Πάθη [ορατόριο] [ουσ. ουδ.]

Οι ρίζες του είδους εντοπίζονται στη μονοφωνική μελωδική απαγγελία του Ευαγγελίου, που ήταν ενταγμένη στις Λειτουργίες της Μεγάλης Εβδομάδας ήδη από τον Μεσαίωνα. Αρχικά, το κείμενο απαγγελλόταν από έναν μόνο ψάλτη. Από τον 9ο αιώνα, άρχισε να παρατηρείται μια μουσική διαφοροποίηση των ρόλων, η οποία από τον 12ο αιώνα καταγράφεται με σαφήνεια, διακρίνοντας μουσικά τον Χριστό, τον Ευαγγελιστή και το πλήθος [turba]. Τον 14ο αιώνα καθιερώθηκε η διανομή των ρόλων σε τρεις διαφορετικούς ερμηνευτές.

Κατά τον 15ο και 16ο αιώνα, με την εισαγωγή της πολυφωνίας, τα Πάθη εξελίχθηκαν σε δύο κύριους τύπους: τα αντιφωνικά και τα διασυντεθειμένα. Στα αντιφωνικά, η μονοφωνική αφήγηση του Ευαγγελιστή εναλλάσσεται με τα πολυφωνικά μέρη της χορωδίας, δημιουργώντας ένα έντονα δραματικό αποτέλεσμα που τους προσέδωσε τον χαρακτηρισμό δραματικά ή σκηνικά Πάθη. Στις αρχές του 16ου αιώνα ο τύπος των αντιφωνικών Παθών ήταν ο πιο διαδεδομένος στην Ιταλία, αλλά και στη Γερμανία, όπου οι συνθέσεις του Orlande de Lassus [Ορλάνδος ντι Λάσσο] αποτέλεσαν πρότυπο στις καθολικές περιοχές μέχρι και τον 17ο και 18ο αιώνα. Στα διασυντεθειμένα Πάθη όλο το ευαγγελικό κείμενο αποδίδεται πολυφωνικά. Και οι δύο τύποι συχνά περιλάμβαναν μια εισαγωγή [exordium] και έναν επίλογο [conclusio] με εξωβιβλικό κείμενο.

Η αποφασιστική καμπή σημειώθηκε στα μέσα του 17ου αιώνα, όταν η επιρροή της όπερας και του ορατορίου οδήγησε στη δημιουργία του Πάθους-ορατορίου. Στη μορφή αυτή προστέθηκαν η ορχηστρική συνοδεία, οι άριες και τα χορικά πάνω σε ελεύθερα ποιητικά κείμενα που σχολίαζαν τη δράση. Το είδος έφτασε στο απόγειό του τον 18ο αιώνα με τα έργα του Johann Sebastian Bach [Ιωάννη Σεβαστιανού Μπαχ], όπως τα Κατά Ιωάννην και Κατά Ματθαίον Πάθη, όπου η δραματική ένταση κορυφώνεται με τη χρήση διπλής χορωδίας. Σημαντικοί συνθέτες της περιόδου ήταν επίσης ο Georg Philipp Telemann [Γκέοργκ Φίλιπ Τέλεμαν] και ο γιος του Μπαχ, Carl Philipp Emanuel Bach [Καρλ Φίλιπ Εμάνουελ Μπαχ].

Κατά τον 19ο αιώνα, το ενδιαφέρον στράφηκε κυρίως στην αναβίωση των παλαιότερων έργων σε αίθουσες συναυλιών, αν και σημειώθηκε και μια επιστροφή στη σύνθεση λειτουργικών Παθών, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το έργο του Heinrich von Herzogenberg [Χάινριχ φον Χερτζόγκενμπεργκ] Το Πάθος [Die Passion].

Τον 20ό αιώνα, συνθέτες όπως ο Krzysztof Penderecki [Κρυστόφ Πεντερέτσκι] και ο Arvo Pärt [Άρβο Πέρτ] επανεφηύραν το είδος, αξιοποιώντας τις σύγχρονες εκφραστικές δυνατότητες. Τα τελευταία χρόνια, τα Πάθη δεν περιορίζονται πλέον στη συναυλιακή τους εκδοχή, καθώς όλο και συχνότερα παρουσιάζονται σε πλήρως σκηνοθετημένες παραγωγές σε θέατρα και όπερες, αναδεικνύοντας τον εγγενή δραματικό τους χαρακτήρα.