Thymele Logo
Search

θέατρο του παραλόγου [ουσ. ουδ.]

Articles Icon 2
Videos Icon 4
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Μορφή πειραματικής δραματουργίας, κυρίως των δεκαετιών του 1950 και του 1960, την οποία ονομάτισε έτσι ο κριτικός θεάτρου Martin Esslin [Μάρτιν Έσσλιν] το 1960 και η οποία, μέσω της απουσίας δράσης και δραματικών χαρακτήρων, καθώς και της κατάλυσης του καταληπτού λόγου και του λογικού ειρμού, επιχείρησε να διερευνήσει την απόλυτη ρήξη της επικοινωνίας και να αναδείξει το ακατανόητο της πραγματικότητας και της ανθρώπινης ύπαρξης.

Ανάπτυξη

Στο θέατρο του παραλόγου δεν υπάρχει πλοκή, ενώ τα δραματικά πρόσωπα δεν έχουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ούτε καθορισμένη σχέση μεταξύ τους. Η συνοχή του λόγου, ως επικοινωνιακού μέσου, κατακερματίζεται και τη θέση του παίρνει μία δεύτερη γλώσσα, ένας λόγος ακατάληπτος, με ολισθήματα, επαναλήψεις, κενές αντηχήσεις, αποσιωπήσεις, ακυρολεξίες, παραληρηματικούς μονολόγους, ψελλίσματα, αναδεικνύοντας το ατελέσφορο της ανθρώπινης επικοινωνίας και το παράλογο της ανθρώπινης κατάστασης. Το λεκτικό στοιχείο μετατρέπεται σε ά-λογο όργανο ήχου και οι δραματικοί ήρωες/δραματικές ηρωίδες παρουσιάζονται ενίοτε ως γελοίες φιγούρες, άλλοτε ως ανδρείκελα, άλλοτε ως καρικατούρες σε μια προσπάθεια να αποκαλύψουν τα προβλήματα και τα παράδοξα της επικοινωνίας.


Τα πρώτα δείγματα του θεάτρου του παραλόγου εντοπίζονται στη Γαλλία στην περίοδο αμέσως μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, στα τέλη της δεκαετίας του 1940, όταν οι βιαιότητες του Γ' Ράιχ επέτειναν ή επιβεβαίωσαν την ήδη υπάρχουσα πεποίθηση περί κατάρρευσης όλων των αξιών και σταθερών του ανθρώπινου πολιτισμού. Το φιλοσοφικό ρεύμα του υπαρξισμού, στο οποίο, σύμφωνα με τον Esslin, έχει τις ρίζες του το νέο αυτό δραματικό είδος, σκιαγράφησε μεταπολεμικά έναν κόσμο στερημένο από νόημα, έναν κόσμο που δεν μπορεί πλέον να νοηματοδοτηθεί βάσει των παραδοσιακών αξιών της λογικής και της ηθικής. Ο Albert Camus [Αλμπέρ Καμύ] στο δοκίμιό του Ο μύθος του Σισύφου [Le Mythe de Sisyphe, 1942] χρησιμοποίησε τον όρο «παράλογο» ("absurde") για να ορίσει την κατάσταση της αλλοτρίωσης την οποία βιώνει ο σύγχρονος άνθρωπος.


Οι κυριότεροι εκφραστές του θεάτρου του παραλόγου είναι ο Samuel Beckett [Σάμιουελ Μπέκετ], ο Eugène Ionesco [Εζέν/Ευγένιος Ιονέσκο], ο Arthur Adamov [Αρτύρ Ανταμόφ], ο Jean Genet [Ζαν Ζενέ] και ο Harold Pinter [Χάρολντ Πίντερ], κυρίως στο πρώιμο έργο του. Ορμώμενοι από διαφορετικές πολιτισμικές αφετηρίες, συναποτέλεσαν την πρωτοπορία της δεκαετίας του 1950.


Ορόσημα του θεάτρου του παραλόγου αποτελούν τα έργα Η φαλακρή τραγουδίστρια [La Cantatrice chauve] του Ionesco, που ανέβηκε το 1950 στο Théâtre des Noctambules του Παρισιού σε σκηνοθεσία του Nicolas Bataille [Νικολά Μπατάιγ], και Περιμένοντας τον Γκοντό [En attendant Godot] του Beckett, που παρουσιάστηκε το 1953 στο Théâtre de Babylone σε σκηνοθεσία του Roger Blin [Ροζέ Μπλεν]. Ακολούθησαν, μεταξύ άλλων, οι Καρέκλες [Les Chaises, 1952] του Ionesco, Το τέλος του παιχνιδιού [Fin de partie, 1957] του Beckett και Το πάρτυ γενεθλίων [The Birthday Party, 1958] του Pinter. Ο Esslin συστηματοποίησε την κατηγορία στη μελέτη του The Theatre of the Absurd [Το θέατρο του παράλογου] (1961).


Στην Ελλάδα το θέατρο του παραλόγου ενσωματώθηκε αρκετά νωρίς στο τρέχον ρεπερτόριο και μέχρι και σήμερα παρουσιάζεται συχνά στη σκηνή. Επιδράσεις του είναι ευδιάκριτες στη νεοελληνική μεταπολεμική δραματουργία, ιδίως στο έργο θεατρικών συγγραφέων όπως ο Γιώργος Σκούρτης, ο Βασίλης Ζιώγας, ο Παύλος Μάτεσις, ο Κώστας Μουρσελάς, ο Στρατής Καρράς, η Λούλα Αναγνωστάκη, καθώς και ο Κύπριος συγγραφέας Πάνος Ιωαννίδης.

Αγγλικά
theatre of the absurd
Γαλλικά
théâtre de l’absurde, le
Γερμανικά
absurde Theater, das; Theater des Absurden, das
Ιταλικά
teatro dell’assurdo, il

Σχετικοί όροι

παταφυσική, ντανταϊσμός, τραγικωμωδία, μινιμαλισμός, θέατρο της σκληρότητας, μεταδραματικό θέατρο, μεταθεατρικότητα

Μη προτεινόμενοι όροι

αντιθέατρο

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

«Ωστόσο, τον κυρίαρχο τόνο της πρωτοπορίας, για χρόνια, λόγω της κατάστασης, θα τον δώσει το αμιγές —πάντα σχετικά— Θέατρο του Παράλογου, που το είχαν υιοθετήσει μερικοί δυναμικοί νέοι συγγραφείς, οι οποίοι εφάρμοζαν, λίγο πολύ πιστά, τα βασικά διδάγματά του, όπως ήταν τα τολμηρά θεατρικά τεχνάσματα και ευρήματα, οι θαρραλέοι σκηνικοί ρυθμοί, η ριζική ανανέωση της μορφής, του περιεχομένου και της θεματογραφίας, η σουρεαλιστική χρήση της γλώσσας, ο τονισμός των καταστάσεων —και όχι της πλοκής— η παρουσίαση στο προσκήνιο αρχετυπικών και συμβολικών προσώπων —και όχι χαρακτήρων— η περιπέτεια της καταπιεσμένης εσωτερικότητας —και όχι η αφήγηση εξωτερικών επεισοδίων— η επιδίωξη της έκπληξης και του σοκ, τα ονειρικά, φανταστικά, εφιαλτικά και παράλογα στοιχεία —και όχι τα ομαλά, νηφάλια και ρεαλιστικά.»

Ο Χρήστος Σαμουηλίδης συνοψίζει τα διδάγματα του θεάτρου του παραλόγου που υιοθέτησαν νέοι Έλληνες συγγραφείς της πρωτοπορίας: τολμηρά σκηνικά ευρήματα, έμφαση στις καταστάσεις αντί για την πλοκή, αρχετυπικά και συμβολικά πρόσωπα αντί για χαρακτήρες, ονειρικά και εφιαλτικά στοιχεία. Το απόσπασμα τεκμηριώνει την πρόσληψη του είδους στη μεταπολεμική ελληνική δραματουργία.

Σαμουηλίδης, Χ. (2004). Έλληνες συγγραφείς που θήτευσαν στο πρωτοποριακό «Θέατρο του Παράλογου». Στο Κ. Γεωργακάκη (Επιμ.), Σχέσεις του νεοελληνικού θεάτρου με το ευρωπαϊκό. Πρακτικά Β' Πανελληνίου Θεατρολογικού Συνεδρίου (σσ. 429–447). Αθήνα: Τμήμα Θεατρικών Σπουδών Ε.Κ.Π.Α. & ERGO. Βλ. σσ. 431–432.

Quote Icon

«Αντίθετα, το Θέατρο του Παράλογου κλίνει περισσότερο προς μια ριζοσπαστική απογύμνωση της αξίας της γλώσσας, προς μια ποίηση που ξεπροβάλλει μέσα από συγκεκριμένες κι αντικειμενοποιημένες εικόνες της ίδιας της σκηνής. Το στοιχείο της γλώσσας δεν παύει να παίζει σημαντικό ρόλο σ' αυτήν την αντίληψη, όμως αυτό που συμβαίνει στη σκηνή υπερβαίνει και συχνά αντιφάσκει μ' αυτό που λέγεται από τους ήρωες. Για παράδειγμα, στις Καρέκλες του Ιονέσκο, το ποιητικό περιεχόμενο αυτού του έντονα ποιητικού έργου δεν βρίσκεται στις κοινές και τετριμμένες λέξεις, αλλά στο γεγονός πως προφέρονται μπροστά σ' έναν ολοένα αυξανόμενο αριθμό από άδειες καρέκλες.»

Ο Esslin αντιδιαστέλλει το θέατρο του παραλόγου προς τη δραματουργία των Jean-Paul Sartre [Ζαν-Πωλ Σαρτρ] και Camus, η οποία διατυπώνει το παράλογο με έλλογο και συμβατικό λόγο. Κατά τον Esslin, η ποιητική δύναμη του είδους πηγάζει από τις σκηνικές εικόνες. Στις Καρέκλες [Les Chaises, 1952] του Ionesco, οι τετριμμένες φράσεις αποκτούν βάρος επειδή απευθύνονται σε ολοένα περισσότερα άδεια καθίσματα.

Έσσλιν, Μ. (1996). Το θέατρο του παραλόγου (Μ. Λυμπεροπούλου, Μετ.). Αθήνα: Δωδώνη. (Πρωτότυπη έκδοση 1961). Βλ. σ. 22.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Το τέλος του παιχνιδιού [Fin de partie, 1957] του Samuel Beckett: παραγωγή ραδιοφωνικού…

Περισκόπιο, σειρά πολιτιστικών ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ: επεισόδιο αφιερωμένο στον Eugène Ionesco (1986), έναν από…

"Eugène Ionesco et le « théâtre de l'absurde »" [«Ο Εζέν/Ευγένιος Ιονέσκο και το "θέατρο…

Waiting for Godot [Περιμένοντας τον Γκοντό] του Beckett, σκηνοθεσία James Macdonald [Τζαίημς ΜακΝτόναλντ]

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Οι δούλες [Les Bonnes, 1947] του Genet, μετάφραση Οδυσσέα Ελύτη [Odysseas Elytis],…

Η πρόσοψη του Théâtre de la Huchette στο Παρίσι με τις αφίσες της Φαλακρής τραγουδίστριας

Le Ping-Pong [Το πινγκ-πονγκ, 1955] του Adamov, σκηνοθεσία Jacques Mauclair [Ζακ Μοκλαίρ],…

Rhinocéros [Ο ρινόκερος, 1959] του Ionesco, στη γερμανική παραγωγή του Düsseldorfer Schauspielhaus σε…

βασική

Bennett, M. Y. (2011). Reassessing the theatre of the absurd: Camus, Beckett, Ionesco, Genet, and Pinter. New York: Palgrave Macmillan.

Bennett, M. Y. (2015). The Cambridge introduction to theatre and literature of the absurd. Cambridge: Cambridge University Press.

Esslin, M. (1960). The theatre of the absurd. The Tulane Drama Review, 4/4, σσ. 3–15.

Ionesco, E. (1960). The avant-garde theatre. The Tulane Drama Review, 5/2, σσ. 44–53. doi.org...

Ionesco, E. (1975). Notes et contre-notes. Paris: Gallimard. (Πρωτότυπη έκδοση 1962)

Lavery, C., & Finburgh, C. (Επιμ.). (2015). Rethinking the theatre of the absurd: Ecology, the environment and the greening of the modern stage. London: Bloomsbury.

Marmin, M. (1965). Lettres françaises: Le théâtre de l'absurde. Études françaises, 1/1, σσ. 101–105. doi.org...

Pronko, L. C. (1963). Théâtre d'avant-garde: Beckett, Ionesco et le théâtre expérimental en France (M.-J. Lefèvre, Μετ.). Paris: Denoël. (Πρωτότυπη έκδοση 1962)

Pruner, M. (2005). Les théâtres de l'absurde. Paris: Armand Colin. (Πρωτότυπη έκδοση 2003)

Έσσλιν, Μ. (1996). Το θέατρο του παράλογου (Μ. Λυμπεροπούλου, Μετ.). Αθήνα: Δωδώνη. (Πρωτότυπη έκδοση 1961)

Κωνσταντίνου, Α. (2007). Η ελληνική νεωτερική γραφή με στοιχεία παραλόγου στις σκηνές της Κύπρου (1960–1980): Η περίπτωση της Πειραματικής Σκηνής και ο Κύπριος συγγραφέας Πάνος Ιωαννίδης. Στο Ν. Παπανδρέου & Ε. Βαφειάδη (Επιμ.), Ζητήματα ιστορίας του νεοελληνικού θεάτρου: Μελέτες αφιερωμένες στον Δημήτρη Σπάθη (σσ. 335–351). Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.

Μάρδας, Γ. (2004). Οι επιδράσεις του θεάτρου του παραλόγου (Σ. Μπέκετ-Ε. Ιονέσκο) σε Έλληνες συγγραφείς της Δικτατορίας. Στο Κ. Γεωργακάκη (Επιμ.), Σχέσεις του νεοελληνικού θεάτρου με το ευρωπαϊκό: Πρακτικά Β΄ Πανελληνίου Θεατρολογικού Συνεδρίου (σσ. 449–456). Αθήνα: Τμήμα Θεατρικών Σπουδών Ε.Κ.Π.Α. & ERGO.

Σαμουηλίδης, Χ. (2004). Έλληνες συγγραφείς που θήτευσαν στο πρωτοποριακό «Θέατρο του Παράλογου». Στο Κ. Γεωργακάκη (Επιμ.), Σχέσεις του νεοελληνικού θεάτρου με το ευρωπαϊκό: Πρακτικά Β΄ Πανελληνίου Θεατρολογικού Συνεδρίου (σσ. 429–447). Αθήνα: Τμήμα Θεατρικών Σπουδών Ε.Κ.Π.Α. & ERGO.

συμπληρωματική

Adorno, T. W. (2010). Notes on Beckett (D. Van Hulle & S. Weller, Μετ.). Journal of Beckett Studies, 19/2, σσ. 157–178. doi.org...

Camus, A. (2007). Ο μύθος του Σισύφου (Ν. Καρακίτσου-Ντουζέ & Μ. Κασαμπαλόγλου-Ρομπλέν, Μετ.). Αθήνα: Καστανιώτης. (Πρωτότυπη έκδοση 1942)

Κοτ, Γ. (1988). Ένα θέατρο ουσίας (Ε. Πατρικίου & Ε. Παπάζογλου, Μετ.). (Πρωτότυπη έκδοση 1984). Αθήνα: Χατζηνικολή.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. θέατρο του παραλόγου. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/θέατρο-του-παραλόγου

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «θέατρο του παραλόγου». Ανακτήθηκε 20 November 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/θέατρο-του-παραλόγου.

MLA

«θέατρο του παραλόγου». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 20 November 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/θέατρο-του-παραλόγου.

1388