Thymele Logo
Search

φωνητική μουσική [ουσ. θηλ.]

Articles Icon 1
Videos Icon 8
Videos Icon 8
[1]

Ορισμός

Μουσική που επιτελείται με την ανθρώπινη φωνή, με ή χωρίς συνοδεία μουσικών οργάνων (α καπέλλα), σε αντιδιαστολή προς την ενόργανη μουσική.

Ανάπτυξη

Η φωνητική μουσική διακρίνεται σε θρησκευτική και κοσμική. Η φωνητική μουσική δύναται να είναι μονοφωνική (κυριαρχία μιας μελωδικής γραμμής χωρίς αρμονική συνοδεία), πολυφωνική (ισότιμος αντιστικτικός συσχετισμός των επιμέρους φωνών) ή ομοφωνική (κυριαρχία μιας μελωδικής γραμμής που υποστηρίζεται αρμονικά από τις υπόλοιπες). Σε διάφορες παραδόσεις παρατηρείται επίσης και η τεχνική της ετεροφωνίας, δηλαδή της ταυτόχρονης ήχησης μιας μελωδικής γραμμής και μίας ή περισσότερων παραλλαγών της.


Στην παράδοση της έντεχνης δυτικoευρωπαϊκής μουσικής τα κυριότερα είδη της θρησκευτικής φωνητικής μουσικής είναι η μονωδική λειτουργική ψαλμωδία [cantus planus], με κύρια εκδοχή το γρηγοριανό μέλος, το μοτέτο, η λειτουργία, η νεκρώσιμη λειτουργία [requiem], η θρησκευτική υμνωδία, το λουθηρανικό χορικό [Choral], το ορατόριο, τα Πάθη και η καντάτα. Είδη της κοσμικής φωνητικής μουσικής είναι το μοτέτο (με κοσμικό περιεχόμενο), το μαδριγάλι, η όπερα, η οπερέττα, το έντεχνο κοσμικό τραγούδι (π.χ. γερμανικό έντεχνο τραγούδι, γαλλική μελοντί, ρομάντζα) κ.ά.


Ένα σημαντικό πεδίο εφαρμογής της φωνητικής μουσικής είναι το μουσικό θέατρο, όρος ο οποίος χαρακτηρίζει μια ποικιλία ειδών στα οποία η φωνή είναι κεντρικό επιτελεστικό μέσο: όπερα, οπερέτα, μουσικό δράμα, μιούζικαλ, επιθεώρηση, βωντβίλ, κωμειδύλλιο κ.ά. Σε ό,τι αφορά το νέο μουσικό θέατρο, η φωνητική έκφραση διευρύνεται και εμπλουτίζεται με νέους τρόπους παραγωγής ηχοχρώματος (διευρυμένες φωνητικές τεχνικές).


Ένα από τα κεντρικά ερωτήματα αναφορικά με τη φωνητική μουσική όλων των εποχών και όλων των παραδόσεων είναι η σχέση μεταξύ μουσικής και λόγου. Οι απαντήσεις που έχουν δοθεί κατά καιρούς στο ερώτημα της υπεροχής ενός εκ των δύο αυτών συστατικών στοιχείων ποικίλλουν: ορισμένοι/ορισμένες συνθέτες/συνθέτριες και θεωρητικοί προασπίζονται την πρωτοκαθεδρία του ποιητικού ή δραματικού κειμένου έναντι της μουσικής, ενώ άλλοι/άλλες δίνουν προτεραιότητα στη μουσική, όπως στο μπελκάντο στην ιταλική όπερα. Η εύρεση της χρυσής τομής καθίσταται ακόμη πιο σύνθετη στην περίπτωση της σκηνικής μουσικής, όπου συμμετέχει και το στοιχείο της πρόζας. Η στενή σχέση μεταξύ λόγου και μουσικής αντανακλάται και στη ρεαλιστική απόδοση της γλώσσας μέσω της μουσικής δια της μίμησης του επιτονισμού του λόγου, όπως στη διαλογική όπερα. Στον αντίποδα βρίσκονται προσεγγίσεις μέσω των οποίων η ιδιαίτερη διαχείριση της μουσικής υπονομεύει το νόημα του κειμένου, με τη λέξη να αξιοποιείται ως ήχος και όχι ως φορέας νοήματος. Η χρήση βοκαλισμών αποτελεί άλλη μια περίπτωση όπου η μουσική υπερισχύει του λόγου στη φωνητική μουσική.


Κύριες μορφές της ελληνόφωνης φωνητικής μουσικής είναι το εξωαστικό τραγούδι (το λεγόμενο «δημοτικό», το οποίο εντάσσεται στο ευρύτερο πεδίο του παραδοσιακού τραγουδιού, με ή χωρίς συνοδεία μουσικών οργάνων), η αστικολαϊκή μουσική (πολίτικο και σμυρναίικο τραγούδι, επτανησιακή καντάδα, ελαφρό αστικό τραγούδι, αθηναϊκή καντάδα, ρεμπέτικο τραγούδι, λαϊκό τραγούδι κ.ά.) το εκκλησιαστικό βυζαντινό μέλος και η έντεχνη φωνητική νεοελληνική μουσική (όπερα, οπερέττα, έντεχνο άσμα, έντεχνο-λαϊκό τραγούδι κ.ά).

Αγγλικά
vocal music
Γαλλικά
musique vocale, la
Γερμανικά
Vokalmusik, die
Ιταλικά
musica vocale, la

Σχετικοί όροι

ρετσιτατίβο, ωδική, φαλσέττο, λιμπρέτο, μελοθέτηση, σύστημα φωνητικής κατηγοριοποίησης, λυρική ερμηνεία

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

«Όσον αφορά τη θέση του σκαλκωτικού κύκλου των 16 Τραγουδιών στη νεοελληνική φωνητική μουσική δημιουργία, το έργο αυτό μοιάζει να γεφυρώνει ένα κενό τριάντα χρόνων, ερχόμενο στο μέσον, περίπου, μεταξύ δύο άλλων εμβληματικών κύκλων για φωνή και πιάνο από το πρώτο και το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, αντίστοιχα: των 14 Invenzioni του Δημήτρη Μητρόπουλου (1925) σε ποίηση Κωνσταντίνου Καβάφη και των Έξι Τραγουδιών σε ποίηση T. S. Eliot του Γιάννη Χρήστου (1955). Και τα τρία αυτά έργα θεμελιώνουν την ατονική αντίληψη της μουσικής γλώσσας και της εξπρεσιονιστικής απόδοσης των ποιητικών νοημάτων στο νεοελληνικό φωνητικό ρεπερτόριο, με τις συνθετικές συνεισφορές μετά το 1950 να αυξάνονται συνεχώς.»

Ο μουσικολόγος Γιάννης Σακαλλιέρος εντάσσει τα 16 τραγούδια του Νίκου Σκαλκώτα [Nikos Skalkottas] στη νεοελληνική φωνητική μουσική δημιουργία, ως γέφυρα ανάμεσα στις 14 Invenzioni [14 Επινοήσεις] του Δημήτρη Μητρόπουλου [Dimitri Mitropoulos] (1925) και στα Έξι τραγούδια σε ποίηση T. S. Eliot του Γιάννη Χρήστου [Jani Christou] (1955). Κατά τον μελετητή, οι τρεις κύκλοι για φωνή και πιάνο θεμελιώνουν την ατονική μουσική γλώσσα και την εξπρεσιονιστική απόδοση των ποιητικών νοημάτων στο νεοελληνικό φωνητικό ρεπερτόριο

Σακαλλιέρος, Γ. (2023). Όψεις του μουσικού μοντερνισμού στον ελληνικό 20ό αιώνα. Πρόσωπα, ρεύματα, έργα, θεσμοί. Κάλλιπος/Ανοικτές Ακαδημαϊκές Εκδόσεις. Βλ. σ. 189.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Χειρόγραφο ενός από τα παλαιότερα δείγματα δυτικής φωνητικής μουσικής, του θρησκευτικού μουσικού δράματος με…

Η φωνητική μουσική στην πλέον απαιτητική εκδοχή της: η καβατίνα "Casta diva" [«Αγνή θεά»

Το τραγούδι Της κοπέλας το νερό του Σπυρίδωνα Σαμάρα [Spyridon Samaras/Spiro Samara]. Ερμηνεύουν η…

Η υψίφωνος Anna Moffo [Άννα Μόφφο] τραγουδά το έργο φωνητικής μουσικής με τίτλο Vocalise Op.…

Η φωνητική μουσική ως μουσική ανάγνωση του ποιητικού λόγου: «Να μείνει» από τις 14 Invenzioni

Η φωνητική μουσική ως καθαρή δεξιοτεχνία του βοκαλισμού: στο "Gopher Mambo" [«Το μάμπο του τυφλοπόντικα

Η φωνητική μουσική ως τεχνική της έκστασης: το qawwāli, το τραγουδιστικό ιδίωμα των σουφικών αδελφοτήτων…

Η φωνητική μουσική στα άκρα των δυνατοτήτων της: το "Mysteries of the Macabre" [«Τα μυστήρια…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Η ανθρώπινη φωνή ως το αρχαιότερο μουσικό όργανο. Η παραγωγή του ήχου στη φωνητική…

Στο έργο Τρεις αοιδοί του Adam de Coster [Άνταμ ντε Κόστερ] (1607-1643, Μουσείο του Λίχτενσταϊν)…

Η Amália Rodrigues [Αμάλια Ροντρίγκες], η κορυφαία ερμηνεύτρια του πορτογαλικού φάντο [fado]. Στο συγκεκριμένο…

Η εμβληματική ερμηνεύτρια Édith Piaf [Εντίτ Πιάφ] (φωτογραφία: Maurice Seymour [Μωρίς Σέιμουρ], 5 Σεπτεμβρίου…

Ο Νίκος Ξυλούρης, ευρύτερα γνωστός ως «Αρχάγγελος της Κρήτης», αποτελεί μια κορυφαία μορφή της…

Η δεκατριάχρονη Λάτα Μαγκεσκάρ [Lata Mangeshkar] (1929-2022) στην πρώτη της εμφάνιση, την μαραθώνιας διάρκειας ταινία

Η Ουμ Κουλσούμ [Umm Kulthūm] (περ. 1898-1975), η «Κάουκαμπ αλ-Σαρκ» ["Kawkab al-Sharq/Αστέρι της Ανατολής"], υπήρξε…

O Bob Marley [Μπομπ Μάρλεϋ] (1945-1981), η φωνή που καθιέρωσε το τζαμαϊκανό ρέγκε ως παγκόσμιο…

βασική

Mabry, S. (2002). Exploring twentieth-century vocal music: A practical guide to innovations in performance and repertoire. Oxford: Oxford University Press.

Utz, C., & Lau, F. (Επιμ.). (2013). Vocal music and contemporary identities: Unlimited voices in East Asia and the West. London & New York: Routledge.

Σακαλλιέρος, Γ. (2023). Όψεις του μουσικού μοντερνισμού στον ελληνικό 20ό αιώνα: Πρόσωπα, ρεύματα, έργα, θεσμοί. Αθήνα: Κάλλιπος, Ανοικτές Ακαδημαϊκές Εκδόσεις.

συμπληρωματική

Bithell, D. (2013). Experimental music theater. Στο Grove Music Online. Oxford University Press. doi.org...

Chew, G., Mathiesen, T., Payne, T., & Fallows, D. (2001). Song. Στο Grove Music Online. Oxford University Press. doi.org...

Clements, A. (2001). Music theatre. Στο Grove Music Online. Oxford University Press. doi.org...

Groves, S. (2024). The sound of the English picturesque: Georgian vocal music, Haydn, and landscape aesthetics. London & New York: Routledge.

Johnson, G. (2003). Lectures on the vocal music of Benjamin Britten (G. Odam, Επιμ.). London & New York: Routledge.

Michels, U. (1994). Άτλας της μουσικής: Συστηματικό μέρος, ιστορικό μέρος: Από τους προϊστορικούς χρόνους έως την Αναγέννηση (Τόμ. 1) (Ι.Ε.Μ.Α., Μετ. & Επιμ.). Αθήνα: Φίλιππος Νάκας.

Potter, J. (Επιμ.). (2000). The Cambridge companion to singing. Cambridge: Cambridge University Press.

Xepapadakou, A. (2022). Popular song in 19th century Greece. Στο D. B. Scott (Επιμ.), Popular song in the 19th century (σσ. 304–307). Turnhout: Brepols.

Φούλιας, Ι. (2022). Στοιχεία μουσικής ανάλυσης: Αρμονικό λεξιλόγιο, γλωσσάριο μουσικών όρων και οδηγίες συγγραφής εργασιών. Αθήνα: Κάλλιπος, Ανοικτές Ακαδημαϊκές Εκδόσεις. doi.org...

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. φωνητική μουσική. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/φωνητική-μουσική

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «φωνητική μουσική». Ανακτήθηκε 20 November 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/φωνητική-μουσική.

MLA

«φωνητική μουσική». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 20 November 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/φωνητική-μουσική.

1388