Thymele Logo
Search

φαλσέττο [ουσ. ουδ.]

Articles Icon 1
Videos Icon 9
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Φωνητική τεχνική και τμήμα «ρεγκίστρο» της ανώτερης φωνητικής περιοχής· κατά την παραγωγή του, οι φωνητικές χορδές δονούνται με μειωμένη συμμετοχή της μάζας τους και συχνά με ατελή σύγκλειση, αποδίδοντας ελαφρύ και αέρινο ηχόχρωμα και επιτρέποντας την προσέγγιση υψηλών φθόγγων.

Ανάπτυξη

Ως φωνητικό ρεγκίστρο (περιοχή φωνητικής έκτασης) το φαλσέττο διακρίνεται από τη στηθική φωνή κυρίως ως προς τον βαθμό σύγκλεισης των φωνητικών χορδών και τη μάζα που συμμετέχει στη δόνηση. Στη στηθική φωνή, οι χορδές συγκλείνουν πλήρως και δονείται μεγαλύτερο μέρος της μάζας τους, αποδίδοντας πλούσιο και ισχυρό ήχο. Στο φαλσέττο, αντιθέτως, δονούνται κατά κύριο λόγο τα χείλη των χορδών, με μειωμένη μάζα και συχνά ατελή σύγκλειση. Η διάκριση του φαλσέττου από την κεφαλική φωνή παραμένει ζήτημα ανοικτό στη βιβλιογραφία και δεν θεμελιώνεται σε κριτήρια όπως το βιμπράτο ή ο όγκος: το φυσικό βιμπράτο καλλιεργείται μέσω αναπνευστικής στήριξης και φωνητικής τεχνικής και δύναται να εμφανιστεί ανεξάρτητα από το ρεγκίστρο φώνησης, ενώ ο όγκος καθορίζεται από την υπογλωττιδική πίεση και τον συντονισμό των αντηχείων. Συνεπώς, και τα τρία ρεγκίστρα -η στηθική, η κεφαλική φωνή και το φαλσέττο- δύνανται να αποκτήσουν ένταση και όγκο, αναλόγως της φωνητικής δεινότητας του τραγουδιστή / της τραγουδίστριας.


Η τεχνική του φαλσέττου δεν είναι πρόσφατη ούτε αποκλειστικά δυτικοευρωπαϊκή· απαντά διεθνώς σε ποικίλα μουσικά ιδιώματα, στη λόγια και στην παραδοσιακή μουσική, στο μουσικό θέατρο και στις πρακτικές φωνητικής διαμόρφωσης χαρακτήρων. Στην παραδοσιακή μουσική των Άλπεων είναι διαδεδομένο το yodeling [γιόντελινγκ], τεχνική που στηρίζεται σε γρήγορες μεταβάσεις μεταξύ ρεγκίστρων, στις οποίες αξιοποιείται κατά κόρον το φαλσέττο. Ανάλογες, αλλά διακριτές, πρακτικές γρήγορης εναλλαγής ρεγκίστρων εντοπίζονται στην πολυφωνική μουσική των Baka [Μπάκα] της Κεντρικής Αφρικής.


Στη δυτική παράδοση, ήδη από τα τέλη του 17ου αιώνα οι άνδρες τραγουδιστές καλλιέργησαν την υψηλή φωνητική περιοχή. Οι δάσκαλοι, συχνά καστράτοι της εποχής, δίδασκαν τεχνικές ομαλής μετάβασης μεταξύ ρεγκίστρων, ώστε οι υψηλοί φθόγγοι να αποδίδονται με ενιαία ηχητική ποιότητα. Η συνδυαστική αυτή πρακτική αναπτύχθηκε στην Ιταλία και διαδόθηκε στην υπόλοιπη Ευρώπη, ενώ στη Γαλλία διατηρήθηκε η προτίμηση για την υψηλή ανδρική φωνή, χωρίς εκτεταμένη χρήση φαλσέττου. Ο Georg Friedrich Händel [Γκέοργκ Φρήντριχ Χαίντελ], εντασσόμενος κυρίως στην ιταλική παράδοση της όπερα σέρια, συνέθεσε φωνητικά μέρη πρωτίστως για καστράτους, ενώ ο Henry Purcell [Χένρυ Πέρσελ], στο πλαίσιο του αγγλικού Μπαρόκ, ανέπτυξε διαφορετική φωνητική αισθητική με μικρότερη εξάρτηση από τους καστράτους.


Έως τα τέλη του 18ου αιώνα και στις αρχές του 19ου, οι οξύφωνοι προσέγγιζαν συχνά την υψηλή φωνητική περιοχή μέσω φαλσέττου. Αρκετοί από αυτούς, όπως οι Giovanni Battista Rubini [Τζοβάνι Μπαττίστα Ρουμπίνι] και John Braham [Τζων Μπράχαμ], διακρίθηκαν για την ικανότητά τους να εναλλάσσουν γρήγορα στηθική φωνή και φαλσέττο προς επίτευξη ιδιαίτερων ηχοχρωματικών αποτελεσμάτων. Η πρακτική αυτή μεταβλήθηκε από τον 19ο αιώνα, όταν ο οξύφωνος Gilbert-Louis Duprez [Ζιλμπέρ-Λουί Ντυπρέ] εισήγαγε την απόδοση των ψηλότερων φθόγγων με στηθική φωνή, διαμορφώνοντας το πρότυπο του σύγχρονου οξυφώνου με ηρωικό χαρακτήρα.


Από τότε έως σήμερα το φαλσέττο διατηρείται ως διακριτή τεχνική και ρεγκίστρο, αξιοποιούμενο στην κλασική μουσική, ιδίως από κόντρα τενόρους, καθώς και σε σύγχρονα είδη όπως η ποπ, η σόουλ, η χέβυ μέταλ και η ρυθμ-εντ-μπλουζ. Απαντά τόσο σε ανδρικές όσο και σε γυναικείες φωνές· στις γυναικείες φωνές παρουσιάζει λειτουργική και ηχητική εγγύτητα με την κεφαλική φωνή, γεγονός που δυσχεραίνει τη σαφή ακουστική διάκρισή τους.


Πέραν της τραγουδιστικής του λειτουργίας, το φαλσέττο αξιοποιείται και ως ομιλητική τεχνική, με στόχο τη φωνητική διαμόρφωση χαρακτήρων στο θέατρο και στις λαϊκές παραστατικές παραδόσεις. Στον Καραγκιόζη, ο καραγκιοζοπαίκτης διαφοροποιεί δεκάδες πρόσωπα μέσω της φωνής, καταφεύγοντας στο φαλσέττο για τους γυναικείους ρόλους και για ορισμένες κωμικές φιγούρες υψηλού τόνου. Ανάλογη πρακτική απαντά διεθνώς στις τεχνικές της σκηνικής μίμησης και της φωνητικής υπόδυσης του έτερου φύλου: στους μίμους και στα σύγχρονα ντραγκ σόου, η μετάβαση στο φαλσέττο σηματοδοτεί κωμικά ή δραματικά την έμφυλη μεταμόρφωση, ενώ στο ιαπωνικό Καμπούκι ο ηθοποιός των γυναικείων ρόλων, ονναγκάτα, και στην όπερα του Πεκίνου οι ερμηνευτές των ρόλων νταν [dan] χρησιμοποιούν συστηματικά υψηλή, οξεία φώνηση συγγενή προς το φαλσέττο. Στο βρετανικό κουκλοθέατρο Punch and Judy [Πανς και Τζούντυ], τέλος, ο χαρακτηριστικός οξύς φθόγγος του πρωταγωνιστή παράγεται με ειδικό εξάρτημα (swazzle), επιτείνοντας την ανοικειωτική και κωμική λειτουργία της τεχνητά ανυψωμένης φωνής. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις το φαλσέττο λειτουργεί ως σημειωτικό εργαλείο: δεν αποσκοπεί στη μελωδική απόδοση αλλά στη διάκριση προσώπων, στη δήλωση φύλου ή ηλικίας και στην παραγωγή κωμικού ή τελετουργικού αποτελέσματος.

Εναλλακτικές Εκδοχές

φαλσέτο
Αγγλικά
falsetto
Γαλλικά
fausset, le
Γερμανικά
Falset, das
Ιταλικά
falsetto, il

Συνώνυμα

ψεύτικη φωνή

Σχετικοί όροι

καστράτος, κόντρα τενόρος, κεφαλική φωνή, φωνητική μουσική, μιμητής γυναικών

Μη προτεινόμενοι όροι

φαλτσέττο, φαλτσέτο

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"In Britain, the other country to lay claim to Handel, the canon of Handel operas was presented by a dedicated Handel Opera Society between 1955 and 1985, drawing upon the revival of male falsetto singing in England to present the operas in ways that were closer to Handel’s vocal casting, although only in recent years have male sopranos such as David Daniels or Philippe Jaroussky developed the range and flexibility to tackle the roles sung by the great castrati such as Farinelli and Senesino."


«Στη Βρετανία, τη δεύτερη χώρα που διεκδικεί τον Georg Friedrich Händel [Γκέοργκ Φρήντριχ Χαίντελ] ως μέρος της μουσικής της παράδοσης, ο κανόνας των οπερατικών έργων του παρουσιάστηκε από την Handel Opera Society κατά την περίοδο 1955–1985. Οι παραστάσεις αυτές αξιοποίησαν την αναβίωση της ανδρικής φωνής φαλσέττο στην Αγγλία, επιδιώκοντας αποδόσεις πλησιέστερες προς τις αρχικές φωνητικές επιλογές του Händel. Μόνο τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, άνδρες υψίφωνοι όπως ο David Daniels [Ντέιβιντ Ντάνιελς] και ο Philippe Jaroussky [Φιλίπ Ζαρούσκι] ανέπτυξαν την απαιτούμενη φωνητική έκταση και ευελιξία ώστε να ερμηνεύσουν ρόλους που είχαν αρχικά αποδοθεί από σπουδαίους καστράτους, όπως ο Farinelli [Φαρινέλλι] και ο Senesino [Σενεζίνο].»

Το απόσπασμα τεκμηριώνει τη λειτουργία του φαλσέττου ως ιστορικά τεκμηριωμένης πρακτικής αποκατάστασης: η αναβίωση της ανδρικής φωνής φαλσέττο στην Αγγλία επέτρεψε στην Handel Opera Society να προσεγγίσει τη φωνητική διανομή των οπερών του Händel χωρίς προσφυγή σε γυναικείες φωνές. Η περίπτωση δείχνει ότι το φαλσέττο, μέσω της σύγχρονης τέχνης του κόντρα τενόρου, ανέλαβε ιστορικά τους ρόλους των καστράτων, αποκαθιστώντας μια ηχοχρωματική αισθητική που είχε εκλείψει.

Till, N. (Ed.). (2012). The Cambridge companion to opera studies (p. 239). Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Ο τενόρος Aaron Sheehan [Άαρον Σίχαν] ερμηνεύει το "Music for awhile" του Henry Purcell [Χένρυ…

Στο τραγούδι των Queen από τη ζωντανή εμφάνιση του συγκροτήματος στο Rainbow Theatre το 1974,…

Ο κόντρα τενόρος Jakub Józef Orliński [Γιάκουμπ Γιούζεφ Ορλίνσκι] ερηνεύει το “Music for a While”…

Παραδοσιακό τραγούδι των Baka για την επιστροφή από το κυνήγι, στο οποίο χρησιμοποιούνται φωνητικές τεχνικές…

Σύντομο βίντεο που εξηγεί τη διαφορά του φαλτσέττο από την κεφαλική φωνή στις γυναίκες.

Angela Wiedl [Άνγκελα Βίντλ], Melanie Oesch [Μελάνιε Έες], Herlinde Lindner [Χερλίντε Λίντνερ] – “Erzherzog Johann…

Η μεσόφωνος Kismara Pessatti (Pezzati) [Κισμάρα Πεσσάττι] στο ρόλο του Oberon [Όμπερον] στην όπερα A…

Ο Prince [Πρινς] στο τραγούδι "Kiss" (1986) αξιοποιεί συστηματικά το φαλσέττο ως κυρίαρχο φωνητικό ιδίωμα,…

Το φαλσέττο χρησιμοποιείται συχνά και στα (υπο)είδη της μέταλ μουσικής. Ο Rob Halford, τραγουδιστής των…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Βιντεοκυμογραφική απεικόνιση της δόνησης των φωνητικών χορδών κατά τη φώνηση σε τρεις φωνητικούς ρυθμούς: (α)…

Τέσσερα παραδείγματα χρήσης φαλσέττου, με θεμελιώδη συχνότητα (F0) που κυμαίνεται από 266 έως 578…

Απεικόνιση της παραγωγής φαλσέττου: η «κλειστή» φάση της δόνησης των φωνητικών χορδών δεν είναι…

Οι Bee Gees [Μπη Τζηζ] το 1979, στην περίοδο της παγκόσμιας επιτυχίας τους με τη…

βασική

Linklater, K. (2006). Freeing the natural voice. London, United Kingdom: Nick Hern Books.

Parrott, A. (2015). Falsetto beliefs: the “countertenor” cross-examined. Early Music, 43(1), 79–110. www.jstor.org...

Potter, J. (Ed.). (2000). The Cambridge companion to singing. Cambridge, UK: Cambridge University Press.

Potter, J. (2007). The Tenor-Castrato Connection, 1760-1860. Early Music, 35(1), 97–110. www.jstor.org...

Švec, J. G., Šram, F., & Schutte, H. K. (1999). Videokymography: High-speed line scanning of vocal fold vibration. Journal of Voice, 13(3), 385–394. doi.org...

Titze, I. R. (2000). Principles of voice production (2nd ed., illustrated). Salt Lake City, UT: National Center for Voice and Speech.

συμπληρωματική

Plantenga, B. (2004). Yodel-ay-ee-oooo: The secret history of yodeling around the world. New York, NY: Routledge.

Rodenburg, P. (1993). The right to speak: Working with the voice. New York, NY: Routledge.

Rose, Brandel. 1961. The Music of Central Africa. The Hague: Martijnus Nijhoff.

Sturman, J. L. (Ed.). (2019). The SAGE International Encyclopedia of Music and Culture. SAGE Reference.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. φαλσέττο. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/φαλσέττο

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «φαλσέττο». Ανακτήθηκε 14 August 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/φαλσέττο.

MLA

«φαλσέττο». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 14 August 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/φαλσέττο.

1733