Η ορθοφωνία αποτελεί το συνδυασμό της άρθρωσης και της φωνητικής. Εστιάζει στην καλλιεργημένη εκφορά του αδόμενου και προφερόμενου λόγου, ώστε να επιτυγχάνεται η υγιής και φυσιολογική τοποθέτηση και χρήση της φωνής για να αποφεύγονται η καταπόνηση και οι βλάβες. Στην ορθοφωνία εφαρμόζονται οι τεχνικές της άρθρωσης για τη σωστή κίνηση των φωνητηρίων οργάνων, καθώς και φωνητικές ασκήσεις για τη βελτίωση της παραγωγής, της μετάδοσης και της ακουστικής των ήχων.
Με επίκεντρο τη μελέτη του μηχανισμού της αναπνοής, ιδιαίτερα της διαφραγματικής αναπνοής, και των τρόπων εξάσκησης και ανάπτυξής της, η ορθοφωνία στοχεύει στη διατήρηση της σταθερότητας, της διάρκειας και της αντοχής της φωνής. Διδάσκεται η ποιοτική εκφορά των φωνητικών ήχων, η σύνδεση των φωνηέντων με τα σύμφωνα, ο τονισμός και η προφορά των λέξεων σύμφωνα με τους κανόνες της γλώσσας ώστε ο λόγος να είναι κατανοητός και εύηχος.
Στις παραστατικές τέχνες ιδιαίτερα σημαντική είναι η στάση του σώματος και ο έλεγχος της ροής του αέρα σε αυτό, η γνώση της λειτουργίας των αντηχείων ως ενισχυτών της φωνής, ο έλεγχος της προσωδίας της ομιλίας αλλά και η ικανότητα προσαρμογής της έντασης και του χρωματισμού της φωνής ώστε να αποδίδονται τα συναισθήματα του μουσικού ή δραματικού κειμένου. Μέρος της ορθοφωνίας αποτελεί η διδασκαλία τρόπων προστασίας της φωνής από την κακή χρήση, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε δυσλειτουργίες και τραυματισμούς.
Ο Κικέρων / Μάρκος Τούλλιος Κικέρωνας [Marcus Tullius Cicero] τονίζει πως στην αρχαία Ελλάδα οι υποκριτές ασκούνταν συστηματικά στην ορθοφωνία. Πριν από τις παραστάσεις ξάπλωναν και ζέσταιναν τη φωνή τους ανεβάζοντας σταδιακά την έντασή της. Για να διατηρήσουν τον έλεγχό της, μετά τις παραστάσεις χαλάρωναν καθιστοί και εκτελούσαν ασκήσεις με βαθμιαία μείωση του τονικού της ύψους. Τον 19ο αιώνα, ο Αμερικανός James Rush [Τζέιμς Ρας] εισήγαγε τον όρο orthophony, προσδίδοντας έμφαση στη φωνητική εκπαίδευση και τη συστηματική χρήση της φωνής. Στη Γαλλία ο Marc Colombat de l’Isère [Μαρκ Κολομπά ντελ’ Ιζέρ] χρησιμοποίησε τον όρο orthophonie για να περιγράψει τη θεραπευτική διδασκαλία της φωνής για την αποκατάσταση φωνητικών ή αρθρωτικών διαταραχών, συνδέοντάς την με τη λογοθεραπεία.
Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Πολιτισμού, ένα από τα κύρια μαθήματα τα οποία διδάσκονται στις δραματικές σχολές στην Ελλάδα είναι η «Αγωγή Προφορικού Λόγου (ορθοφωνία)». Στο ΠΔ 93/2018, ωστόσο, το μάθημα φέρει τον τίτλο «Αγωγή του προφορικού λόγου (σύστημα) αναπνοής-άρθρωση-τοποθέτηση και ανάπτυξη φωνής-κανόνες ορθής προφοράς και απαγγελίας)», χωρίς να γίνεται αναφορά στον όρο ορθοφωνία. Συχνά ταυτίζονται η ορθοφωνία με την αγωγή του λόγου εξαιτίας της στενής σχέσης μεταξύ των δύο όρων. Η αγωγή του λόγου είναι ευρύτερος όρος, ο οποίος αναφέρεται στη συνολική εκπαίδευση του ερμηνευτικού υποκειμένου πάνω στον σωστό, εκφραστικό και τεχνικά άρτιο προφορικό και αδόμενο λόγο. Η αγωγή του λόγου συμπεριλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την ορθοφωνία, η οποία εστιάζει στη σωστή παραγωγή των ήχων με στόχο την καθαρότητα και την ακρίβεια στην εκφορά των λέξεων.
