Thymele Logo
Search

βωντβίλ [αμερικανικό] [ουσ. ουδ.]

Articles Icon 2
Videos Icon 4
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Είδος λαϊκής ψυχαγωγίας που εμφανίζεται και ακμάζει στις Ηνωμένες Πολιτείες κατά τα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα, οργανωμένο ως αλληλουχία σύντομων, αυτοτελών νούμερων διαφορετικών παραστατικών τεχνών, όπως η μουσική, το τραγούδι, ο χορός, τα ακροβατικά και τα κωμικά σκετς.

Ανάπτυξη

Το αμερικανικό βωντβίλ διαμορφώθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες αντλώντας από πολλαπλές παραδόσεις λαϊκού θεάματος. Προγόνους του αποτέλεσαν τα σόου μίνστρελ [minstrel shows], παραστάσεις που παρουσίαζαν μια κωμική, στερεοτυπική μίμηση της ζωής των μαύρων Αμερικανών, τα πολυποίκιλα θεάματα του τσίρκου και τα πλωτά θέατρα [showboats] που περιόδευαν κατά μήκος του Μισισιπή. Από τη συνάντηση αυτών των μορφών προέκυψε ένα θέαμα ποικιλιών [variety show] με έντονο ψυχαγωγικό χαρακτήρα.


Μία παράσταση βωντβίλ διαρθρωνόταν σε αυτοτελή νούμερα, διάρκειας πέντε έως δέκα λεπτών το καθένα. Κυρίαρχο στοιχείο ήταν η ζωντανή μουσική, ενώ η εναλλαγή ορχηστρικών κομματιών, τραγουδιών, ακροβατικών, παντομίμας, θεατρικών σκετς και εντυπωσιακών χορευτικών συγκροτούσε τα βασικά συστατικά του. Η σπονδυλωτή αυτή δομή, χωρίς ενιαία πλοκή, επέτρεπε την ταχεία εναλλαγή ετερόκλητων ερμηνευτών και ερμηνευτριών και εξασφάλιζε αδιάκοπο ρυθμό.


Οι πρώτες παραστάσεις δίνονταν σε χώρους γνωστούς ως «αίθουσες ποικιλιών» [variety houses] ή «σαλόνια συναυλιών» [concert saloons], οι οποίοι στα πρώτα χρόνια τους θεωρούνταν ανυπόληπτοι: απευθύνονταν σε αμιγώς ανδρικό κοινό και συνδέονταν με το φθηνό αλκοόλ, τα στημένα τυχερά παιχνίδια και την πορνεία. Η κατάσταση άρχισε να μεταβάλλεται στα μέσα του 19ου αιώνα με τα μουσεία-βωντβίλ [vaudeville museums] και τα «Μουσεία της Δεκάρας» [Dime Museums], που συνδύαζαν τον εκθεσιακό χαρακτήρα με την ψυχαγωγία και προωθούσαν ένα μοντέλο απαλλαγμένο από την κακόφημη διάστασή του. Καθοριστική στον εξευγενισμό του είδους υπήρξε η συμβολή των επιχειρηματιών Benjamin Franklin Keith [Μπέντζαμιν Κηθ] και Edward Franklin Albee [Έντουαρντ Άλμπη], που ανήγαγαν το βωντβίλ σε βιομηχανία εθνικής κλίμακας. Σε αυτούς αποδίδεται και η καθιέρωση του ίδιου του όρου «βωντβίλ», ο οποίος το απομάκρυνε από τα υποτιμημένα θεάματα ποικιλιών. Εξέχουσα μορφή υπήρξε επίσης ο ακροβάτης, χορευτής και ηθοποιός Tony Pastor [Τόνυ Πάστορ], στον οποίο αποδίδεται το πρώτο «ευυπόληπτο» βωντβίλ, ένα θέαμα που απευθυνόταν σε ολόκληρη την οικογένεια.


Το βωντβίλ συνδέθηκε στενά με τον κινηματογράφο. Από το 1907 δημοφιλείς παραστάσεις παρεμβάλλονταν ανάμεσα σε ταινίες, γεγονός που επέτρεψε τη συνύπαρξη των δύο μορφών στον ίδιο χώρο, ενώ αρκετοί καλλιτέχνες ενσωμάτωναν μικρά κινηματογραφικά αποσπάσματα στα νούμερά τους, όπως ο Leopoldo Fregoli [Λεοπόλντο Φρεγκόλι]. Η άνθηση της έβδομης τέχνης οδήγησε σταδιακά πλήθος καλλιτεχνών του βωντβίλ στον κινηματογράφο. Η βελτίωση του βωβού κινηματογράφου και του φωνογράφου στις αρχές της δεκαετίας του 1920, το κραχ του 1929, η Μεγάλη Ύφεση και η μετατόπιση του κοινού προς το ραδιόφωνο σήμαναν την παρακμή και τη σταδιακή εξαφάνιση του είδους. Ωστόσο, καθώς το βωντβίλ υποχωρούσε, το ανθρώπινο δυναμικό του τροφοδότησε συγγενικά είδη του Μπρόντγουαίυ, όπως την επιθεώρηση [revue]. Χαρακτηριστικό παράδειγμα τα Ziegfeld Follies (1907-1931) του Florenz Ziegfeld [Φλόρεντζ Ζίγκφελντ], που ανέδειξαν καλλιτέχνες προερχόμενους από τη σκηνή του βωντβίλ.

Εναλλακτικές Εκδοχές

βοντβίλ
Αγγλικά
vaudeville
Γαλλικά
vaudeville, le
Γερμανικά
Vaudeville, das
Ιταλικά
vaudeville, le

Συνώνυμα

θέαμα ποικιλιών

Σχετικοί όροι

σόου, βαριετέ, μιούζικ χωλ

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"B. F. Keith’s shows, which have been mistakenly credited as the first or among the first appearances of vaudeville, were produced a couple of generations after the first vaudeville shows, such as the Vaudeville Saloon in 1840 and Sargent’s Great Vaudeville Company that toured the Midwest as early as 1871. Keith and his partners F. F. Proctor and E. F. Albee, however, were the first to turn vaudeville into an industry."


«Οι παραστάσεις του B. F. Keith [Μπ. Φ. Κηθ], οι οποίες εσφαλμένως θεωρήθηκαν οι πρώτες ή από τις πρώτες εμφανίσεις του βωντβίλ, ανέβηκαν δύο περίπου γενιές μετά τα πρώτα δείγματα του είδους, όπως το Vaudeville Saloon του 1840 και ο θίασος Sargent's Great Vaudeville Company, που περιόδευε στις μεσοδυτικές πολιτείες ήδη από το 1871. Ο Keith και οι συνεργάτες του F. F. Proctor [Φ. Φ. Πρόκτορ] και E. F. Albee [Ε. Φ. Άλμπη] υπήρξαν πάντως οι πρώτοι που μετέτρεψαν το βωντβίλ σε βιομηχανία.»

Το απόσπασμα ανασκευάζει τη διαδεδομένη αντίληψη ότι το αμερικανικό βωντβίλ γεννήθηκε με τον B. F. Keith [Μπ. Φ. Κηθ]. Ο Frank Cullen [Φρανκ Κάλεν] τεκμηριώνει ότι ο όρος και το είδος προϋπήρχαν κατά δύο γενιές (ήδη από το Vaudeville Saloon του 1840), και αποδίδει στον Keith και τους συνεργάτες του όχι την επινόηση, αλλά την εκβιομηχάνιση του βωντβίλ σε θέαμα εθνικής κλίμακας.

Cullen, F., Hackman, F. & McNeilly, D. (2007). Vaudeville Old & New: An Encyclopedia of Variety Performers in America, τόμ. 1. New York & London: Routledge, σ. xvii.

Quote Icon

"On films, on television, and now on computer screens, commercials and sound bites have become the speeded-up, latter-day versions of vaudeville- and variety turns. In the economy of celebrity, short, multiple viewings balance constant repetition against coy brevity much in the way turns did. Many brief exposures make renown last longer and worth more. Short multiple viewings under highly controlled conditions have come into vogue in political life, and as in other pursuits, again with America leading the way."


«Στην κινηματογραφική οθόνη, στην τηλεόραση και τώρα στις οθόνες των υπολογιστών, τα διαφημιστικά μηνύματα και οι σύντομες ατάκες [sound bites] αποτελούν τις επιταχυμένες, νεωτερικές εκδοχές των νούμερων του βωντβίλ και του θεάματος ποικιλιών. Στην οικονομία της διασημότητας, οι σύντομες και πολλαπλές θεάσεις σταθμίζουν τη διαρκή επανάληψη έναντι μιας υπαινικτικής βραχύτητας, όπως έπρατταν και τα νούμερα. Οι πολλαπλές σύντομες εμφανίσεις καθιστούν τη φήμη πιο ανθεκτική στον χρόνο και πιο προσοδοφόρα. Οι σύντομες, πολλαπλές θεάσεις υπό αυστηρά ελεγχόμενες συνθήκες επικράτησαν και στον πολιτικό βίο, όπως και σε άλλα πεδία, με την Αμερική να πρωτοπορεί και εδώ.»

Το απόσπασμα εντοπίζει την επιβίωση της σπονδυλωτής δομής του βωντβίλ στη σύγχρονη κουλτούρα της εικόνας: το σύντομο, αυτοτελές νούμερο [turn] μεταμορφώνεται σε διαφημιστικό μήνυμα και σε ατάκα. Ο Woods αναγνωρίζει στην ίδια λογική τη διαχείριση της δημόσιας εικόνας, όπου η αξία της φήμης παράγεται από τη συχνότητα και τη βραχύτητα των εμφανίσεων. Το βωντβίλ αναδεικνύεται έτσι σε πρόδρομο της σημερινής οικονομίας της προσοχής, από την τηλεόραση έως την πολιτική επικοινωνία.

Woods, L. (2006). Transatlantic Stage Stars in Vaudeville and Variety: Celebrity Turns. New York: Palgrave Macmillan, σσ. 242-243.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Πρώιμα κινηματογραφικά νούμερα βωντβίλ της American Mutoscope & Biograph Co. (1898-1902), με τη χορεύτρια Karina…

Στιγμιότυπα από την κινηματογραφική μικρού μήκους An All-Colored Vaudeville Show [Μια παράσταση βωντβίλ με…

Η Barbra Streisand [Μπάρμπρα Στράιζαντ] ως Fanny Brice [Φάννυ Μπράις] στο νούμερο «Roller Skate Rag»…

Η ιστορία του αμερικάνικου βωντβίλ.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Oι Mike Kernan [Μάικ Κέρναν] και Andy Hughes [Άντυ Χιούζ], χορευτές clog, σε φωτογραφία τύπου…

Αφίσα παράστασης αμερικανικού βωντβίλ του θιάσου Joseph Hart Vaudeville Co., απευθείας από το Weber &…

Αφίσα για την παράσταση Hurly-Burly Extravaganza and Refined Vaudeville (1899). Ο χαρακτηρισμός «refined» [εξευγενισμένο] μαρτυρεί…

Το Majestic Theatre στο Ντητρόιτ του Μίσιγκαν (1909), μία από τις πολυάριθμες αίθουσες βωντβίλ που…

βασική

Barnes, C. (2001). Vaudeville. Στο Grove Music Online. doi.org... στις 12 Μαρτίου 2025).

Cullen, F., Hackman, F. & McNeilly, D. (2007). Vaudeville Old & New: An Encyclopedia of Variety Performers in America, τόμ. 1. New York & London: Routledge.

Lewis, S. (2013).“Untamed Music”: Early Jazz in Vaudeville. (Πτυχιακή Εργασία). Florida State University, Florida.

Snyder, W. R. (1989). The Voice of the City. Vaudeville and Popular Culture in New York. New York: Oxford University Press.

Slide, A. (2012). The encyclopedia of vaudeville. Jackson, MS: University Press of Mississippi.

Woods, L. (2006). Transatlantic stage stars in vaudeville and variety: Celebrity turns. New York: Palgrave Macmillan

συμπληρωματική

Brotons Capó, M. M., & Uffreduzzi, E. (Eds.). (2022). Vaudeville, variety and cinema, 1895-1935. Στο Immagine, Note di storia del cinema. Νο. 25.

Clark, Alexis. (2023). How the History of Blackface Is Rooted in Racism How the History of Blackface Is Rooted in Racism | HISTORY ) (Πρόσβαση στις 15 Μαρτίου 2025).

Henderson, W. C. (2021). Minstrelsy, American. Στο Grove Music Online. doi.org... στις 13 Μαρτίου 2025).

Rodger, G. (2013). Keith and Albee. Στο Grove Music Onlinedoi.org... (πρόσβαση στις 10 Μαρτίου 2025).

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. βωντβίλ [αμερικανικό]. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/βωντβίλ-[αμερικανικό]

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «βωντβίλ [αμερικανικό]». Ανακτήθηκε 14 August 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/βωντβίλ-[αμερικανικό].

MLA

«βωντβίλ [αμερικανικό]». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 14 August 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/βωντβίλ-[αμερικανικό].

1733