Thymele Logo
Search

ντουέτο [καλλιτεχνικό έργο] [ουσ. ουδ.]

Articles Icon 1
Videos Icon 12
Videos Icon 5
[1]

Ορισμός

Σύνθεση ή αυτοτελές τμήμα μουσικού, μουσικοθεατρικού ή χορευτικού έργου που προορίζεται για δύο φωνές, δύο όργανα ή δύο χορευτές / χορεύτριες, των οποίων τα μέρη συμπλέκονται διαλογικά ή εκτελούνται ταυτόχρονα.

Ανάπτυξη

Ο όρος ντουέτο προέρχεται από το ιταλικό duetto, υποκοριστικό του duo (δύο), και δηλώνει πρωτίστως το έργο ή το τμήμα έργου για δύο εκτελεστικά μέρη. Οι ευρωπαϊκές γλώσσες κατανέμουν διαφορετικά τις σημασίες του: τα ιταλικά και τα γερμανικά διακρίνουν συνήθως τη φωνητική σύνθεση (duetto, Duett) από την οργανική σύνθεση και το σχήμα (duo, Duo), ενώ τα γαλλικά χρησιμοποιούν τον όρο duo για όλες τις σημασίες. Γι' αυτό το ντουέτο της Ευρυδίκης και του μεταμορφωμένου σε μύγα Δία στον Orphée aux enfers [Ορφέας στον Άδη, 1858] του Jacques Offenbach [Ζακ Όφφενμπαχ] τιτλοφορείται "Duo de la mouche" [«Ντουέτο της μύγας»]. Στα ελληνικά ο όρος ντουέτο δηλώνει κατ' επέκταση και το σχήμα δύο ερμηνευτών / ερμηνευτριών.


Στη φωνητική μουσική το ντουέτο εμφανίστηκε ήδη στην Αναγέννηση με τη μορφή του δίφωνου bicinium, που καλλιεργήθηκε κυρίως στις γερμανόφωνες περιοχές τον 16ο αιώνα, συχνά για διδακτικούς σκοπούς. Στην όπερα το ντουέτο αναδείχθηκε σε κεντρικό δραματικό κύτταρο, καθώς μετατρέπει τη συνάντηση δύο προσώπων σε μελωδικό διάλογο. Πρώιμο υπόδειγμα αποτελεί το ερωτικό "Pur ti miro" [«Σε κοιτάζω»], που κλείνει την L'incoronazione di Poppea [Η στέψη της Ποππαίας, 1643], όπερα που αποδίδεται στον Claudio Monteverdi [Κλάουντιο Μοντεβέρντι]. Στην ιταλική όπερα του 19ου αιώνα το ντουέτο οργανώθηκε σε πολυμερή δομή, γνωστή ως solita forma [συνήθης μορφή], η οποία εναλλάσσει τμήματα διαλόγου, λυρικής περισυλλογής και ταχείας κατάληξης, όπως στο ντουέτο της Βιολέττας και του Ζερμόν στη δεύτερη πράξη της La traviata [Η παραστρατημένη, 1853] του Giuseppe Verdi [Τζουζέππε Βέρντι]. Το ερωτικό ντουέτο κορυφώθηκε στη δεύτερη πράξη του Tristan und Isolde [Τριστάνος και Ιζόλδη, 1865] του Richard Wagner [Ρίχαρντ Βάγκνερ].


Στην οργανική μουσική το ντουέτο περιλαμβάνει έργα για δύο όργανα, με ή χωρίς πληκτροφόρο, όπως τα δύο ντουέτα για βιολί και βιόλα, K. 423 και K. 424 (1783), του Wolfgang Amadeus Mozart [Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ] ή η Sonate pour violon et violoncelle [Σονάτα για βιολί και βιολοντσέλο, 1922] του Maurice Ravel [Μωρίς Ραβέλ]. Ιδιαίτερη κατηγορία αποτελεί το ντουέτο για πιάνο με τέσσερα χέρια, όπου δύο πιανίστες μοιράζονται το ίδιο πληκτρολόγιο: ο πρώτος / η πρώτη εκτελεί το υψηλότερο μέρος (primo) και ο δεύτερος / η δεύτερη το χαμηλότερο (secondo). Το είδος εμφανίστηκε στο δεύτερο μισό του 18ου αιώνα και άνθισε τον 19ο στην οικιακή μουσική πρακτική των αστικών στρωμάτων [Hausmusik], όπως μαρτυρεί η Fantasie [Φαντασία] σε φα ελάσσονα, D. 940 (1828), του Franz Schubert [Φραντς Σούμπερτ]. Συγγενή κατηγορία αποτελούν τα έργα για δύο πιάνα, όπως η Sonate für zwei Klaviere [Σονάτα για δύο πιάνα], K. 448 (1781), του Mozart.


Στον χορό το ντουέτο αντιστοιχεί πρωτίστως στο pas de deux [πα ντε ντε] του κλασσικού μπαλέτου, το οποίο αποκρυσταλλώθηκε στη χορογραφική πρακτική του Marius Petipa [Μαριύς Πετιπά] στην Αγία Πετρούπολη. Το grand pas de deux [μεγάλο πα ντε ντε] διαρθρώνεται σε πέντε μέρη: είσοδο (entrée), αργό τμήμα (adage), μία παραλλαγή για κάθε χορευτή / χορεύτρια και καταληκτική coda, όπως στην τρίτη πράξη της Ωραίας κοιμωμένης [Spyashchaya krasavitsa, 1890] του Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι [Pyotr Ilyich Tchaikovsky]. Ο σύγχρονος χορός διεύρυνε το ντουέτο πέρα από τη σύμπραξη χορευτή και χορεύτριας: ο αυτοσχεδιασμός επαφής, που εισηγήθηκε ο Steve Paxton [Στηβ Πάξτον] το 1972, θεμελιώνεται στη διαρκή ανταλλαγή βάρους μεταξύ δύο σωμάτων. Στο θέατρο ο όρος χρησιμοποιείται κατ' αναλογία για τη σκηνή δύο προσώπων και για το νούμερο δύο ερμηνευτών / ερμηνευτριών στην επιθεώρηση και στο βωντβίλ.


Στην οπερέττα και στο μιούζικαλ το ντουέτο διατήρησε τη δραματική του λειτουργία ως ερωτική εξομολόγηση ή κωμική αντιπαράθεση, όπως στο σατιρικό "Eifersuchtsduett" [«Ντουέτο της ζήλιας»] από την Die Dreigroschenoper [Η όπερα της πεντάρας, 1928] των Bertolt Brecht [Μπέρτολτ Μπρεχτ] και Kurt Weill [Κουρτ Βάιλ] ή στο "Tonight" [«Απόψε»] από το West Side Story [Η ιστορία της Δυτικής Πλευράς, 1957] του Leonard Bernstein [Λέοναρντ Μπερνστάιν]. Στη δημοφιλή μουσική ο όρος δηλώνει το τραγούδι για δύο τραγουδιστές / τραγουδίστριες, είτε ως διάλογο δύο προσώπων είτε ως περιστασιακή σύμπραξη καλλιτεχνών με αυτόνομη πορεία.


Στον ελληνικό κινηματογράφο, το «Πες μου μια λέξη» του Μάνου Χατζιδάκι [Manos Hadjidakis] σε στίχους του Αλέκου Σακελλάριου, που ερμήνευσαν ο Δημήτρης Χορν και η Μάρω Κοντού στην ταινία Αλίμονο στους νέους (1961), καθιερώθηκε ως ένα από τα γνωστότερα ντουέτα του ελληνικού τραγουδιού. Δέκα χρόνια αργότερα, το «Σαν με κοιτάς» του Γιάννη Σπανού σε στίχους του Αλέξη Αλεξόπουλου, που ερμήνευσαν ο Γιάννης Φέρτης και η Αφροδίτη Μάνου για την ταινία Εκείνο το καλοκαίρι (1971) του Βασίλη Γεωργιάδη, συγκαταλέγεται στα δημοφιλέστερα ερωτικά ντουέτα του ελληνικού κινηματογράφου.

Εναλλακτικές Εκδοχές

ντουέττο
Αγγλικά
duet
Γαλλικά
duo, le
Γερμανικά
Duett, das
Ιταλικά
duetto, il

Σχετικοί όροι

άρια, ρετσιτατίβο, μουσική δωματίου, αντίστιξη, κουιντέτο, σόλο, κουαρτέτο

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

«Δύο άνθρωποι παίζουν ένα ντουέτο ή εμφανίζονται σε ένα θεατρικό έργο. Θα πρέπει να είναι οι σκηνοθέτες των εαυτών τους και να φτιάξουν τις κινήσεις τους, ώστε οι φωνές τους να φτάνουν στο κοινό φυσικά και τα μάτια τους και οι εκφράσεις των προσώπων τους να είναι αυτόματα ορατές.»

Ο σκηνοθέτης και θεωρητικός της υποκριτικής Κωνσταντίν Στανισλάφσκι [Konstantin Stanislavski] παραλληλίζει το μουσικό ντουέτο με τη σκηνή δύο ηθοποιών. Και στις δύο περιπτώσεις οι ερμηνευτές / ερμηνεύτριες οφείλουν να οργανώνουν οι ίδιοι / οι ίδιες τη σκηνική τους κίνηση, ώστε η φωνή, το βλέμμα και η έκφραση του προσώπου να προσλαμβάνονται ανεμπόδιστα από το κοινό.

Στανισλάφσκι, Κ. (2016). Η δουλειά του ηθοποιού με τον εαυτό του: 2. Η ενσάρκωση (Χ. Μυγδάλη & Β. Ντζούνης, Μετ.). Αθήνα: Πλέθρον. Βλ. σ. 361.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Το δίφωνο "Aegra currit ad medicum" [«Η άρρωστη τρέχει στον γιατρό»], δεύτερο μέρος του εξάφωνου…

Ο Plácido Domingo [Πλάθιδο Ντομίνγκο] και η Mirella Freni [Μιρέλλα Φρένι] ως Δον Κάρλος και…

Η Montserrat Caballé [Μονσερράτ Καμπαγιέ], υψίφωνος, και η Marilyn Horne [Μαίριλυν Χορν], μεσόφωνος,…

Η Martha Argerich [Μάρθα Άργκεριχ] και ο Eduardo Delgado [Εδουάρδο Ντελγκάδο] ερμηνεύουν τη Fantasie [

Η Alessandra Ferri [Αλεσσάντρα Φέρρι] και ο Μιχαήλ Μπαρίσνικοφ [Mikhail Baryshnikov] στο pas de deux…

Η Jo Sullivan [Τζο Σάλλιβαν] και η Beatrice Arthur [Μπεάτρις Άρθουρ] ερμηνεύουν το "Jealousy Duet"…

Ο John Travolta [Τζων Τραβόλτα] και η Olivia Newton-John [Ολίβια Νιούτον-Τζων], ως Ντάννυ και…

Η Dalida [Νταλιντά] και ο Alain Delon [Αλαίν Ντελόν] ερμηνεύουν το "Paroles, paroles" [«Λόγια, λόγια»]…

Το μουσικό βίντεο του "Easy Lover" [«Εύκολη ερωμένη»] (1984), το οποίο ερμηνεύουν ο Philip Bailey…

Ο Δημήτρης Χορν και η Μάρω Κοντού ερμηνεύουν το «Πες μου μια λέξη» του Μάνου…

Ο Γιάννης Φέρτης και η Αφροδίτη Μάνου ερμηνεύουν το «Σαν με κοιτάς» του Γιάννη Σπανού

Η Άννα Βίσση και ο Νίκος Καρβέλας ερμηνεύουν το ομώνυμο τραγούδι της ροκ όπερας Δαίμονες

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Hendrick ter Brugghen [Χέντρικ τερ Μπρούγκεν], Het duet [Το ντουέτο], 1628, ελαιογραφία,…

Joseph Haydn [Γιόζεφ Χάυντν], Ντουέτο σε φα μείζονα για βιολί και βιόλα, Hob.…

Ο Otto Goritz [Όττο Γκόριτς] και η Bella Alten [Μπέλλα Άλτεν] ως Παπαγκένο και Παπαγκένα…

Ο χορογράφος Χουάνγκ Γι [Huang Yi] σε δοκιμή με τον ρομποτικό βραχίονα KUKA, τον οποίο…

Η Margo Lion [Μάργκο Λιόν] και η Marlene Dietrich [Μάρλεν Ντήτριχ] στο "Wenn die beste…

βασική

Balthazar, S. L. (1989). The primo Ottocento duet and the transformation of the Rossinian code. The Journal of Musicology, 7/4, σσ. 471–497.

McGraw, C. (1981). Piano duet repertoire: Music originally written for one piano, four hands. Bloomington: Indiana University Press.

Pagannone, G. (2012). Il duetto nell'opera dell'Ottocento: Forma e dramma. Musica Docta, 2/1, σσ. 55–68. doi.org...

Powers, H. (1987). "La solita forma" and "the uses of convention". Acta Musicologica, 59/1, σσ. 65–90.

Serebrennikov, N. (2000). Pas de deux: A textbook on partnering (M. Horosko, Επιμ.· E. Kraft & S. Gordeev, Μετ.). Gainesville: University Press of Florida.

Στανισλάφσκι, Κ. (2016). Η δουλειά του ηθοποιού με τον εαυτό του: 2. Η ενσάρκωση (Χ. Μυγδάλη & Β. Ντζούνης, Μετ.). Αθήνα: Πλέθρον.

συμπληρωματική

Bordman, G. (2001). American musical theater: A chronicle (3η έκδ.). New York: Oxford University Press.

Craine, D., & Mackrell, J. (2003). The Oxford dictionary of dance. Oxford: Oxford University Press.

Dawes, F. (2001). Piano duet. Στο Grove Music Online. Oxford University Press. doi.org...

Michels, U. (1999). Άτλας της μουσικής: Τόμ. 2. Ιστορικό μέρος: Από το Μπαρόκ έως σήμερα. Αθήνα: Νάκας.

Michels, U. (2005). Άτλας της μουσικής: Τόμ. 1. Συστηματικό μέρος: Ακουστική, φυσιολογία, οργανολογία, μουσική θεωρία, είδη και μορφές, σημειογραφία. Ιστορικό μέρος: Από τους προϊστορικούς χρόνους έως την Αναγέννηση (Π. Αδάμ, Επιμ.). Αθήνα: Νάκας.

Tilmouth, M. (2001). Duet. Στο Grove Music Online. Oxford University Press. doi.org...

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. ντουέτο [καλλιτεχνικό έργο]. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/ντουέτο-[καλλιτεχνικό-έργο]

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «ντουέτο [καλλιτεχνικό έργο]». Ανακτήθηκε 20 November 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/ντουέτο-[καλλιτεχνικό-έργο].

MLA

«ντουέτο [καλλιτεχνικό έργο]». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 20 November 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/ντουέτο-[καλλιτεχνικό-έργο].

1388