αόρατο θέατρο [Mallarmé] [ουσ. ουδ.]

Ο Mallarmé δεν ανέπτυξε ρητά μία έννοια που να ονομάζεται «αόρατο θέατρο» με τον τρόπο που αυτή διατυπώθηκε και εφαρμόστηκε από τον Augusto Boal [Αουγκούστο Μποάλ]. Ωστόσο, το έργο και οι ιδέες του, ιδίως σε σχέση με το θέατρο, μπορούν να συσχετιστούν με τις έννοιες της αορατότητας και της αφαίρεσης στη λογοτεχνία και την ποίηση.

Ο Mallarmé, ένθερμος θαυμαστής του Richard Wagner [Ρίχαρντ Βάγκνερ], υποστήριζε, κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, την ιδέα ενός «εγκεφαλικού» θεάτρου, στο οποίο η έμφαση μετατοπίζεται από τα υλικά και ορατά στοιχεία στην εσωτερική εμπειρία της φαντασίας. Θεωρούσε ότι, μέσα στη σιωπή και την εκστατική αναπόληση, η ανθρώπινη ψυχή μπορεί να πλάσει –μέσω της ανάγνωσης– μια παράσταση πιο ουσιαστική από εκείνη που θα παρακολουθούσε στο «πραγματικό» θέατρο, του οποίου η υλικότητα ενδέχεται να απομακρύνει το κοινό από τα θεμελιώδη ερωτήματα της ύπαρξης. Εμπνεύστηκε από την «αόρατη ορχήστρα» του Wagner, η οποία υπηρετεί μια ιδεώδη μουσική μυσταγωγία, για να συλλάβει αντίστοιχα ένα ιδεατό θέατρο, όπου ο/η αναγνώστης/αναγνώστρια ή ο/η θεατής/θεάτρια καλείται να φανταστεί όσα υποδηλώνονται από τον ποιητικό λόγο.

Σύμφωνα με αυτή την αφαιρετική αντίληψη για το θέατρο, το νόημα δεν δηλώνεται άμεσα, αλλά υποβάλλεται, αφήνοντας σημαντικό χώρο στη φαντασία του κοινού. Η προσέγγιση αυτή ευθυγραμμίζεται με το ευρύτερο αισθητικό του έργο, το οποίο δίνει έμφαση στις «αόρατες» πτυχές της γλώσσας, όπου η πραγματικότητα συγκροτείται μέσω της απουσίας, της σιωπής και όσων παραμένουν ανείπωτα.

Το όραμα του Mallarmé για το θέατρο περιλαμβάνει το κοινό, καθώς οι θεατές/θεάτριες συμμετέχουν δημιουργικά, συμπληρώνοντας με τη φαντασία τους τα κενά που αφήνει ο μινιμαλισμός των σκηνικών μέσων. Υπό αυτή την έννοια, το θέατρό του μπορεί να χαρακτηριστεί «αόρατο», καθώς θεμελιώνεται σε ό,τι δεν φαίνεται ή δεν λέγεται: στα συναισθήματα, τις σκέψεις και τις ιδέες που γεννώνται στο νου του κοινού μέσα από το κείμενο ή την παράσταση.