Thymele Logo
Search

εκφραστικός χορός [ουσ. αρσ.]

Articles Icon 2
Videos Icon 3
Videos Icon 2
[1]

Ορισμός

Είδος έντεχνου χορού που αναπτύχθηκε κατά τον 20ο αιώνα κυρίως στον γερμανόφωνο χώρο και χαρακτηρίζεται από έντονη σωματικότητα, ελευθερία στην κίνηση, καθώς και από πρακτικές αυτοσχεδιασμού, αποκλίνοντας από την αισθητική και την τεχνική του μπαλέτου.

Ανάπτυξη

Χαρακτηριστικά του εκφραστικού χορού [Ausdruckstanz] αποτέλεσαν η έκφραση ιδεών και συναισθημάτων μέσω της κίνησης, η διερεύνηση της σχέσης του ατόμου με τον κόσμο (φυσικό, μεταφυσικό ή/και κοινωνικό), ο αυτοσχεδιασμός και η ανάλυση της κίνησης ως προς τα εγγενή συστατικά της. Ο εκφραστικός χορός επηρεάστηκε από την καλλιτεχνική πρωτοπορία των αρχών του 20ου αιώνα και τα κινήματα του μοντερνισμού ‒ειδικότερα από τον εξπρεσιονισμό‒ ενώ ιστορικά συνδέεται με τον ελεύθερο χορό [Free Dance] και τις σωματικές μεθόδους και θεωρίες των François Delsarte [Φρανσουά Ντελσάρτ] και Emile Jacques-Dalcroze [Εμίλ Ζακ-Νταλκρόζ].


Από τον 19ο αιώνα ο Delsarte προσπάθησε να συνδέσει την κίνηση και τις χειρονομίες με τα συναισθήματα. Οι ιδέες του διαδόθηκαν στην Ευρώπη και την Αμερική μέσω των μαθητών και μαθητριών του, όπως ο Steele MacKaye [Στηλ Μακέι] και η Genevieve Stebbins [Ζενεβιέβ Στέμπινς] που εξέδωσε το 1886 το Εκφραστικό Σύστημα του Ντελσάρτ [The Delsarte System of Expression] επηρεάζοντας τις μετέπειτα (ανα)θεωρήσεις του χορού. Η ευρυθμία [eurythmics] του Dalcroze συνέδεε την κίνηση με την παιδαγωγική και την κατανόηση της μουσικής, ενώ στη σχολή του εξέταζε τις έννοιες του ρυθμού και της δυναμικής. Τέλος, η ανάπτυξη και διάδοση της «σωματικής κουλτούρας» [Physical Culture] από τα τέλη του 19ου αιώνα, επηρέασε τις ιδέες, την αισθητική και τον προσανατολισμό του «ελεύθερου χορού», όπως εκφράστηκε από την Isadora Duncan [Ιζαντόρα Ντάνκαν / Ισιδώρα Ντάνκαν], τη Loie Fuller [Λόι Φούλερ], τη Ruth St Denis [Ρουθ Σαιντ Ντένις] και την Maude Allan [Μωντ Άλλαν].


Η προσέγγιση της (ελεύθερης) κίνησης ως μέσου έκφρασης συναισθημάτων και ιδεών, ενισχύεται από τις θεωρίες και τη δράση του Rudolf von Laban [Ρούντολφ φον Λάμπαν]. Αναλύοντας τις ιδιότητες του κινούμενου σώματος στον χώρο και στον χρόνο και συνδέοντάς τα με την έννοια της εσωτερικής παρόρμησης που ενεργοποιεί και νοηματοδοτεί την κίνηση, ο Laban δημιούργησε ένα πλαίσιο δομημένου αυτοσχεδιασμού και μελέτης της κίνησης, αυτόνομο από τη μουσική ή τη θεματολογία. Οι μαθητές/τριες και συνεργάτες/τριες του ανέπτυξαν στη συνέχεια διαφορετικές πλευρές του έργου του, με την Mary Wigman [Μαίρη Βίγκμαν] και τον Kurt Jooss [Κουρτ Γιος] να αποτελούν τους κύριους εκπροσώπους του εκφραστικού χορού.


Ο Kurt Jooss, χορευτής και βοηθός του Laban (Tanzbühne), συν-ιδρυτής της ομάδας Die Neue Tanzbühne στο Μύνστερ και αργότερα του Jooss-Leeder School of Dance στην Αγγλία, χορογράφησε και δίδαξε για σειρά ετών, επηρεάζοντας μετέπειτα χορογράφους όπως η Pina Bausch [Πίνα Μπάους]. Το πιο γνωστό έργο του, με ανοιχτά αντιπολεμικό χαρακτήρα, Der grüne Tisch [Το Πράσινο Τραπέζι] (1932) συνεχίζει να αποτελεί έργο ρεπερτορίου για ομάδες μπαλέτου ανά τον κόσμο. Η Mary Wigman, συνδύασε τη μαθητεία και συνεργασία της με τον Laban, με σπουδές στη σχολή του Dalcroze, ενώ το 1919 ίδρυσε τη δική της σχολή χορού στη Δρέσδη. Τόσο στις χορογραφίες, όσο και στην διδασκαλία της, έδωσε έμφαση στην ένταση και τη χαλάρωση του σώματος ή μερών του. Μέσω της μαθήτριάς της, Hanya Holm [Χάνυα Χόλμ], στοιχεία του γερμανικού εκφραστικού χορού, όπως ο αυτοσχεδιασμός, μεταλαμπαδεύτηκαν στις Η.Π.Α., ενώ εκπρόσωποι του αμερικανικού μοντέρνου χορού, όπως η Doris Humphrey [Ντόρις Χάμφρεϋ] και η Martha Graham [Μάρθα Γκράχαμ], επεξεργάστηκαν και ανέπτυξαν παρεμφερείς ιδέες.


Ο εκφραστικός χορός διαμορφώθηκε στη Δημοκρατία της Βαϊμάρης, αλλά αργότερα, σύμφωνα με ορισμένους μελετητές, συνδέθηκε με το Ναζισμό, καθώς πολλοί/ες καλλιτέχνες/ιδες όπως η Wigman και ο Laban συνεργάστηκαν με το Χιτλερικό καθεστώς.


Ο εκφραστικός χορός θεωρείται πρόδρομος του χοροθεάτρου [Tanztheater], ενώ συνέβαλλε στην ανάπτυξη της χοροθεραπείας.


Σημαντική ήταν και η επίδραση του εκφραστικού χορού στη διαμόρφωση της ελληνικής χορευτικής δημιουργίας και εκπαίδευσης κατά τον 20ου αιώνα. Η Κούλα Πράτσικα σπούδασε στη Σχολή του Dalcroze (1927-1930), ενώ συσχετίστηκε με εκπροσώπους του εκφραστικού χορού, όπως ο Harald Kreutzberg [Χάραλντ Κρόιτσμπεργκ]. Μαθήτρια της Wigman υπηρξε και η διακεκριμένη χορεύτρια και χορογράφος Αγάπη Ευαγγελίδη. Αντίστοιχα, μετά τον B΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και πριν ιδρύσει την ομάδα της Χορικά το 1966, η Ζουζού Νικολούδη παρακολούθησε σεμινάρια στη Ζυρίχη με τη Wigman, τον Kreutzberg και την Rosalia Chladek [Ροζάλια Χλάντεκ].

Αγγλικά
expressive dance
Γαλλικά
danse expressionniste, la
Γερμανικά
Ausdruckstanz, der
Ιταλικά
danza espressionista, la

Συνώνυμα

εξπρεσιονιστικός χορός

Σχετικοί όροι

μοντέρνος χορός, σύγχρονος χορός

Πεδίο εφαρμογής

• Χορός

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

The term Ausdruckstanz (dance of expression) defines a heterogeneous group of choreographic languages and teaching methods that became known in the German-speaking regions in the early twentieth century. Though these languages and methods covered a broad range of theoretical, practical, and aesthetic approaches (whose definitions emphasized their “new,” “modern,” “artistic,” “free,” “rhythmic,” “plastic,” and “expressive” character) they still agreed on certain major principles: dance was aesthetically independent from the other arts; body movement was closely bound to emotional and mental processes and reflected the rhythm of the cosmos; the dancer’s role was that of creator–interpreter; and improvisation was of major importance.


«Ο όρος εκφραστικός χορός ορίζει μια ετερογενή ομάδα χορογραφικών γλωσσών και μεθόδων διδασκαλίας που έγιναν γνωστές στις γερμανόφωνες περιοχές στις αρχές του εικοστού αιώνα. Παρόλο που κάλυπταν ένα ευρύ φάσμα θεωρητικών, πρακτικών και αισθητικών προσεγγίσεων (οι οποίες έδιναν έμφαση στον «νέο», «σύγχρονο», «καλλιτεχνικό», «ελεύθερο», «ρυθμικό», «πλαστικό» και «εκφραστικό» χαρακτήρα τους), συμφωνούσαν σε ορισμένες βασικές αρχές: ο χορός ήταν αισθητικά ανεξάρτητος από τις άλλες τέχνες· η κίνηση του σώματος ήταν στενά συνδεδεμένη με συναισθηματικές και νοητικές διαδικασίες και αντανακλούσε τον ρυθμό του κόσμου· ο ρόλος του/της χορευτή/τριας ήταν αυτός του/της δημιουργού-ερμηνευτή/τριας· και ο αυτοσχεδιασμός ήταν ιδιαίτερα σημαντικός.»

Απόπειρα προσδιορισμού των κύριων χαρακτηριστικών του εκφραστικού χορού.

Franco, S. (2007). Ausdruckstanz Traditions, translations, transmissions. In Franco, S. Nordera, M. (Eds.). Dance Discourses Keywords in dance research (p. 80). London and New York: Routledge. www.academia.edu...

Quote Icon

«Με τα πρώτα έργα (γύρω στο 1913) της Mary Wigman, που υπήρξε η σημαντικότερη μαθήτρια του Dalcrose και του Laban, ο γερμανικός εκφραστικός χορός [Ausdruckstanz] συνδέθηκε, όχι μόνο με την "έκφραση", αλλά και με το κίνημα του Εξπρεσιονισμού.»

Το απόσπασμα αναφέρεται στη συμβολή της Mary Wigman στη γέννηση του γερμανικού εκφραστικού χορού [Ausdruckstanz]. Η Wigman, έχοντας θητεύσει δίπλα στους Émile Jaques-Dalcroze και Rudolf von Laban, μετασχημάτισε την ορχηστρική τέχνη σε ένα μέσο απόλυτης υποκειμενικής έκφρασης. Η ένταξη του έργου της στο πλαίσιο του Εξπρεσιονισμού σηματοδοτεί την πλήρη απομάκρυνση από την τυπολατρία του κλασικού μπαλέτου.

Πενήντα σύγχρονοι χορογράφοι – Εισαγωγή της Deborah Jowitt. Μετάφραση-επιμέλεια: Μυρτώ Κατσίκη, Επιστημονική επιμέλεια: Κάτια Σαβράμη. ©Κρατική Σχολή Ορχηστικής Τέχνης -2008, σ. 4. από Bremser, M. (Ed.). (1999). Fifty Contemporary Choreographers. London: Routledge. savrami.gr...

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Mary Wigman 'Pastorale' (1929)

Mary Wigman 'Hexentanz' (1926)

Gret Palucca [Γκρετ Παλούκκα], 1902-1993], "Serenata" (3 Οκτωβρίου1932 Stadttheater Görlitz, 1936, 1941).

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Οι μαθήτριες της Κούλας Πράτσικα προγυμνάζονται στην ταράτσα του σπιτιού της, στο οποίο στεγάστηκε η…

Ο Harald Kreutzberg σε χαρακτηριστικό του ρόλο.

βασική

Dörr, Ε. (ed.). (2004). Rudolf Laban. Das Choreographische Theater, Norderstedt b. Hamburg: Books on Demand.

Manning, S. (1993). Ecstasy and the Demon: Feminism and Nationalism in the Dances of Mary Wigman, Berkeley: University of California Press.

Manning, S. A., & Benson, M. (1986). Interrupted Continuities: Modern Dance in Germany. The Drama Review: TDR, 30(2), 30–45.

Partsch-Bergsohn, I., & Bergsohn, H. (2003). The Makers of Modern Dance in Germany: Rudolf Laban, Mary Wigman, Kurt Jooss. Hightstown, NJ : Princeton Book Co .

Preston-Dunlop, V., & Hodgson, J. (1990). Rudolf Laban. An Introduction to his Work and Influence. Plymouth: Northcote House, pp. 123–5.

Τυρόβολα, Β. (2012). Πρωτοπορία και R. von Laban: Οι αθέατες πλευρές της γέννησης του δημιουργικού-εκφραστικού χορού. Κοινωνικο-ιστορική προσέγγιση. Κινησιολογία-Ανθρωπιστική Κατεύθυνση, 5(1), 7-22.

Φεσσά-Εμμανουήλ, Ε. (2004). Χορός και Θέατρο. Από τη Ντάνκαν στις νέες χορευτικές ομάδας. Αθήνα: Έφεσσος.

συμπληρωματική

Franco, S. (2007). Ausdruckstanz Traditions, translations, transmissions, in Franco, S. Nordera, M. (Eds.). Dance Discourses Keywords in dance research. London and New York: Routledge.

Kant, M. (1994). Mary Wigman. Die Suche nach der verlorenen Welt. Beiträge zur Musikwissenschaft (Beihefte der Berlinischen Musikhefte), 2.

Karina, L., & Kant, M. (2003). Hitler's dancers: German modern dance and the Third Reich. Berghahn Books.

Manning, S. (1995). Modern Dance in the Third Reich: Six Positions and a Coda. In S.L. Foster (Ed.), Choreographing History, (pp. 165–76). Bloomington, IN: Indiana University Press.

Μπαρμπούση, Β. (2014). Η τέχνη του χορού στην Ελλάδα τον 20ό αιώνα. Σχολή Πράτσικα: Ιδεολογία, πράξη, αισθητική. Αθήνα: Gutenberg.

Σαβράμη, Κ. (2014) Ζουζού Νικολούδη: Χορικά. Αθήνα: DIAN (Σειρά: Τέχνες -7).

APA

Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. (n.d.). εκφραστικός χορός. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/εκφραστικός-χορός

Chicago

"εκφραστικός χορός." Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. Accessed 17 April 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/εκφραστικός-χορός.

1741