Thymele Logo
Search

νομαδικό θέατρο [ουσ. ουδ.]

Articles Icon 1
Videos Icon 5
Videos Icon 7
[1]

Ορισμός

Αναλυτική έννοια που εξετάζει πώς η κίνηση και η κινητικότητα των σωμάτων, των τεχνολογιών και των χώρων αποσταθεροποιούν και αναδιατάσσουν τη σκηνή, τις συμβάσεις της και τη σχέση επιτελεστών / επιτελεστριών και θεατών / θεατριών, καθώς και το σύνολο των σύγχρονων σκηνικών πρακτικών που αναδεικνύουν την κινητικότητα αυτή σε δομική αρχή της παράστασης.

Ανάπτυξη

Το νομαδικό θέατρο είναι αναλυτική έννοια της σύγχρονης θεατρολογίας, η οποία μελετά πώς η κινητικότητα των σωμάτων, των τεχνολογιών και της πληροφορίας μεταβάλλει τις συμβάσεις της σκηνής και της θέασης. Την εισήγαγε η Liesbeth Groot Nibbelink [Λήσμπετ Χροτ Νίμπελινκ] στη διδακτορική της διατριβή (Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης, 2015) και την ανέπτυξε στη μονογραφία Nomadic Theatre: Mobilizing Theory and Practice on the European Stage [Νομαδικό θέατρο: Κινητοποιώντας τη θεωρία και την πράξη στην ευρωπαϊκή σκηνή] (2019), με αντικείμενο κυρίως περιπατητικές παραστάσεις και επιτελεστικές εγκαταστάσεις. Ο όρος χαρακτήριζε έως τότε περιστασιακά περιοδεύοντες θιάσους ή εκδηλώσεις θεάτρου δρόμου· η Groot Nibbelink τού απέδωσε για πρώτη φορά αναλυτικό περιεχόμενο. Η έννοια εντάσσεται στη «στροφή της κινητικότητας» [mobility turn], την οποία η Fiona Wilkie [Φιόνα Ουίλκι] μετέφερε στη μελέτη της τοποσυναφούς παράστασης (2012) και ανέπτυξε στο Performance, Transport and Mobility: Making Passage [Επιτέλεση, μεταφορές και κινητικότητα: Η διέλευση] (2015).


Η θεωρητική βάση του νομαδικού θεάτρου συνδέεται με τη νομαδολογία [nomadologie] των Gilles Deleuze [Ζιλ Ντελέζ] και Félix Guattari [Φελίξ Γκουαταρί], όπως διατυπώθηκε στο κεφάλαιο "Traité de nomadologie" [«Πραγματεία νομαδολογίας»] του Mille plateaux [Χίλια πλατώ] (1980). Στο πλαίσιο αυτό, το νομαδικό δηλώνει πρωτίστως έναν τύπο κίνησης που διαταράσσει την έννοια του εδάφους και αποσταθεροποιεί εδραιωμένες χωρικές οργανώσεις, όρια και σχέσεις. Κεντρικές είναι οι έννοιες της αποεδαφικοποίησης [déterritorialisation] και της επανεδαφικοποίησης [reterritorialisation], οι οποίες περιγράφουν, αντίστοιχα, τη διατάραξη καθιερωμένων δομών και τη συγκρότηση νέων διατάξεων. Στο θέατρο, η προσέγγιση αυτή επιτρέπει την εξέταση των ορίων μεταξύ σκηνής και πλατείας, θεάτρου και καθημερινής ζωής, επιτελεστών / επιτελεστριών και θεατών / θεατριών. Παράλληλη θεωρητική γραμμή, βασισμένη στο «νομαδικό υποκείμενο» της Rosi Braidotti [Ρόζι Μπραϊντόττι] (Nomadic Subjects [Νομαδικά υποκείμενα], 1994), ανέπτυξε το αφιέρωμα του περιοδικού Nordic Theatre Studies (2015) σε επιμέλεια του Stephen E. Wilmer [Στήβεν Ε. Ουίλμερ].


Βασικό χαρακτηριστικό του νομαδικού θεάτρου είναι η επανεξέταση της σχέσης θεάτρου και χώρου. Η Groot Nibbelink εντοπίζει τα συστατικά του στις ρευστές σκηνές, στους χώρους που μεταμορφώνονται, στους θεατές / στις θεάτριες που μετακινούνται και, ενίοτε, στους επιτελεστές / στις επιτελέστριες που εξαφανίζονται. Ο χώρος λειτουργεί ως δραματουργικό στοιχείο, και η κινητικότητα του κοινού εντάσσεται στη δραματουργική οργάνωση: οι διαδρομές, οι συναντήσεις, οι επιλογές και η μεταβαλλόμενη οπτική των θεατών / των θεατριών συνδιαμορφώνουν την εμπειρία της παράστασης. Η εμπλοκή του κοινού αφορά συχνά την αντίληψη του χώρου και της θέσης του μέσα σε αυτόν περισσότερο από την παρέμβαση στη δράση.


Το νομαδικό θέατρο γειτνιάζει με την τοποσυναφή και την εμβυθιστική παράσταση. Η ιδιαιτερότητά του έγκειται στη θεώρηση της κινητικότητας ως δύναμης που αναδιατάσσει τη σκηνή, τη δραματουργία και τους τρόπους θέασης. Η έννοια διασχίζει επίσης τα όρια των τεχνών και των επιστημονικών πεδίων, καθώς αντλεί εργαλεία από τη θεωρία των μέσων, τη μελέτη του αστικού χώρου και την αρχιτεκτονική. Εφαρμόζεται σε επιτελεστικές εγκαταστάσεις, στο θέατρο κινητής τηλεφωνίας, σε χορογραφικές διαδρομές μέσα στην πόλη και σε σκηνικές μορφές που υιοθετούν τη λογική του παιχνιδιού.


Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Call Cutta [Κλήση από την Καλκούτα] (2005) των Rimini Protokoll [Ρίμινι Προτοκόλ], στο οποίο ένας θεατής ή μία θεάτρια κάθε φορά διέσχιζε τη συνοικία Κρόιτσμπεργκ του Βερολίνου με την τηλεφωνική καθοδήγηση υπαλλήλων ενός τηλεφωνικού κέντρου στην Καλκούτα. Στο Niemandsland [Νεκρή ζώνη] (Ουτρέχτη, 2008) του Dries Verhoeven [Ντρης Φερχούβεν], το οποίο παρουσιάστηκε και στην Αθήνα (Στέγη Ιδρύματος Ωνάση, 2014), οι θεατές / οι θεάτριες ακολουθούσαν πρώην πρόσφυγες σε περίπατο μέσα στην πόλη, ακούγοντας από ακουστικά πιθανές εκδοχές της ζωής των σιωπηλών οδηγών τους. Στο Die Erscheinungen der Martha Rubin [Οι οπτασίες της Μάρθα Ρούμπιν] (Κολωνία, 2007), γνωστό και ως The Ruby Town Oracle, του δανοαυστριακού σχήματος SIGNA [Σίγκνα], οι επιτελεστές / οι επιτελέστριες κατοικούσαν αδιάλειπτα σε ένα κατασκευασμένο χωριό, και η ελεύθερη περιπλάνηση των θεατών / των θεατριών καθιστούσε ρευστά τα όρια μεταξύ κοινού και δημιουργών, καθώς και μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας. Τέλος, στο The Smile Off Your Face [Το χαμόγελο από το πρόσωπό σου] (2003) της ομάδας Ontroerend Goed [Οντρούρεντ Χουτ] κάθε θεατής ή θεάτρια, με δεμένα μάτια και σε αναπηρικό αμαξίδιο, διερχόταν μια σειρά από διαπροσωπικές συναντήσεις.

Αγγλικά
nomadic theatre
Γαλλικά
théâtre nomade, le
Γερμανικά
nomadische Theater, das
Ιταλικά
teatro nomade, il

Σχετικοί όροι

πολυτοπική σκηνή, περιβαλλοντικό θέατρο, θέατρο ευρεθέντος χώρου, ετεροτοπία, μεθοριακότητα, μεταδραματικό θέατρο, διαπολιτισμικότητα

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Χορός
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"The concept of nomadic theatre first of all deals with territories and with processes of deterritorialization and reterritorialization, with inside-outside connections, and patterns of inclusion and exclusion. In the theatre, such processes may manifest themselves as the disruption of (spatial) conventions or the deregulation of codes. Secondly, nomadic theatre adheres to distinct modes of displacement, that of traversing fields and cutting across territories. The concept crosses disciplinary boundaries; performances make use of paths and routes, of navigation, distribution, and way-finding, of temporary spaces, and situations. Thirdly, the concept passes through tonalities of sensation and affective modulations, attending in particular to sensory modes of spectatorship, where the address to all the senses deterritorializes the dominant role of vision in the theatre. Lastly, the concept affiliates with experimentation, testing, and play. I regard performers, spectators, and spaces as enfolded into a threefold, flexible constellation: their role and spatial position is not fixed, instead the relationship among them is constantly negotiated and played with."


«Η έννοια του νομαδικού θεάτρου αφορά, καταρχάς, τα εδάφη και τις διαδικασίες αποεδαφικοποίησης και επανεδαφικοποίησης, τις συνδέσεις εσωτερικού και εξωτερικού, καθώς και τα πρότυπα συμπερίληψης και αποκλεισμού. Στο θέατρο, οι διαδικασίες αυτές μπορεί να εκδηλώνονται ως διατάραξη των (χωρικών) συμβάσεων ή ως απορρύθμιση των κωδίκων. Δεύτερον, το νομαδικό θέατρο ακολουθεί διακριτούς τρόπους μετατόπισης: τη διάσχιση πεδίων και τη διάτμηση εδαφών. Η έννοια υπερβαίνει τα όρια των επιστημονικών κλάδων· οι παραστάσεις αξιοποιούν μονοπάτια και διαδρομές, την πλοήγηση, την κατανομή και την εύρεση πορείας, προσωρινούς χώρους και καταστάσεις. Τρίτον, η έννοια διέρχεται από τονικότητες της αίσθησης και θυμικές διακυμάνσεις, με ιδιαίτερη προσοχή στους αισθητηριακούς τρόπους θέασης, όπου η απεύθυνση σε όλες τις αισθήσεις αποεδαφικοποιεί τον κυρίαρχο ρόλο της όρασης στο θέατρο. Τέλος, η έννοια συγγενεύει με τον πειραματισμό, τη δοκιμή και το παιχνίδι. Θεωρώ ότι οι επιτελεστές / οι επιτελέστριες, οι θεατές / οι θεάτριες και οι χώροι εντάσσονται σε έναν τριπλό, ευέλικτο αστερισμό: ο ρόλος και η χωρική θέση τους δεν είναι σταθερά· αντιθέτως, η μεταξύ τους σχέση αποτελεί αντικείμενο διαρκούς διαπραγμάτευσης και παιχνιδιού.»

Η θεατρολόγος Liesbeth Groot Nibbelink [Λίσμπετ Γκροτ Νίμπελινκ] συνοψίζει τις τέσσερις διαστάσεις του νομαδικού θεάτρου: τις διαδικασίες αποεδαφικοποίησης και επανεδαφικοποίησης, τους τρόπους μετατόπισης, την αισθητηριακή και θυμική διάσταση της θέασης και τον πειραματισμό. Καταλήγει στη θεώρηση επιτελεστών / επιτελεστριών, θεατών / θεατριών και χώρων ως ευέλικτου αστερισμού χωρίς σταθερούς ρόλους και θέσεις. Στη σκηνή, η αρχή αυτή αποτυπώνεται σε διαδρομές, σε πρακτικές πλοήγησης και σε προσωρινούς χώρους, οι οποίοι υποκαθιστούν τη σταθερή διάταξη σκηνής και πλατείας.

Groot Nibbelink, L. (2019). Nomadic theatre: Mobilizing theory and practice on the European stage. London: Methuen Drama. Βλ. σσ. 17–18.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Προωθητικό βίντεο του Call Cutta in a Box [Κλήση από την Καλκούτα σε κουτί

Προωθητικό βίντεο της νέας εκδοχής του Niemandsland [Νεκρή ζώνη] του Dries Verhoeven [Ντρης…

Συνέντευξη των Kristof Coenen [Κρίστοφ Κούνεν] και Joeri Smet [Γιούρι Σμετ] της ομάδας Ontroerend Goed…

Βίντεο από το Bodies in Urban Spaces [Σώματα σε αστικούς χώρους] του Αυστριακού…

Βίντεο από το The Walk [Ο περίπατος] (2013) του Ευριπίδη Λασκαρίδη [Euripides Laskaridis]

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Φωτογραφία από το Call Cutta [Κλήση από την Καλκούτα] (Βερολίνο, 2005) των Rimini…

Στιγμιότυπο από το Niemandsland [Γη του κανενός] (Ουτρέχτη, 2008) του Dries Verhoeven. Κάθε…

Στιγμιότυπο από το Die Erscheinungen der Martha Rubin [Οι οπτασίες της Μάρθα Ρούμπιν],…

Στιγμιότυπο από το The Smile Off Your Face [Το χαμόγελο από το πρόσωπό σου

Στιγμιότυπο από το Sporenonderzoek [Ιχνηλασία], γνωστό και ως Trail Tracking (Festival a/d Werf,…

Στιγμιότυπο από την περιπατητική επιτέλεση Ρέα Φραντζή [έξοδος] (2021) της Άννας Τζάκου και της ομάδας

Στιγμιότυπο από την περιπατητική παράσταση Τοπογραφία θανάτου ή Ας μην ξεχάσουμε, σε σύλληψη και…

βασική

Braidotti, R. (1994). Nomadic subjects: Embodiment and sexual difference in contemporary feminist theory. New York: Columbia University Press.

Deleuze, G., & Guattari, F. (1980). Mille plateaux: Capitalisme et schizophrénie 2. Paris: Éditions de Minuit.

Groot Nibbelink, L. (2012). The Signa store: Nomadic manoeuvres in Ruby Town. Performance Research, 17/3, σσ. 63–67. doi.org...

Groot Nibbelink, L. (2015α). Mobile performance and nomadic theory: Staging movement, thinking mobility. Nordic Theatre Studies, 27/1, σσ. 22–31. doi.org...

Groot Nibbelink, L. (2015β). Nomadic theatre: Staging movement and mobility in contemporary performance [Διδακτορική διατριβή]. Utrecht: Utrecht University.

Groot Nibbelink, L. (2019). Nomadic theatre: Mobilizing theory and practice on the European stage. London: Methuen Drama.

Saro, A. (2015). Mobility and theatre: Theatre makers as nomadic subjects. Nordic Theatre Studies, 27/1, σσ. 90–102. doi.org...

Wilkie, F. (2012). Site-specific performance and the mobility turn. Contemporary Theatre Review, 22/2, σσ. 203–212. doi.org...

Wilkie, F. (2015). Performance, transport and mobility: Making passage. London: Palgrave Macmillan.

Wilmer, S. E. (2015). Introduction: Theatre and the nomadic subject. Nordic Theatre Studies, 27/1, σσ. 5–9. doi.org...

συμπληρωματική

Chatziprokopiou, M. (2017). Hosting the lament(s) of others? Tensions and antinomies in Dries Verhoeven's No man's land. Journal of Greek Media & Culture, 3/2, σσ. 161–176. doi.org...

Dreysse, M., & Malzacher, F. (Επιμ.). (2008). Experts of the everyday: The theatre of Rimini Protokoll. Berlin: Alexander Verlag.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. νομαδικό θέατρο. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/νομαδικό-θέατρο

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «νομαδικό θέατρο». Ανακτήθηκε 20 November 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/νομαδικό-θέατρο.

MLA

«νομαδικό θέατρο». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 20 November 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/νομαδικό-θέατρο.

1388