Thymele Logo
Search

κόθορνος [ουσ. αρσ.]

Articles Icon 1
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Είδος καθημερινού κλειστού υποδήματος της αρχαιότητας από μαλακό δέρμα, που έφτανε ως το μέσο της κνήμης, το οποίο καθιερώθηκε ευρέως ως μέρος της σκευής των υποκριτών του αρχαίου θεάτρου. Σήμερα, ο όρος δηλώνει τα υποδήματα με τακούνι-πλατφόρμα που χαρακτηρίζουν εξεζητημένες σκηνικές εμφανίσεις (πχ. σε ροκ συναυλίες).

Ανάπτυξη

Στην κλασική εποχή, ο κόθορνος ήταν υπόδημα που χρησιμοποιούσαν τόσο οι γυναίκες όσο και οι άνδρες. Κάθε ζεύγος αποτελούταν από δύο όμοια υποδήματα, που προσαρμόζονταν και στα δύο πόδια αδιακρίτως. Ως προς τη μορφή τους, επρόκειτο για φαρδιές μπότες που περιέβαλλαν την κνήμη και έκλειναν σταθερά στο επάνω μέρος (Ηρόδοτος, Ἱστορίαι, 1.155.4, 6.125.3-4· Ξενοφών, Ἑλληνικά, 2.3.31, 2.3.47). Ήταν θρακικής προέλευσης και αρχικά λογιζόταν το χαρακτηριστικό υπόδημα του θεού Διονύσου.


Κατά τον 5ο αι. π.Χ., συνδέθηκαν με το αρχαίο θέατρο ως το υπόδημα των τραγικών υποκριτών. Στις αγγειογραφίες της εποχής, οι τραγικοί υποκριτές απεικονίζονται άλλοτε απέδιλοι και άλλοτε με υποδήματα που έχουν τη μορφή ελαφριάς και εύκαμπτης δερμάτινης μπότας στο ύψος της γάμπας ή του γονάτου, με χαμηλές σόλες (καττύματα). Σε ορισμένες περιπτώσεις φέρουν περίτεχνο διάκοσμο ή κορδόνια. Τα υποδήματα αυτά ταυτίζονται από τους μελετητές με τους κοθόρνους, αν και ο συγκεκριμένος όρος θεωρείται ότι εισήχθη στο θέατρο τον 4ο αι. π.Χ. Κατά τον 5ο αι. π.Χ., οι διαδεδομένοι όροι για το τραγικό υπόδημα ήταν οι ὀκρίβας και ἐμβάτης. Στα έργα του Αριστοφάνη [Aristophanes] (Λυσιστράτη, 657· Βάτραχοι, 47, 557· Όρνιθες, 992 κ.ε.) υποδηλώνεται ότι οι κόθορνοι ήταν κυρίως ένα γυναικείο υπόδημα.


Το χαρακτηριστικό του κοθόρνου να φοριέται και στα δύο πόδια συνέβαλε στη μεταφορική χρήση του όρου ως κωμικό παρωνύμιο πολιτικών προσώπων με ευμετάβολο χαρακτήρα (Ξενοφών, Ελληνικά: 2.3.31 και 2.3.47) ή ως παροιμιακή φράση με την ίδια σημασία (Zenobius, 3, 93: εὐμεταβολώτερος κοθόρνου). Η κωμωδία Κόθορνοι του Φιλωνίδη [Philonides], ποιητή της Αρχαίας Κωμωδίας, η οποία διδάχτηκε πιθανώς μετά το 410 π.Χ., πραγματεύεται την ίδια θεματική.


Η παράδοση αποδίδει στον Αισχύλο [Aeschylus] την εισαγωγή των υπερυψωμένων κοθόρνων (Βίος του Αισχύλου, 14· Οράτιος, Ars poetica, 275–284), αλλά η μαρτυρία αυτή δεν επιβεβαιώνεται. Οι κόθορνοι με τις υψηλές σόλες από ξύλο ή φελλό καθιερώθηκαν στο αρχαίο θέατρο στο τέλος του 2ου αι. π.Χ., σε συνδυασμό με μια σειρά από καινοτομίες που είχαν προηγηθεί, όπως η εμφάνιση, στο τελευταίο τρίτο του 4ου αι. π.Χ., του προσωπείου με ὄγκον, η εισαγωγή της διώροφης σκηνής και η μετάθεση της δράσης στο υπερυψωμένο λογείον. Οι εν λόγω αλλαγές προσέδιδαν στους υποκριτές μια μεγαλοπρεπή και υπεράνθρωπη υπόσταση αλλά τόσο οι υψηλοί κόθορνοι όσο και η στενή εξέδρα του λογείου οδήγησαν στον περιορισμό των κινήσεων των υποκριτών, δίνοντας στα έργα έναν πιο στατικό χαρακτήρα.


Οι κόθορνοι με τις υψηλές σόλες, υιοθετήθηκαν και από το ρωμαϊκό θέατρο [cothurni]. Η χρήση τους παγιώθηκε ως στοιχείο της τραγικής σκευής και σταδιακά ο όρος cothurnus προσδιόριζε το ίδιο το τραγικό είδος. Ο όγκος του πέλματος των ρωμαϊκών cothurni αυξήθηκε περισσότερο και συχνά το ύψος υποδήλωνε τη σημαντικότητα των ρόλων. Το εμπρόσθιο μέρος της μπότας άνοιξε, αφήνοντας τα δάχτυλα των ποδιών εκτεθειμένα και το υπόδημα διακοσμήθηκε με κεντήματα ή πολύτιμες πέτρες.


Στη λατινική γραμματεία η πρώτη μορφή ρωμαϊκής τραγωδίας (240 π.Χ.), εμφανίζεται ως fabula cothurnata, από τον κόθορνο και είχε ελληνική θεματολογία. Κατά την πρωτοβυζαντινή περίοδο, οι κόθορνοι εξακολουθούσαν να αποτελούν στοιχείο της τραγικής σκευής και παρέμειναν σε χρήση τουλάχιστον ως τον 6ο αι. μ.Χ.


Σήμερα, ο όρος χρησιμοποιείται για να δηλώσει ένα ογκώδες δίσολο υπόδημα με τακούνι-πλατφόρμα, που αποτελεί μέρος του αστραφτερού «κοστουμιού πίστας» (συμπεριλαμβανομένης και της περιβολής του ακροβατικού χορού σε στύλο) ή των εξεζητημένων εμφανίσεων των ροκ [rock], γκλαμ ροκ [glam rock], μέταλ [metal], γκοθ [goth], πανκ [punk] και ποπ [pop] συναυλιών.

Αγγλικά
cothurnus/cothurn
Γαλλικά
cothurne, le
Γερμανικά
Kothurn, der
Ιταλικά
coturno, il

Πεδίο εφαρμογής

• Όψις και παραγωγή
• Θέατρο
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

«Ιδιαίτερη σπουδαιότητα έχουν οι εξαγωνικοί ψηφιδωτοί πίνακες από την Porcarecchia στη via Aurelia κοντά στη Ρώμη, οι οποίοι χρονολογούνται στον 3o αιώνα μ.Χ. […] Έχουν υποστεί σοβαρές αλλοιώσεις έπειτα από απόπειρες αποκατάστασης, αλλά είμαστε βέβαιοι ότι, στη συνηθέστερη εκδοχή τους, απεικονίζουν ζευγάρια τραγικών υποκριτών, προφανώς σε συμφραζόμενα που θα μπορούσαν κάποτε να συνδεθούν με συγκεκριμένα δράματα. Οι απεικονιζόμενες μορφές φορούν υπερμεγέθη προσωπεία, ψηλούς κοθόρνους και ενδύματα με βαρύ περίτεχνο διάκοσμο».

Απόσπασμα που περιγράφει την εικονογραφική αναπαράσταση τραγικών υποκριτών του 3ου αιώνα μ.Χ., οι οποίοι φορούν ψηλούς κοθόρνους ως βασικό στοιχείο της σκηνικής τους εμφάνισης (McDonald & Walton, 2011, σ. 221).

McDonald, M., & Walton, J. M. (Επιμ.). (2011). Οδηγός για το αρχαίο ελληνικό και ρωμαϊκό θέατρο (Β. Λιαπής, Μετ.). Αθήνα: Ινστιτούτο του Βιβλίου - Α. Καρδαμίτσα.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Αττική ερυθρόμορφη πελίκη στην οποία απεικονίζονται δύο μέλη τραγικού χορού μαινάδων, που προετοιμάζονται για μια…

Πήλινο ειδώλιο τραγικού υποκριτή που υποδύεται τον Ηρακλή του Ευριπίδη [Eurípides]. Κρατάει προσωπείο και…

Η σελίδα 133 από την έκδοση Balduin, Β. και Negrone, J. (1711). Histoire de la…

Οι υψηλοί κόθορνοι-πλατφόρμες αποτελούν απαραίτητο στοιχείο των εξεζητημένων κοστουμιών του ροκ συγκροτήματος Kiss.…

βασική

Blume, H.-D. (1999). Εισαγωγή στο αρχαίο θέατρο (Μ. Ιατρού, Μετ.· 4η έκδ). Αθήνα: Μ.I.Ε.Τ.

Lee, M. M. (2015). Body, Dress, and Identity in Ancient Greece. Cambridge: Cambridge University Press.

Taplin, O. (2007). Pots & Plays: Interactions Between Tragedy and Greek Vase-Painting of the Fourth Century B.C. Los Angeles: The J. Paul Getty Museum.

Taplin, O. (2014). Η αρχαία ελληνική τραγωδία σε σκηνική παρουσίαση (Β. Δ. Ασημομύτης, Μετ.). Αθήνα: Δ.Ν. Παπαδήμας.

Wyles, R. (2011). Costume in Greek tragedy. Bristol: Bristol Classical Press. 

συμπληρωματική

Goette, H. R. (1988). Mulleus, Embas, Calceus. Ikonographische Studien zum römischen Schuhwerk. Jahrbuch des Deutschen Archäologischen Instituts, 103, 401–464.

Hart, M. L. (2010). The Art of Ancient Greek theater. Los Angeles: J. Paul Getty Museum.

Moretti, J.-Ch. (2007). Θέατρο και κοινωνία στην αρχαία Ελλάδα (Κ. Μπούρας, Επιμ.· Ε. Δημητρακοπούλου, Μετ.· 2η έκδ.). Αθήνα: Πατάκης.

Morrow, K. D. (1985). Greek Footwear and the Dating of Sculpture. Wisconsin: University of Wisconsin Press.

APA

Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. (n.d.). κόθορνος. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/κόθορνος

Chicago

"κόθορνος." Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. Accessed 17 April 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/κόθορνος.

1741