Thymele Logo
Search

άρθρωση [σωματική] [ουσ. θηλ.]

Articles Icon 3
Videos Icon 4
Videos Icon 1
[1]

Ορισμός

Το σημείο σύνδεσης δύο ή περισσότερων οστών στο ανθρώπινο σώμα, τα συνδετικά σημεία των μελών της κούκλας στο κουκλοθέατρο, της μαριονέτας στο θέατρο μαριονέτας ή της φιγούρας στο θέατρο σκιών. Κατ' επέκταση, η ικανότητα της χρήσης των αρθρώσεων, των μυών και του ανθρώπινου σκελετού με διαφορετικούς τρόπους στις ποικίλες τεχνικές του χορού και στο θέατρο, η ακρίβεια και ευκρίνεια στην κίνηση των μερών της κούκλας, της μαριονέτας και της φιγούρας.

Ανάπτυξη

Οι αρθρώσεις στο ανθρώπινο σώμα επιτρέπουν την κίνηση των οστών και υποστηρίζουν τη σταθερότητα του σκελετού. Διακρίνονται σε άκαμπτες (κρανίο), μερικώς κινητές (σπονδυλική στήλη) και κινητές (γόνατο, αγκώνας, ώμος, ισχίο). Στις κούκλες οι αρθρώσεις κατασκευάζονται με τη χρήση σφαιρικών συνδέσμων στους ώμους, τους αγκώνες, τους γοφούς και τα γόνατα. Στις μαριονέτες, τα σημεία σύνδεσης βρίσκονται στους αγκώνες, τα γόνατα και τους καρπούς, ενώ στις φιγούρες του θεάτρου σκιών στα χέρια και τα πόδια. Αρθρώσεις στους αγκώνες, τους ώμους, τους καρπούς και τα γόνατα, οι οποίες συνδέονταν μεταξύ τους με κλωστές αλλά και μηχανισμούς από ξύλο ή μέταλλο, είχαν, επίσης, τα νευρόσπαστα, ένα είδος μαριονέτας ή ανδρείκελου που χρησιμοποιούνταν σε θεατρικές παραστάσεις και ιδιωτικές εκδηλώσεις στην αρχαιότητα.


Ο τρόπος χρήσης των αρθρώσεων στον χορό και στο θέατρο περιλαμβάνει τον έλεγχο του σώματος, την ακρίβεια των χορευτικών κινήσεων, τη σωματική έκφραση της εσωτερικής πολυπλοκότητας ενός χαρακτήρα, την αλληλεπίδραση με τους/τις υπόλοιπους/υπόλοιπες χορευτές και χορεύτριες ή ηθοποιούς και το σκηνικό περιβάλλον. Στην εκπαίδευση των χορευτών/χορευτριών τα παραπάνω επιτυγχάνονται με τη βοήθεια ασκήσεων ευλυγισίας, ενδυνάμωσης των μυών, του κορμού και συγκεκριμένων αρθρώσεων, όπως αυτών του αυχένα, των καρπών, των ώμων και των ποδιών.


Ιδιαίτερα σημαντική είναι η άρθρωση στον χειρονομιακό κώδικα της κομμέντια ντελλ άρτε [commedia dell’arte], της παντομίμας και της σωματικής δραματικής μιμικής τέχνης [corporeal dramatic mime]. Η κομμέντια ντελλ άρτε και η παντομίμα στηρίζονται σε στερεότυπους χαρακτήρες με ενισχυμένες, μεγαλοποιημένες χειρονομίες και ιδιότυπο κινησιολογικό κώδικα. Στην μέθοδο της σωματικής μιμικής δραματικής τέχνης η άρθρωση του σώματος αποτελεί το κύριο μέσο μετασχηματισμού της εσωτερικής ενέργειας και του συναισθηματικού χώρου σε αντίστοιχη χειρονομία.


Στις διαφορετικές τεχνικές του χορού, στις οποίες συγκαταλέγονται αυτές της Martha Graham [Μάρθα Γκράχαμ], του Rudolf von Laban [Ρούντολφ φον Λάμπαν], του Merce Cunningham [Μερς Κάννινγκχαμ] και του Lester Horton [Λέστερ Χόρτον], ο τρόπος χρήσης των αρθρώσεων ποικίλει. Ανάμεσα σε αυτούς που ασχολήθηκαν με την άρθρωση ως μέσο της σωματικής έκφρασης στο θέατρο είναι οι Étienne Decroux [Ετιέν Ντεκρού], Jacques Lecoq [Ζακ Λεκόκ], Jerzy Grotowski [Γιέζυ Γκροτόφσκι] και Βσέβολοντ Εμίλιεβιτς Μέγιερχολντ [Vsevolod Emilyevich Meyerhold].


Η άρθρωση στο κουκλοθέατρο προϋποθέτει την ικανότητα του κουκλοπαίκτη/της κουκλοπαίκτριας να κινεί τις κούκλες με ακρίβεια και να συγχρονίζει την κίνηση με τη φωνή ώστε να επιτυγχάνεται η αληθοφάνεια και η εκφραστικότητα. Στο θέατρο σκιών οι δισδιάστατοι χαρακτήρες απαιτείται να κινούνται και να τοποθετούνται με τέτοιον τρόπο ώστε η σκιά που δημιουργείται πίσω από το πανί (μπερντέ) να είναι ευκρινής και η κίνησή τους συγχρονισμένη με την φωνή.

Αγγλικά
articulation
Γαλλικά
articulation, la
Γερμανικά
Artikulation, die
Ιταλικά
articolazione, la

Σχετικοί όροι

πλαστικότητα, θεατρική κίνηση, μαριονετίστας / μαριονετίστα

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

«Ονομάζω "πρώτη άρθρωση" την πράξη του κατακερματισμού που πραγματοποιείται στο ανθρώπινο σώμα, και ιδιαίτερα στο σώμα του ηθοποιού. Το σώμα αποσυναρμολογείται σε διάφορα τμήματα (σαν μαριονέττα ή μηχανή) και στη συνέχεια ανασυντίθεται, σύμφωνα με τους κανόνες, συνδυασμούς μίας τεχνητής ανατομίας. Ο σκοπός είναι να μεταμορφώσουμε το ζωντανό, βιολογικό, καθημερινό σώμα σε ένα σώμα τεχνητό, εξω-καθημερινό.»

Απόσπασμα από κείμενο του Μπάρμπα σχετικά με την «πρώτη άρθρωση» ως πράξη άσκησης για τον/την ηθοποιό.

Μπάρμπα, Ε., & Σαβαρέζε, Ν. (2008). Η μυστική τέχνη του ηθοποιού: Αρχές θεατρικής ανθρωπολογίας (Μ. Χατζηεμμανουήλ, Μετ.). Αθήνα: Kοάν. Βλ. σ. 250.

Quote Icon

«Η ανατομία της κούκλας, η μοναδική κατασκευή της, ο χειρισμός της ως τρόπος σύνδεσης/άρθρωσης/σχέσης με τον κουκλοπαίκτη δημιουργούν ένα νέο σώμα, η μηχανική του οποίου είναι σύνθετη και μοναδική.»

Η μοναδική σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ κούκλας και χειριστή/χειρίστριας επεκτείνεται στην ίδια την ανθρώπινη ανατομία.

Αγαλιανού, Ο. (2021). Ένας τρόπος να σκεφτούμε την κίνηση. Στο Παρούση, Α., & Λενακάκης, Α. (Επιμ.) Σύγχρονες τάσεις στο ελληνικό κουκλοθέατρο. Μια άτυπη μορφή εκπαίδευσης;. Αθήνα: Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών-Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία. Βλ. σσ. 45–46.

Quote Icon

«Οι φιγούρες είναι αρθρωτές, ώστε να εξυπηρετείται η κίνηση, με συνήθεις αρθρώσεις στη μέση και στα πόδια και ορισμένες φορές με πολλαπλές αρθρώσεις στο ένα χέρι, σταθερό χαρακτηριστικό της φιγούρας του Καραγκιόζη.»

Απόσπασμα από το Κείμενο 7 του βιβλίου της Νεοελληνικής Γλώσσας της Γ' Γυμνασίου με τίτλο «Ελληνικό Θέατρο Σκιών: Φιγούρες από φως και ιστορία».

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Εκπαίδευση πάνω στην άρθρωση για τη σωματική δραματική μιμική τέχνη από τον Yves Lebreton [Υβ…

Ο Runqiao Du [Ράντσαο Ντου] διδάσκει τη χρήση των αρθρώσεων του άκρου ποδός (μετατάρσια) σε…

Ευγένιος Σπαθάρης, «Το χασαποσέρβικο του Καραγκιόζη».

Ο Γενάντι Μπογκτάνοφ [Gennadiy Bogdanov] ασκεί την άρθρωση στην κίνηση του σώματος του ηθοποιού με…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Φιγούρα του παραδοσιακού ινδονησιακού θεάτρου σκιών Javanese Wayang Kulit. Διακρίνονται οι αρθρώσεις στα χέρια.

βασική

Decroux, É. (1994). Paroles sur le mime: Nouvelle édition revue et augmentée. Paris: Librairie théâtrale.

Grotowski, J. (1997). Performer. Στο R. Schechner & L. Wolford (Επιμ.), The Grotowski sourcebook. New York & London: Routledge.

Law, A., & Gordon, M. (2012). Meyerhold, Eisenstein and biomechanics: Actor training in Revolutionary Russia. North Carolina: McFarland & Company.

Lepecki, A. (2006). Exhausting dance: Performance and the politics of movement. New York & London: Routledge.

Richards, T. (1995). At work with Grotowski on physical actions. New York & London: Routledge.

Rudlin, J. (1994). Commedia dell'Arte: An actor’s handbook. New York & London: Routledge.

Lecoq, J. (2005). Το ποιητικό σώμα: Μια διδασκαλία της θεατρικής πράξης (Ε. Βόγλη, Μετ.). Αθήνα: Κοάν.

Μπάρμπα, Ε., & Σαβαρέζε, Ν. (2008). Η μυστική τέχνη του ηθοποιού: Αρχές θεατρικής ανθρωπολογίας (Μ. Χατζηεμμανουήλ, Μετ.). Αθήνα: Κοάν.

συμπληρωματική

Barba, E., & Savarese, N. (2005). A dictionary of theatre anthropology: The secret art of the performer. New York & London: Routledge.

Bell, J. (2000). Strings, hands, shadows: A modern puppet history. Detroit: Detroit Institute of Arts.

Skotheim, M. A. (2022). The puppet and the puppet-master in Ancient Greece: Fragments of an art form, Open Library of Humanities, 8/1. doi.org...

Μέγερχολντ, Β. (2021). Για το θέατρο (Μ. Σικιτάνο, Μετ.). Αθήνα:Τόπος.

Σπαθάρης, Γ. (2010). Απομνημονεύματα και η τέχνη του Καραγκιόζη. Αθήνα: Άγρα.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. άρθρωση [σωματική]. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/άρθρωση-[σωματική]

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «άρθρωση [σωματική]». Ανακτήθηκε 14 August 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/άρθρωση-[σωματική].

MLA

«άρθρωση [σωματική]». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 14 August 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/άρθρωση-[σωματική].

1733