Thymele Logo
Search

επιχορήγηση [ουσ. θηλ.]

Articles Icon 3
Videos Icon 1
Videos Icon 1
[1]

Ορισμός

Η χρηματοδότηση καλλιτεχνικών ή πολιτιστικών δράσεων από δημόσιους πόρους, χωρίς άμεσο οικονομικό αντάλλαγμα, με στόχο την ενίσχυση της πολιτιστικής παραγωγής, τη διασφάλιση πρόσβασης στην τέχνη για όλους / όλες και τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Ανάπτυξη

Η επιχορήγηση των τεχνών έχει τις ρίζες της στην αρχαία Ελλάδα, όπου οι πολιτιστικές δράσεις χρηματοδοτούνταν τόσο από ιδιώτες (μέσω του θεσμού της χορηγίας) όσο και από πόρους της πόλης-κράτους. Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελούν οι δραματικοί αγώνες των μεγάλων Διονυσίων, όπου η πολιτεία αναλάμβανε μέρος των εξόδων (λ.χ. τις αμοιβές των υποκριτών).


Στην αναγεννησιακή Ευρώπη, η υποστήριξη των καλλιτεχνών από ηγεμόνες ή εύπορους φιλότεχνους ευγενείς (πατρωνία - patronage) συνδυαζόταν με οικονομικές ενισχύσεις εκ μέρους της καθολικής Εκκλησίας για την παραγωγή έργων, κυρίως αρχιτεκτονικής, ζωγραφικής, γλυπτικής και μουσικής. Στη Γαλλία του 17ου αιώνα, η κρατική υποστήριξη αποκτά θεσμικό χαρακτήρα με την ίδρυση οργανισμών όπως η Γαλλική Ακαδημία [Académie française] (1635).


Η συστηματική κρατική επιχορήγηση των τεχνών εμφανίζεται στον 18ο και 19ο αιώνα, σε συνδυασμό με την εδραίωση των εθνικών κρατών. Στην Ελλάδα, από τη δεκαετία του 1840, καθιερώνονται οι κρατικές ενισχύσεις για τους παρεπιδημούντες Ιταλικούς λυρικούς θιάσους, ενώ πολύ αργότερα επεκτείνονται και σε ελληνικούς δραματικούς θιάσους ή άλλους καλλιτεχνικούς φορείς. Η σύγχρονη θεσμοθετημένη επιχορήγηση εισάγεται ουσιαστικά τη δεκαετία του 1970 με τη συστηματική χρηματοδότηση θεατρικών σχημάτων και τη λειτουργία Γνωμοδοτικών Επιτροπών, επιφορτισμένων με την αξιολόγηση των αιτήσεων.


Η επιχορήγηση τη σημερινή εποχή επικεντρώνεται στη στήριξη μη κερδοσκοπικών πολιτιστικών φορέων και περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα τομέων, από το θέατρο και τον σύγχρονο χορό έως τη μουσική, τον κινηματογράφο, την υλική και άυλη πολιτιστική κληρονομιά. Συνήθως παρέχεται μέσω προσκλήσεων ενδιαφέροντος και αξιολόγησης από κρατικούς ή τοπικούς φορείς.


Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, οι επιχορηγήσεις συνδυάζονται με κοινωνικές πολιτικές, όπως η διανομή κουπονιών, ώστε συγκεκριμένες πληθυσμιακές ομάδες (π.χ. νέοι, ηλικιωμένοι) να αποκτούν πρόσβαση στις τέχνες.


Η επιχορήγηση δεν περιορίζεται στην απλή χρηματοδότηση δράσεων, αλλά επιτελεί κρίσιμο ρόλο στη δημιουργία ενός βιώσιμου πολιτιστικού περιβάλλοντος. Συγκεκριμένα, διασφαλίζει την προσβασιμότητα, επιτρέποντας τη συμμετοχή όλων των πολιτών στην καλλιτεχνική ζωή. Παράλληλα, προάγει την καλλιτεχνική ελευθερία, παροτρύνοντας τους καλλιτέχνες να πειραματιστούν με νέες ιδέες, απαλλαγμένοι από το άγχος της εμπορικής επιτυχίας, ενώ ταυτόχρονα ενισχύει την πολιτιστική ταυτότητα υποστηρίζοντας την ανάδειξη της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας σε εθνικό και τοπικό επίπεδο. Ωστόσο, ο θεσμός δεν είναι άμοιρος κινδύνων. Ο κυριότερος είναι αυτός της ιδεολογικής επιτήρησης, όπως συνέβη για παράδειγμα κατά τη δικτατορία του Μεταξά, όπου η επιχορήγηση συνδέθηκε με απόπειρες ελέγχου της καλλιτεχνικής παραγωγής, και ως εκ τούτου περιορισμού της καλλιτεχνικής ελευθερίας ή χειραγώγησης των καλλιτεχνών.


Στο μέλλον, η επιχορήγηση αναμένεται να ενισχυθεί με νέες τεχνολογίες (π.χ. blockchain για διαφάνεια χρηματοδότησης) ή μέσω υβριδικών μοντέλων συνεργασίας δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.

Αγγλικά
subsidy
Γαλλικά
subvention, la
Γερμανικά
Subvention, die
Ιταλικά
sovvenzione, la

Συνώνυμα

κρατική χρηματοδότηση

Πεδίο εφαρμογής

• Όψις και παραγωγή
• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

«Για παράδειγμα, ο οικονομικός νεοφιλελευθερισμός της βρετανικής νεοδεξιάς της δεκαετίας του 1980 επέβαλε την αποκρατικοποίηση των επιχειρήσεων και των βιομηχανιών με σκοπό να απελευθερωθεί η αγορά (ακόμη και η αγορά της τέχνης, η οποία δεν θα πρέπει να ενισχύεται οικονομικά από το κράτος, για να εγκλιματιστεί και αυτή στον σκληρό εμπορικό ανταγωνισμό, με πρόσχημα τον δήθεν επικρατούντα «πολιτισμικό σχετικισμό» που θα δυσκόλευε την αξιολόγηση των καλλιτεχνών από τους κρατικούς φορείς). Από την άλλη μεριά, την ίδια εποχή ο υπουργός πολιτισμού της Γαλλίας Jacques Lang δήλωνε χαρακτηριστικά «économie et culture, même combat/οικονομία και πολιτισμός, η ίδια μάχη» (Μεξικό, 27.7.1982), επιβεβαιώνοντας την αφοσίωση της κυβέρνησης του Mitterrand σε μια πολιτισμική δημοκρατία και στην ενεργό κρατική υποστήριξη (και συμμετοχή) στην παραγωγή των πολιτισμικών αγαθών. Το γαλλικό «μοντέλο», ωστόσο, προβάλλει ένα εγγενές πρόβλημα που σχετίζεται με την ιδεολογική επιτήρηση της τέχνης από το κράτος και τη στρατολόγησή της ως Κρατικού Ιδεολογικού Μηχανισμού προβολής μιας κυρίαρχης ιδεολογίας (ή και καταστολής των επικίνδυνων ανατρεπτικών ιδεολογιών). [...] Αυτό το πολιτικό δίπολο μεταξύ αποκρατικοποιημένης και επιχορηγούμενης από το κράτος τέχνης μπορεί περαιτέρω να εντοπιστεί και στο επίπεδο του έργου τέχνης που αντίστοιχα αντιμετωπίζεται ως εμπόρευμα για μια ελεύθερη ανταγωνιστική αγορά ή ως αισθητικό προϊόν με πολλαπλές (εμπορικές, ιδεολογικές, καλλιτεχνικές, κοινωνικές, κ.ά.) χρήσεις.»

Η καλλιτεχνική δημιουργία αντιμέτωπη με την ελεύθερη ανταγωνιστική αγορά του τέλους του 20ού αιώνα και η συζήτηση περί κρατικής παρεμβατικότητας στον σύγχρονο πολιτισμό.

Σαμπατακάκης, Γ. (2014). Χρήμα και Θέατρο. Κρατικές επιχορηγήσεις για τον 21ο αιώνα. Στο Πεφάνης, Γ. (Επιμ.). Η λάμψη του χρήματος στη Νεοελληνική Λογοτεχνία (από την Κρητική Αναγέννηση στην αυγή του 21ου αιώνα) (σσ. 141-143). Αθήνα: Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη: www.academia.edu...

Quote Icon

«Στις 2 Ιουλίου 1952, ο υπουργός Οικονομικών Χρήστος Ευελπίδης πληροφόρησε τον Συναδινό ότι το κράτος αδυνατούσε να συνεχίσει την επιχορήγηση της ΕΛΣ και ότι ἐφεξῆς δι’ αὐστηρῶν οἰκονομιῶν καὶ περικοπῆς πάσης μὴ ἀπολύτως ἀπαραιτήτου δαπάνης νὰ προσαρμόσητε τὰς δαπάνας σας ἐντὸς τοῦ ποσοῦ τῶν ἰδίων πόρων σας, χωρὶς νὰ ὑπολογίζητε ἐπὶ Κρατικῆς ἐπιχορηγήσεως.»

Ο διευθυντής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής [Greek National Opera], Θεόδωρος Συναδινός, βρέθηκε σε δεινή θέση το θέρος του 1952, όταν υποχρεώθηκε από την κυβέρνηση να προβεί σε σκληρές περικοπές δαπανών επ' απειλή άρσεως της κρατικής επιχορηγήσεως.

Δοντάς, Ν. Εθνική Λυρική Σκηνή. Από την ίδρυση του πρώτου κρατικού ελληνικού λυρικού θιάσου έως τη μεταπολίτευση, Πολυφωνία 24, 58.

Quote Icon

«Το 1842 σχηματίζεται η ανώνυμη «Ἑταιρεία τοῦ ἐν Ἀθήναις Θεάτρου», με αποστολή την ανάπτυξη της θεατρικής τέχνης και ζωής στην πρωτεύουσα και δεκαπέντε χρόνια αργότερα, το 1857, η ελληνική Βουλή εγκρίνει κρατική επιχορήγηση για την οικοδόμηση και λειτουργία μεγάλου κεντρικού θεάτρου. Ο Γρηγόριος Καμπούρογλου[ς] αναλαμβάνει την εποπτεία του συνόλου των εργασιών και απευθύνεται στον Γάλλο αρχιτέκτονα François Florimon Boulanger –είναι εκείνος που φιλοτέχνησε το κτήριο της Παλαιάς Βουλής– για την εκπόνηση των σχεδίων. Επιλέγεται το κατάλληλο σημείο στην πλατεία του Λαού, μία πλατεία που αργότερα θα λάβει διάφορες άλλες ονομασίες όπως πλατεία Λουδοβίκου, πλατεία Δημαρχείου, πλατεία Κοτζιά – πρόκειται για την πλατεία στην οδό Αθηνάς, απέναντι από το κτήριο της Εθνικής Τράπεζας και το Δημαρχείο Αθηναίων. Εκεί, παρουσία του Όθωνος και με κάθε επισημότητα, τίθεται στις 22 Δεκεμβρίου 1857 ο θεμέλιος λίθος. Η πρωτοποριακή για την εποχή της προσπάθεια του Καμπούρογλου θα λήξει άδοξα μέσα στο επόμενο έτος και έκτοτε τα πρώτα θεμέλια του κτηρίου θα παραμείνουν εκτεθειμένα.»

Το απόσπασμα τεκμηριώνει την πρώτη θεσμική απόπειρα κρατικής επιχορήγησης του θεάτρου στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος, με την έγκριση από τη Βουλή το 1857 χρηματοδότησης για την οικοδόμηση και λειτουργία κεντρικού θεάτρου στην Αθήνα, υπό την εποπτεία του Γρηγορίου Καμπούρογλου και τη σχεδιαστική επιμέλεια του Γάλλου αρχιτέκτονα François Florimon Boulanger [Φρανσουά Φλοριμόν Μπουλανζέ]. Η επιλογή της κεντρικότατης πλατείας του Λαού και η τελετουργική κατάθεση του θεμέλιου λίθου παρουσία του Όθωνος αποτυπώνουν τη συμβολική σημασία που απέδιδε η οθωνική εξουσία στη θεσμοθέτηση του θεάτρου ως δημόσιου πολιτιστικού αγαθού, κατά τα πρότυπα των ευρωπαϊκών μοναρχιών. Η άδοξη κατάληξη του εγχειρήματος μέσα στο επόμενο έτος αναδεικνύει, ωστόσο, τις διαρθρωτικές αδυναμίες της πρώιμης πολιτικής επιχορήγησης στην Ελλάδα, οι οποίες θα συνεχίσουν να ταλανίζουν τη σχέση κράτους και παραστατικών τεχνών στις δεκαετίες που θα ακολουθήσουν.

Ξεπαπαδάκου, Α. (2012). «Δημοτικό Θέατρο Αθηνών: Τα πρώτα χρόνια της κακοδαιμονίας ενός συγγρείου ευεργετήματος», Αριάδνη, Επιστημονικό Περιοδικό της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης 18, 253-284: 255.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Οι θεατρικές επιχορηγήσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο την περίοδο του covid 19. Τηλεοπτική εκπομπή στο BBC…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Ο βουλευτής Τιμολέων Φιλήμων, τον Οκτώβριο του 1868, με έναν πύρινο λόγο στο ελληνικό…

βασική

Heilbrun, J., & Gray, C. M. (2001). The economics of art and culture (2nd ed.). Cambridge: Cambridge University Press.

Lewis, J., & Miller, T. (Eds.). (2003). Critical cultural policy studies: A reader. Malden, MA: Blackwell Publishing.

Peacock, A. (2006a). The arts and economic policy. In V. A. Ginsburgh & D. Throsby (Eds.), Handbook of the economics of art and culture (Vol. 1, pp. 1123–1140). Amsterdam: Elsevier.

Throsby, D. (2010). The economics of cultural policy. Cambridge: Cambridge University Press.

Καρακιουλάφη, Χ. (2022) Οι εργάτες της τέχνης: Το επάγγελμα του ηθοποιού σε καιρούς κρίσης. Αθήνα: Παπαζήσης

Σαμπατακάκης, Γ. (2014). Χρήμα και θέατρο. Κρατικές επιχορηγήσεις για τον 21ο αιώνα. Στο Γ. Πεφάνης (Επιμ.), Η λάμψη του χρήματος στη νεοελληνική λογοτεχνία (από την Κρητική Αναγέννηση στην αυγή του 21ου αιώνα) (σσ. 140–155). Αθήνα: Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη.

Σειραγάκης, Μ. (2020). Θεατρικοί αστέρες, πειθαρχία και κράτος: το επάγγελμα του ηθοποιού στον μεσοπόλεμο. Στο Δελβερούδη Ε.Α. & Ποταμιάνος, Ν. (Επιμ.). Δουλεύοντας στον χώρο του θεάματος. Ελληνικό θέατρο και κινηματογράφος, 19ος – 20ός αιώνας (σσ. 53-77). Ρέθυμνο: Πανεπιστήμιο Κρήτης, Φιλοσοφική Σχολή.

συμπληρωματική

Baumol, W. A., & Bowen, W. G. (1966). Performing arts—the economic dilemma: A study of problems common to theater, opera, music and dance. Cambridge, MA: A Twentieth Century Fund.

DiMaggio, P. (1987). Nonprofit organizations in the production and distribution of culture. In W. W. Powell (Ed.), The nonprofit sector: A research handbook (pp. 195–220). New Haven, CT: Yale University Press.

Gray, C. (2003). The politics of arts and cultural policy. Leicester: De Montfort University.

Hadley, S., & Belfiore, E. (2018). Cultural democracy and cultural policy. Cultural Trends, 27(3), 218–223. doi.org...

Harvie, J. (2024). Subsidised theatre: Strength, elitism, metropolitanism, racism. In J. Harvie & D. Rebellato (Eds.), The Cambridge companion to British theatre since 1945 (pp. 102–122). Cambridge: Cambridge University Press.

Xepapadakou, A. (2022). Towards the institutionalization of musical life in nineteenth-century Greece and Southeastern Europe: The first steps of the formation of new creative and cultural industries. In S. Rantanen & D. B. Scott (Eds.), Institutionalization in music history (pp. 15–36). Helsinki: DocMus Research Publications.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. επιχορήγηση. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/επιχορήγηση

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «επιχορήγηση». Ανακτήθηκε 14 August 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/επιχορήγηση.

MLA

«επιχορήγηση». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 14 August 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/επιχορήγηση.

1733