειτουργία του κοινού που παρακολουθεί / περιβάλλει το συμβάν και τη σύνδεση του συμβάντος με το ιστορικό, χωρικό και πολιτισμικό του πλαίσιο. Με τον όρο “υποκείμενο” εννοώ τόσο το θέμα όσο και τους δρώντες φορείς, και ειδικότερα, στην προκειμένη περίπτωση, τη θυμική εμπειρία του κοινού.»

Η θεατρολόγος Joanne Tompkins [Τζοάν Τόμπκινς] εντοπίζει δύο προϋποθέσεις ενός επιτυχημένου τοποσυναφούς έργου: τη λειτουργία του κοινού που περιβάλλει το συμβάν και τη σύνδεση του συμβάντος με το ιστορικό, χωρικό και πολιτισμικό του πλαίσιο. Το «υποκείμενο» περιλαμβάνει για την ίδια τόσο το θέμα όσο και τους δρώντες φορείς, με έμφαση στη θυμική εμπειρία του κοινού. Το απόσπασμα προέρχεται από τη μελέτη της για την παράσταση Suitcase [Βαλίτσα].

Tompkins, J. (2012). Theatre's heterotopia and the site-specific production of Suitcase. TDR: The Drama Review, 56/2, σσ. 101–112. www.jstor.org... Βλ. σ. 102.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Αποσπάσματα από το The Grand Step Project: Flight [Το σχέδιο των μεγάλων κλιμάκων: Πτήση

Μία τοποσυναφής και… «χρονοσυναφής» Tosca! Η ιδέα συνίστατο στην ακριβή τήρηση των ενδείξεων χρόνου…

Το σχήμα On Site Opera, που ιδρύθηκε το 2012 στη Νέα Υόρκη, παράγει όπερα…

Προωθητικό βίντεο του προγράμματος Shared Landscapes: Sieben Stücke zwischen Wald und Wiese [Κοινά τοπία:…

Ρεπορτάζ του Euronews Culture για το Crossings [Διασχίσεις] του χορογράφου Noé Soulier [Νοέ…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Ιάννης Ξενάκης [Iannis Xenakis], Polytope de Mycènes [Πολύτοπο των Μυκηνών], 1978. Το…

Στιγμιότυπο από το Gododdin (1988) της ομάδας Brith Gof [Μπριθ Γκοβ] του Mike Pearson [Μάικ…

Η χωροθέτηση της τοποσυναφούς παράστασης The Persians [Πέρσες] του National Theatre Wales [Εθνικό…

Δοκιμές της τοποσυναφούς δημιουργίας Ma του Romeo Castellucci [Ρομέο Καστελλούτσι] στον αρχαιολογικό χώρο της Ελευσίνας,…

βασική

Baker, R. A. (2007). Spaces and places of opera. Circuit, 17/3, σσ. 57–63.

Birch, A., & Tompkins, J. (Επιμ.). (2012). Performing site-specific theatre: Politics, place, practice. Basingstoke: Palgrave Macmillan.

Ferdman, B. (2018). Off sites: Contemporary performance beyond site-specific. Carbondale: Southern Illinois University Press.

Hunter, V. (Επιμ.). (2015). Moving sites: Investigating site-specific dance performance. London & New York: Routledge.

Irwin, R. (1985). Being and circumstance: Notes toward a conditional art. Larkspur Landing, CA: Lapis Press.

Kaye, N. (2013). Site-specific art: Performance, place and documentation. London & New York: Routledge.

Kwon, M. (2004). One place after another: Site-specific art and locational identity. Cambridge, MA: MIT Press.

Pearson, M. (2010). Site-specific performance. New York: Palgrave Macmillan.

Smith, P. (2018). Making site-specific theatre and performance: A handbook. London: Red Globe Press.

Tompkins, J. (2012). Theatre's heterotopia and the site-specific production of Suitcase. TDR: The Drama Review, 56/2, σσ. 101–112. www.jstor.org...

Wilkie, F. (2002). Mapping the terrain: A survey of site-specific performance in Britain. New Theatre Quarterly, 18/2, σσ. 140–160. doi.org...

συμπληρωματική

Balme, C. B. (2008). The Cambridge introduction to theatre studies. Cambridge: Cambridge University Press.

Hunter, V., & Turner, C. (Επιμ.). (2024). The Routledge companion to site-specific performance. London & New York: Routledge.

Αυγητίδου, Α. (2013). Πρακτικές των καλλιτεχνών της performance art στο τοπίο της πόλης. Στο Α. Αυγητίδου & Ι. Βαμβακίδου (Επιμ.), Performance now v.1: Επιτελεστικές πρακτικές στην τέχνη και δράσεις in situ (σσ. 175–196). Αθήνα: Ίων.

Κονομή, Μ. (2021). Μοντέρνα και σύγχρονη σκηνογραφία: Ορόσημα και εξελίξεις. Αθήνα: Κάπα Εκδοτική.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. τοποσυναφής, τοποσυναφές. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/τοποσυναφής-τοποσυναφές

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «τοποσυναφής, τοποσυναφές». Ανακτήθηκε 20 November 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/τοποσυναφής-τοποσυναφές.

MLA

«τοποσυναφής, τοποσυναφές». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 20 November 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/τοποσυναφής-τοποσυναφές.

1388