αναλόγιο [έπιπλο] [ουσ. ουδ.]

[1]

Ορισμός

Επικλινές, συνήθως φορητό ή και σταθερό έπιπλο τοποθέτησης μουσικών, εκκλησιαστικών ή άλλων προς ανάγνωση κειμένων.

Ανάπτυξη

Τα αναλόγια (επιδαπέδια, επιτραπέζια, μεταλλικά, ξύλινα, μαρμάρινα, σταθερά ή μεταφερόμενα) χρησιμοποιούνται ευρέως στο θέατρο στις παρουσιάσεις θεατρικών αναλογίων, στις ορχήστρες, στα ψαλτήρια και στον άμβωνα των εκκλησιών.

Στις ορχήστρες οι μουσικοί έχουν το δικό τους αναλόγιο προσαρμοσμένο στις ιδιομορφίες και τα μεγέθη των μουσικών οργάνων. Αναλόγιο διαθέτει και το βήμα για τις παρτιτούρες του/της αρχιμουσικού. Επιπλέον, οι μπάντες για τις υπαίθριες εμφανίσεις τους χρησιμοποιούν αναλόγια πνευστών, τα οποία τοποθετούνται πάνω στα μουσικά όργανα.

Στην Ορθόδοξη Εκκλησία χρησιμοποιούνται αναλόγια για την τοποθέτηση εικόνων (προσκυνητάρια), για την ανάγνωση των ευαγγελικών, αποστολικών ή άλλων περικοπών στον άμβωνα και πυραμοειδή αναλόγια (συνήθως δεξιά και αριστερά του ιερού βήματος) για τους ιεροψάλτες. Αναλόγια απαντούν και στα καθολικά μοναστήρια και ναούς από την εποχή του Μεσαίωνα. Χρησιμοποιούνταν για τη διευκόλυνση της αντιγραφής, της εικονογράφησης και της βιβλιοδεσίας χειρόγραφων στα σκριπτόρια (scriptorium: αίθουσα γραφής των μεσαιωνικών μοναστηριών). Η χρήση αναλογίων είναι διαδεδομένη και σε άλλες θρησκείες, όπως στη μουσουλμανική, όπου χρησιμοποιείται το ρεχάλ [rehal] (έχει τη μορφή αναδιπλούμενης βάσης βιβλίου σε σχήμα X, στο οποίο τοποθετείται το κοράνι) και στην εβραϊκή, όπου χρησιμοποιείται το αμούντ [amud], πάνω στο οποίο τοποθετείται το τοράχ [torah].

Αγγλικά

lectern, music stand

Γαλλικά

pupitre, le

Γερμανικά

Notenpult, der

Ιταλικά

leggio, il

Σχετικοί όροι

μέλος, ψαλμωδία, πάρτα, παρτιτούρα

Μη προτεινόμενοι όροι

βήμα, πόντιουμ

Πεδίο εφαρμογής

• Όψις και παραγωγή
• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

«Αρχίζουμε την παρουσίαση του υλικού από ένα αναλόγιο το οποίο δεν σώζεται, απ' όσο ξέρουμε, αλλά μας είναι γνωστό μόνο από κάποιες φωτογραφίες του Ανδρέα Ξυγγόπουλου... Το ξύλινο έπιπλο έχει σχήμα παραλληλεπίπεδο, σε κάθετο άξονα. Το συνθέτουν τέσσερα τετράγωνης τομής πόδια, εφαρμοσμένα στις εξωτερικές γωνίες του παραλληλεπιπέδου και τρία, επίσης παραλληλεπίπεδα, αλλά σε οριζόντιο άξονα, κιβωτιόσχημα μέρη, επάλληλα τοποθετημένα.»

Περιγραφή ξυλόγλυπτου αναλογίου από την περιοχή της Βέροιας του οποίου η μορφή σώζεται στο φωτογραφικό αρχείο του Ανδρέα Ξυγγόπουλου.

Λοβέρδου-Τσιγαρίδα, Κ. (2016). Ξυλόγλυπτα της ύστερης περιόδου των Παλαιολόγων από ναούς της δυτικής Μακεδονίας. Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, 35, σσ. 375–402. Βλ. σ. 376.

«Ἀλήθεια, πῶς ἄλλαξε ἡ ζωή μας... Τὸ ἀπομεσήμερο, ἦταν ἡλιόλουστο ἀκόμη τὸ σαλόνι. Τὸ βάζο τῆς κονσόλας καὶ τ' ἄλλο στὸ τραπέζι ξεχειλίζουν ἀπὸ μαργαρίτες. Πάνω στὸ πιάνο ἕνα τρίτο βάζο μὲ πέντε τριαντάφυλλα. Τὸ πιάνο εἶναι ἀνοιχτό, στὸ ἀναλόγιο μία νότα ἀνοιχτὴ ποὺ ἔχει τίτλο "Morgenstimmung". Ἔμεινε ἀνοιχτὴ ἀπ' τὸ πρωί.»

Απόσπασμα από το Eroica (1938) του Κοσμά Πολίτη: Η εικόνα του ανοιχτού πιάνου και του αναλογίου με τη "Morgenstimmung" λειτουργεί ως συμβολική αντιπαραβολή της στατικότητας του χώρου προς τη μεταβολή της ζωής.

Πολίτης, Κ. (1982). Eroica. Αθήνα: Εκδόσεις Ερμής. Βλ. σ. 153.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Band Hacks: Make your own music stand. — Band Hacks: Make your own *music stand.*

Μεσαιωνικά μοναστηριακά αναλόγια, όπως παρουσιάζονται στην πολυβραβευμένη ταινία Το όνομα του ρόδου [The name of the rose] σε σκηνοθεσία [[#Jean-Jacques Annaud [Ζαν-Ζακ Αννώ]#]], βασισμένη στο ομότιτλο μεγαλειώδες μυθιστόρημα του [[#Umberto Eco [Ουμπέρτο Έκο]#]]. — Μεσαιωνικά μοναστηριακά *αναλόγια*, όπως παρουσιάζονται στην πολυβραβευμένη ταινία *Το όνομα του ρόδου* [*The…*

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Αναλόγιο του στασιδίου του εκκλησιαστικού χορού του μοναστηριού του Αγίου Βικτωριανού, εκκλησία του Αγίου Πέτρου, (Μπολτάνια, Ισπανία). — *Αναλόγιο* του στασιδίου του εκκλησιαστικού χορού του μοναστηριού του Αγίου Βικτωριανού, εκκλησία του Αγίου Πέτρου,…

Αναλόγιο σε μορφή αετού το οποίο αποδίδεται στον Φλαμανδό [[#Jehan Aert van Tricht [Γιέχαν Αερτ φαν Τριχτ]#]], κατασκευασμένο περίπου το 1500. — *Αναλόγιο* σε μορφή αετού το οποίο αποδίδεται στον Φλαμανδό Jehan Aert van Tricht [Γιέχαν Αερτ…

Πορτρέτο του Michiel van der Dussen και της οικογένειάς του, του Ολλανδού ζωγράφου του 17ου αιώνα [[#Hendrick Cornelisz van Vliet [Χέντρικ Κορνέλις φαν Φλιτ]#]]. Διακρίνεται όρθιο, ξύλινο αναλόγιο διπλής όψης. — Πορτρέτο του Michiel van der Dussen και της οικογένειάς του, του Ολλανδού ζωγράφου του 17ου…

Ο Άγιος Ματθαίος σε μεσαιωνικό σκριπτόριο.

Επιτραπέζιο αναλόγιο. — Επιτραπέζιο *αναλόγιο.*

[[#Φιλαρμονική Εταιρεία Κερκύρας#]] (αναλόγια πνευστών) — Φιλαρμονική Εταιρεία Κερκύρας (*αναλόγια* πνευστών)

βασική

Brockett, O., & Hildy, F. (2014). History of the theatre. London: Pearson Education.

Cullen, F., Hackman, F., & McNeilly, D. (2007). Vaudeville old & new: An encyclopedia of variety performers in America (Τόμ. 1). London & New York: Routledge.

Σαντοριναίος, Μ., Ζώη, Σ., Δημητριάδη, Ν., Διαμαντόπουλος, Τ., & Μπαρδάκος, Γ. (2015). Από τις σύνθετες τέχνες στα υπερμέσα και τους νέους εικονικούς-δυνητικούς χώρους: Ένα εγχειρίδιο για τον καλλιτέχνη που ασχολείται με την ψηφιακή τέχνη Β΄ (Τόμ. 1). Κάλλιπος/Ανοιχτές Ακαδημαϊκές Εκδόσεις. dx.doi.org...

συμπληρωματική

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. αναλόγιο [έπιπλο]. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/αναλόγιο-[έπιπλο]

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «αναλόγιο [έπιπλο]». Ανακτήθηκε 14 August 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/αναλόγιο-[έπιπλο].

MLA

«αναλόγιο [έπιπλο]». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 14 August 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/αναλόγιο-[έπιπλο].

1733