Thymele Logo
Search

βιο-μηχανική [ουσ. θηλ., επίθετο]

Articles Icon 2
Videos Icon 2
Videos Icon 5
[1]

Ορισμός

Μέθοδος υποκριτικής και θεατρικής τεχνικής εκπαίδευσης, η οποία αναπτύχθηκε τις δεκαετίες 1920 και 1930 στη Σοβιετική Ένωση από τον Βσέβολοντ Εμίλιεβιτς Μέγιερχολντ [Vsevolod Emilyevich Meyerhold] και βασίζεται στη μελέτη των μηχανικών αρχών των ζωντανών οργανισμών με σκοπό τη δημιουργία μιας νέας σκηνικής γλώσσας.

Ανάπτυξη

Η μέθοδος αφορά στην εκπαίδευση του/της ηθοποιού μέσω της μελέτης της δομής της κίνησης και της χειρονομίας, του κέντρου βάρους του σώματος και των οργανικών αντανακλαστικών του, αναδεικνύοντας τον/την ηθοποιό ως κύριο μηχανισμό της θεατρικής έκφρασης και εξερευνώντας τη δυνατότητά του/της, όταν βρίσκεται σε κίνηση, να δημιουργεί μια νέα μηχανική, μια νέα κινητική οργάνωση. Αναπτύχθηκε κατά τις δεκαετίες του 1920 και 1930 στη Σοβιετική Ένωση από τον ηθοποιό, σκηνοθέτη και παιδαγωγό Βσέβολοντ Εμίλιεβιτς Μέγιερχολντ στο πλαίσιο της αισθητικής του κονστρουκτιβισμού και υπό το πρίσμα μιας διαφορετικής αντίληψης για την τέχνη της υποκριτικής ως μια άλλη όψη της συντελούμενης κοινωνικής και πολιτικής επανάστασης.


Η βιο-μηχανική διέπεται από τους νόμους του χώρου, της κίνησης και της ανταπόκρισης του/της ηθοποιού στα ερεθίσματα και αναπτύσσεται μέσω περίπου δώδεκα ψυχοσωματικών ασκήσεων [études], οι οποίες εξελικτικά αυξήθηκαν σε πάνω από είκοσι. Οι βασικότερες επιρροές του Μέγιερχολντ για τη δημιουργία των ασκήσεων περιλαμβάνουν το αρχαίο ελληνικό θέατρο, την κομμέντια ντελλ άρτε, την παντομίμα, το τσίρκο και τα ακροβατικά νούμερα, τις ασιατικές επιτελεστικές μορφές, όπως η Όπερα του Πεκίνου και το ιαπωνικό θέατρο Καμπούκι, τις πολεμικές τέχνες, τη ρυθμική του Émile Jaques-Dalcroze [Εμίλ Ζακ-Νταλκρόζ], τις θεωρίες των φυσιολόγων-ψυχολόγων Ιβάν Πετρόβιτς Πάβλοφ [Ivan Petrovich Pavlov] και William James [Ουίλλιαμ Τζέιμς] και τη θεωρία του Edward Gordon Craig [Έντουαρντ Γκόρντον Κραιγκ] για την «υπερ-μαριονέτα».


Στον αντίποδα της ενδοσκοπικής μεθόδου του νατουραλιστικού θεάτρου, η βιο-μηχανική προτείνει έναν νέο τύπο εξωτερικής προσέγγισης του ρόλου, που δίνει έμφαση στην πλαστικότητα του σώματος και την οργανική παρουσία των ίδιων των ερμηνευτών και ερμηνευτριών. Βασική αρχή της μεθόδου είναι το ότι το ανθρώπινο σώμα λειτουργεί ως μηχανή και οι ηθοποιοί είναι οι μηχανουργοί της. Κύρια στοιχεία της βιο-μηχανικής μεθόδου είναι η ισορροπία και ο σωματικός έλεγχος, η συνείδηση του ρυθμού και της μουσικότητας, η διαρκής ετοιμότητα των ηθοποιών απέναντι στους/στις άλλους/άλλες ερμηνευτές/ερμηνεύτριες, στο κοινό και στα υπόλοιπα εξωτερικά ερεθίσματα, καθώς και η «οικονομία» στη χρήση των εκφραστικών τους μέσων, ώστε να εξασφαλίζεται η ακρίβεια της κίνησης και η αξιοποίηση του μέγιστου των δυνατοτήτων του σώματος.


Η βιο-μηχανική άσκησε καταλυτική επίδραση σε πληθώρα θεατρικών δημιουργών του 20ού αιώνα που έθεσαν στο επίκεντρο της εργασίας τους το ανθρώπινο σώμα, όπως οι σκηνοθέτες Jerzy Grotowski [Γέρζι Γκροτόφσκι], Peter Brook [Πήτερ Μπρουκ], Eugenio Barba [Εουτζένιο Μπάρμπα] και Θεόδωρος Τερζόπουλος [Theodoros Terzopoulos], ενώ επηρέασε και τη μελέτη και ανάλυση της σωματικής κίνησης σε σύγχρονες τεχνικές του χορού και των ακροβατικών.

Εναλλακτικές Εκδοχές

βιομηχανική, ζωική μηχανική
Αγγλικά
biomechanics
Γαλλικά
biomécanique, la
Γερμανικά
Biomechanik, die
Ιταλικά
biomeccanica, la

Σχετικοί όροι

σωματικότητα, σωματικό θέατρο, στυλιζαρισμένο θέατρο, γκροτέσκο, εκκεντρισμός

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

“How, then, do we approach the formation of the new actor? I think it is very simple… When we observe the movements of a child, we are enjoying his biomechanical ability. If we place this child in conditions where gymnastics and all types of sports are both accessible and required, we will get a new man capable of any kind of work. Only by means of the sports arena can we approach the theatrical arena.”

«Πώς ξεκινάμε τη διάπλαση του νέου ηθοποιού; Είναι αρκετά απλό νομίζω. Όταν παρατηρούμε τις κινήσεις ενός παιδιού, θαυμάζουμε τις ικανότητές του στη βιο-μηχανική. Εάν προσφέρουμε σε αυτό το παιδί ένα περιβάλλον, όπου η γυμναστική και κάθε είδους άθληση δεν είναι μόνο προσβάσιμα αλλά και υποχρεωτικά, θα δημιουργήσουμε τον νέο άνθρωπο που είναι ικανός για κάθε είδους εργασία. Μόνο μέσα από την αθλητική παλαίστρα μπορούμε να προσεγγίσουμε την παλαίστρα του θεάτρου.»

Απόσπασμα από τη διάλεξη του Μέγιερχολντ «Ο ηθοποιός του μέλλοντος και η βιο-μηχανική» στην πρώτη δημόσια παρουσίαση του συστήματος εκπαίδευσης του ηθοποιού στο Ωδείο της Μόσχας στις 12/6/1922.

Law, A., & Gordon, M. (1996). Meyerhold, Eisenstein and biomechanics: Actor training in Revolutionary Russia. North Carolina: McFarland & Company. Βλ. σ. 143.

Quote Icon

«Οι ηθοποιοί, αμακιγιάριστοι, ντυμένοι με τη μπλε εργατική φόρμα, την "prozodejda", που συμπλήρωναν, ανάλογα με τη χρήση και τον ρόλο, με διάφορα αξεσουάρ, επιδεικνύουν την καινούρια τεχνική παιξίματος, τη βιο-μηχανική, που δίδασκε τότε ο Μέγιερχολντ στο Εργαστήρι του. Αυτός ο τύπος παιξίματος (εν μέρει η κατάληξη των πειραματισμών που έκανε ο σκηνοθέτης πάνω στη σωματική έκφραση, πριν την Επανάσταση, εμπνεόμενος από τις μεγάλες λαϊκές παραδόσεις), βρισκόταν στους αντίποδες του στανισλαφσκικού "επαναβιώνειν", στόχευε σε έναν επιστημονικό έλεγχο του σώματος, και χρησιμοποιούσε τις μεθόδους των κλόουν και τις τεχνικές των κασκαντέρ. Γκαγκς, ακροβατικά, άλματα και τούμπες, που γίνονταν πάνω στα κινητά στοιχεία του σκηνικού, έδωσαν στο θέαμα ευθυμία και καταπληκτικό ρυθμό. Το βιο-μηχανικό παίξιμο, εμπνευσμένο από τις τελευταίες ανακαλύψεις του τεϊλορισμού, έφερνε το θέατρο στους ρυθμούς της παραγωγής και ο ηθοποιός που κυκλοφορούσε με την μπλε εργατική φόρμα ανάμεσα στα εξαρτήματα των σκηνικών μηχανών είχε την εμφάνιση ενός εργάτη, του οποίου έπρεπε μάλιστα να έχει και την πολιτική συνείδηση.»

Αναφορά στα βασικά στοιχεία της σκηνικής διάρθρωσης της βιο-μηχανικής.

Jomaron, J. (2009). Ιστορία σύγχρονης σκηνοθεσίας. 2ος τόμος 1914-1940 (Δ. Κωνσταντινίδης, Μετ.). Θεσσαλονίκη: University Studio Press. Βλ. σ. 92.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Συνοπτικό ηχητικό άρθρο για τη βιο-μηχανική μέθοδο στην αγγλική γλώσσα.

Απόσπασμα βίντεο με κάποιες από τις πρωτότυπες βασικές ασκήσεις [études] της βιο-μηχανικής μεθόδου του Μέγιερχολντ.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Στιγμιότυπο της παράστασης Ο μεγαλόψυχος κερατάς [Le cocu magnifique] του Fernand Crommelynck [Φερνάν…

Στιγμιότυπο από σπουδή [étude] της βιο-μηχανικής μεθόδου του Μέγιερχολντ, που μελετά την κίνηση της ρίψης…

Στιγμιότυπο από σπουδή [étude] της βιο-μηχανικής μεθόδου του Μέγιερχολντ, που μελετά την κίνηση του χτυπήματος…

Στιγμιότυπα μελέτης της κίνησης του ανθρώπινου σώματος σύμφωνα με τη μέθοδο της βιο-μηχανικής του Μέγιερχολντ.

Κονστρουκτιβιστική αφίσα της Ποπόβα που απεικονίζει τα σκηνικά της παράστασης Ο μεγαλόψυχος κερατάς [Le…

βασική

Brawn, E. (1995). Meyerhold: A revolution in theatre. Iowa City: University of Iowa Press.

Gordon, M. (2002). Meyerhold’s biomechanics. Στο Ph. B. Zarrilli (Επιμ.), Acting (re) considered: A theoretical and practical guide (σσ. 106–128). London & New York: Routledge.

Law, A., & Gordon, M. (1996). Meyerhold, Eisenstein and biomechanics: Actor training in Revolutionary Russia. North Carolina: McFarland & Company.

Meyerhold, V. E. (1978). Meyerhold on theatre (E. Braun, Μετ.). London: Bloomsbury.

Picon-Vallin, B. (2004). Meyerhold. Les voies de la création théâtrale (Τόμ.17). Paris: Éditions du CNRS.

Picon-Vallin, B. (Επιμ.). (1992). Vsevolod Meyerhold: Écrits sur le théâtre (Τόμ. 4). Lausanne: La Cité-L’Âge d’ Homme.

Pitches, J. (2003). Vsevolod Meyerhold. London & New York: Routledge.

Βογιάζος, Α. (Επιμ.). (1982). Βσέβολοντ Μεγιερχόλντ: Κείμενα για το θέατρο, Α΄ 1891-1917. Αθήνα: Ιθάκη.

Μέγερχολντ, Β. (2021). Για το θέατρο (Μ. Σικιτάνο, Μετ.). Αθήνα: Τόπος.

Μεγερχόλντ, Φ. (2023). Θέατρο και επανάσταση (Ε. Κατσιώλη, Μετ.). Αθήνα: Λέμβος.

Πούχνερ, Β. (1988). Ο Vsevolod Meyerhold και η βιο-μηχανική υποκριτική, Τέχνη και Τεχνολογία, σσ. 125–128. Αθήνα: ΜΙΕΤ.

συμπληρωματική

Harrison, M. (1998). Bio-mechanics. Στο The language of theatre (σσ. 30–31). London & New York: Routledge.

Jomaron, J. (2009). Ιστορία σύγχρονης σκηνοθεσίας. 2ος τόμος 1914-1940 (Δ. Κωνσταντινίδης, Μετ.). Θεσσαλονίκη: University Studio Press.

Pavis, P. (2006). Βιο-μηχανική. Στο Λεξικό του θεάτρου (Α. Στρουμπούλη, Μετ.) (σ. 68). Αθήνα: Gutenberg.

Picon-Vallin, B. (1973). Le théâtre juif soviétique pendant les années vingt. Lausanne: La Cité-L’Âge d’Homme.

Roose-Evans, J. (1989). Experimental theatre: From Stanislavsky to Peter Brook. London & New York: Routledge.

APA

Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. (n.d.). βιο-μηχανική. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/βιο-μηχανική

Chicago

"βιο-μηχανική." Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. Accessed 17 April 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/βιο-μηχανική.

1741